Oddział IV Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (Oddz. IV SG WP) – komórka organizacyjna Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (od 1928 Sztabu Głównego WP), właściwa w sprawach opracowywania planów materiałowego zaopatrzenia sił zbrojnych w czasie wojny i rozbudowy sieci komunikacyjnej według określonych wytycznych Ścisłej Rady Wojennej, ewidencji komunikacji kolejowej, drogowej i wodnej, przygotowania ruchu transportów wojskowych, organizacji etapów i obszaru wojennego oraz opisu kraju i terenów państw obcych.
Historia oddziału Z dniem 10 lipca 1921 na podstawie rozkazu 1/500/IV pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. Władysława Sikorskiego dotychczasowa: Sekcja Komunikacyjna Oddziału IV Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych, Sekcja Ogólna i Adiutantura Oddziału IV Naczelnego Dowództwa WP, Szefostwo Kolejnictwa Polowego przy Naczelnym Dowództwie WP, utworzyć miały nowy Oddział IV Sztabu Generalnego.
Struktura oddziału w 1921: Referat Ogólny Samodzielny Referat Materiałowego Zaopatrywania – mjr SG Stanisław Krzysik Samodzielny Referat Opisu Kraju i Obcych Państw – ppłk SG Henryk Bagiński Wydział Etapowy – mjr SG Józef Wiatr Wydział Komunikacyjny – płk SG Bronisław Regulski
Szefowi Wydziału Komunikacyjnego podporządkowani byli: Generalny Wojskowy Komisarz Kolejowy – płk SG Tadeusz Kurcyusz Wojskowa Sekcja Kolejowa przy Ministerstwie Kolei Żelaznych Dyrekcyjni Wojskowi Komisarze Kolejowi przy okręgowych dyrekcjach kolei Wojskowe Wydziały Kolejowe Wojskowy Komisarz Dróg Wodnych (Żeglugi Śródlądowej) – kmdr por. Stanisław Wagner Wojskowy Komisarz Telegrafów i Telefonów (Wojskowy Komisarz Łączności) – ppłk Stanisław Miniewski Wojskowy Komisarz Poczt Polowych – urzędnik wojsk. VI rangi Jakub Salicki (1921 – 26 IX 1923) Wojskowy Komisarz Drogowy – płk Mieczysław Dobrucki Wojskowy Komisarz Lotniczy ppłk Stanisław Sarnowski (do 15 IX 1924 → dowódca dywizjonu 4 plot) mjr Wacław Iwaszkiewicz (p.o. od 15 IX 1924) ppłk SG Stanisław Jasiński (od 1 II 1925) Faktycznie służba komunikacyjna w Oddziale IV zorganizowana została dopiero w styczniu 1923. 22 października 1926 ustanowiono zostało stanowisko Szefa Komunikacji Wojskowych.
Struktura oddziału w 1929: Samodzielny Referat Ogólny Wydział Zaopatrywania i Etapów Wydział Komunikacyjny
15 września 1930 Szef Komunikacji Wojskowych wyodrębniony został z Oddziału IV na prawach oddziału Sztabu Głównego.
Struktura oddziału w 1930: Wydział Etapów Referat Organizacyjny Referat Bezpieczeństwa Wydział Zaopatrywania Referat Ogólny Referat Operacyjny Referat Studiów
Struktura oddziału w 1935: Ekipa „Wschód” (sześć samodzielnych referatów) Samodzielny Referat Operacyjno-Kwatermistrzowski Samodzielny Referat Operacyjno-Mobilizacyjny
1 września 1939 oddział wszedł w skład Sztabu Naczelnego Wodza.
Kadra Oddziału IV Szefowie oddziału płk SG Stanisław Kwaśniewski (1921 – VI 1923) płk SG Bronisław Regulski (od 1 X 1923 - 9 XII 1925 → czasowo dyspozycja MSWojsk) płk SG Tadeusz Kurcyusz (9 XII 1925 - 16 V 1926 → dyspozycja szefa SG) ppłk SG Kazimierz Bogumił Janicki (od 16 V 1926Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 21 z 22 maja 1926, s. 169.) płk dypl. art. Marian Bolesławicz (1 I 1929Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928, s. 332. - II 1930) płk dypl. Juliusz Ulrych (15 X 1930 – 28 VIII 1934 → zastępca II wiceministra spraw wojskowych i szefa Administracji Armii) płk dypl. piech. Władysław Smolarski (28 VIII 1934 – X 1935 → GISZ) płk dypl. piech. Jan Hyc (18 X 1935 – 28 VII 1939) ppłk dypl. Mieczysław Sulisławski (od 28 VII 1939)
Oficerowie oddziału
Delegaci SG przy DOKP w Stanisławowie ppłk SG Ernest Giżejewski (do I 1929) mjr dypl. piech. dr Aleksander Patejdl (VI 1930 – X 1933)
Obsada w marcu 1939 szef oddziału – płk dypl. piech. Jan Hyc kierownik kancelarii – kpt. adm. (piech.) Maciej Ksawery Katyll szef Wydziału Etapowego – ppłk dypl. piech. Jerzy Pajączkowski-Dydyński kierownik referatu – mjr piech. Roman Jakub Jeż referent – kpt. piech. Józef Grochowski kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. piech. Stanisław Władysław Kłosowicz kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. piech. Leon Stanisław Kolbuszewski kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. art. Marian Kułakowski kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. kaw. dr Bronisław Mokrzycki kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. piech. Stanisław Tadeusz Skowroński kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. art. Tadeusz Strutyński kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. piech. Marian Tomicki kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. piech. Stanisław Toruń kierownik samodzielnego referatu – ppłk dypl. piech. Hugo Ferdynand Zallmann kierownik samodzielnego referatu – mjr dypl. piech. Wiktor Bielski kierownik samodzielnego referatu – mjr dypl. piech. Wojciech Gorgos kierownik samodzielnego referatu – mjr dypl. piech. Zdzisław Henryk Szymański
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Regina Czarnecka, Organizacja i zakres działania Sztabu Głównego (Generalnego) WP w latach 1921-1939, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 23 z 2000. Regina Czarnecka, Organizacja oraz zadania Oddziału IV i Wojskowej Służby Komunikacyjnej Sztabu Głównego (Generalnego) WP w latach 1921-1939, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 24 z 2001.
Kategoria:Sztab Generalny (Główny) Wojska Polskiego 1918–1939 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1921 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939