Synod zamojski – synod Kościoła unickiego, zwołany w dniach od 26 sierpnia do 17 września 1720 w Zamościu, w celu ujednolicenia liturgii, dokonania reform i formalnego zatwierdzenia postępującej latynizacji Cerkwi unickiej.
Synod został zwołany przez metropolitę unickiego Leona Kiszkę. Odbywał się pod przewodnictwem nuncjusza papieskiego w Polsce Girolamo Grimaldiego, w Cerkwi św. Mikołaja oraz w kolegiacie zamojskiej. W synodzie wziął udział również arcybiskup ormiański Jan Tobiasz Augustynowicz (ormiański Kościół unicki).
Synod uchwalił wiele dekretów dogmatycznych i duszpasterskich o podstawowym znaczeniu dla Cerkwi unickiej. Wprowadził do ksiąg liturgicznych Filioque w Credo oraz wspominanie papieża, podkreślał kult Najświętszego Sakramentu i obchodzenie Bożego Ciała, sprecyzował obowiązki metropolity, biskupów i kleru, ujednolicił i upodobnił do łacińskiej liturgię we wszystkich diecezjach unickich, uregulował sprawy seminariów duchownych i monastyrów. Zaczęto stosować łacińskie określenia: w miejsce słowa pop zaczęto mówić ksiądz, zamiast władyka – biskup, w miejsce archimandryta — opat, w miejsce cerkiew — kościół. Zaczęto stosować mszał zamiast służebnika, stuły zamiast epitrachile. Zniesiono możliwość czyszczenia kielicha mszalnego gąbką i wprowadzono obowiązek czyszczenia chusteczką. Nakazano także parochom prowadzenia ksiąg z rejestrami parafian, chrztów, ślubów i zgonów. Nakazano duchownym odróżnianie się od chłopów poprzez noszenie długiej czarnej szaty oraz zakazano duchownym tańców, pijaństwa, chodzenia do karczm i bijatyk. Zakazano pobierania opłat za poświęcenie pod karą klątwy. Nakazano wizytacje parafii przez biskupów, jednak nie nakazywano form, jakie mają mieć świątynie i ich wnętrza. Zalecano jak najczęstsze odprawianie mszy czytanych, ale nie wspomniano w zaleceniach niczego o organach ani o obecności ikonostasów.
Postanowienia synodu zatwierdził w 1724 papież Benedykt XIII, a opublikowane jako obowiązujące zostały w 1725.
Latynizacja liturgii i obrzędowości miała doprowadzić do zacierania różnic w obu katolickich obrządkach i zbliżenia obu rytów do siebie. Była następstwem unii brzeskiej. Z cerkwi unickich powoli redukowano ikonostasy, zaczęto wprowadzać natomiast ołtarze boczne, konfesjonały, ławki, jak również elementy liturgii zachodniej, wprowadzono język polski do nabożeństw i kazań, po polsku odmawiano modlitwy dotychczas odmawiane w języku cerkiewnosłowiańskim.
Zmiany te poparła część duchowieństwa unickiego, jednak duża część duchownych ustalenia synodu zamojskiego uznała za warunki nie do przyjęcia i rozważała nawet odłączenie się od Watykanu i powrót do prawosławia. Skupili się przy soborze św. Jura we Lwowie.
Synodowi zamojskiemu przypisuje się wielkie znaczenie w Kościele unickim, porównywalne do postanowień soboru trydenckiego w Kościele łacińskim.
Przypisy
Bibliografia Polikarp Filipowicz: „Synod prowincialny ruski w mieście Zamościu roku 1720 odprawiony. a w r. 1724 [...] łacińskim językiem w Rzymie [...] wydany. [...] na polski przez J.X. Polikarpa Filipowicza [...] przewiedziony. [...] Pamiętnikiem przedrukowany Roku Pańskiego 1785.” Bernardetta Wójtowicz-Huber – „Ojcowie narodu. Duchowieństwo greckokatolickie w ruchu narodowym Rusinów galicyjskich (1867-1918)”, Warszawa 2008, Luis J. Rogier, Guillaume de Bertier de Sauvigny, Joseph Hajjar - „Historia Kościoła”, t. 4 1715-1848, Warszawa 1987,
Kategoria:1720 w Europie Kategoria:Historia Zamościa (I Rzeczpospolita) Kategoria:Kościół unicki w I Rzeczypospolitej