Szlamnik (zwyczajny), szlamnik rdzawy, szlamik (Limosa lapponica) – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Rekordzista długości ptasiego lotu. Bliski zagrożenia wyginięciem.

Podgatunki i występowanie Zamieszkuje w zależności od podgatunku: L. lapponica lapponica – szlamnik (zwyczajny) – od północnej Laponii poprzez Półwysep Kolski do półwyspu Kanin. Zimuje na wybrzeżach zachodniej i południowej Europy, północno-zachodniej Afryki i na południe aż po zachodnią Południową Afrykę. Przelatuje przez Polskę w kwietniu–maju i sierpniu–wrześniu. L. lapponica yamalensis – północna Nizina Zachodniosyberyjska w tym na półwyspie Jamał i w dolinie dolnego biegu rzeki Ob. Zasięg zimowy nie jest do końca poznany, ale rozciąga się od Omanu na wschód do zachodnich Indii i prawdopodobnie na wschodnich wybrzeżach Afryki, być może na południe do Południowej Afryki. L. lapponica taymyrensis – północno-środkowa Syberia – mniej więcej od doliny dolnego biegu Jeniseju na wschód po dolinę dolnego biegu rzeki Anabar. Zasięg zimowy nie jest do końca poznany, ale obejmuje głównie wybrzeża Afryki Zachodniej. L. lapponica menzbieri – północna Syberia między deltą Leny a Zatoką Czauńską. Zimuje od Azji Południowo-Wschodniej do północno-zachodniej Australii. L. lapponica baueri – szlamnik tundrowy – północno-wschodnia Syberia na wschód od Zatoki Czauńskiej aż po zachodnią i północną Alaskę. Zimuje od Chin poprzez wyspy Oceanii i Australię aż po Nową Zelandię. Autorzy Handbook of the Birds of the World i serwis Birds of the World wyróżniają jeszcze podgatunek L. lapponica anadyrensis (wschodnia Syberia – Półwysep Czukocki i niziny dorzecza Anadyru; zimuje w Australii i być może Nowej Zelandii). Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) nie uznaje tego podgatunku, zaliczając tę populację do L. l. baueri.

Morfologia Cechy gatunku Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego, aczkolwiek samice są nieco większe od samców. W upierzeniu godowym wierzch ciała rdzawobrązowy z ciemnymi cętkami, natomiast przednia część głowy, szyi oraz pierś i brzuch czysto rdzawobrązowe. Kuper biały. Ogon biały z poprzecznymi, czarnymi prążkami. Dziób żółty z ciemnym końcem, nieco wygięty ku górze. W szacie spoczynkowej wierzch ciała brązowoszary z ciemnymi plamkami, spód również szarawy. Osobniki młodociane podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej, jednak w ich ubarwieniu występuje wyraźna domieszka koloru rdzawego. Wymiary średnie długość ciała 37–41 cmrozpiętość skrzydeł 70–80 cmmasa ciała: samce 190–400 g, samice 262–630 g

Ekologia thumb|lewo|180px|Jajo z kolekcji muzealnej Biotop Tundra i lasotundra. Gniazdo W suchym miejscu na ziemi. Jaja W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju–czerwcu zwykle 4 jaja. Wysiadywanie Jaja wysiadywane są przez okres 21 dni przez obydwoje rodziców (samca za dnia i samicę nocą). Pożywienie Głównie bezkręgowce (owady, pierścienice, mięczaki), rzadko nasiona i owoce jagodowe.

Status zagrożenia i ochrona Od 2015 roku IUCN klasyfikuje szlamnika jako gatunek bliski zagrożenia (NT – Near Threatened); wcześniej, od 1988 roku zaliczała go do gatunków najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2024 roku szacowano liczebność światowej populacji na 1 100 000 osobników, co przelicza się na 770 000 – 880 000 osobników dorosłych. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowejRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..

Zdolność do długiego lotu mały|lewo|Szlaki migracji szlamników z Nowej Zelandii Zamontowanie obserwowanym okazom satelitarnych nadajników pozwoliło precyzyjnie prześledzić trasy przelotów i ich długości. 24 marca 2007 r. samica oznaczona kryptonimem E7 w ciągu 7 dni i 9 godzin pokonała trasę 10 300 km z Nowej Zelandii do Morza Żółtego. Ta sama samica 2 maja 2007 r. wyruszyła na Alaskę, pokonując ok. 6500 km. W końcu 30 sierpnia wyruszyła w lot powrotny ze znajdującej się na Alasce delty Jukon-Kuskokwim, a po 8 dniach i 5 godzinach nieprzerwanego lotu dotarła na Nową Zelandię pokonawszy dystans 11 680 km. Był to rekord zmierzonej długości ptasiego lotu; we wrześniu 2020 roku został on pobity przez samca o kryptonimie 4BBRW, który pokonał trasę o długości około 12 200 km, również z Alaski na Nową Zelandię, w czasie 9 dni i 8 godzin. W roku 2022 szlamnik oznaczony nr 234684 wyruszył z Alaski 13 października, a po 11 dobach i jednej godzinie lotu non stop, przebywając co najmniej 13 560 km osiągnął Tasmanię.

Osiąganie tak fenomenalnych rezultatów ornitolodzy tłumaczą w następujący sposób: Przed podróżą szlamnik gromadzi w ciele zapasy tłuszczu, które spala w czasie drogi. Gdy zabraknie mu tłuszczu, spala białko znajdujące się w mięśniach. W ten sposób w czasie lotu traci połowę swojego ciężaru. Szlamnik potrafi dostosować swój metabolizm i anatomię. Zmniejszeniu ulega jego żołądek i jelito, a serce zwiększa się o 33%, wzrasta również liczba czerwonych krwinek. Ptak ten lata na wysokości rzędu 7000 m n.p.m., gdzie w niskiej temperaturze jest w stanie oddać ciepło wytworzone w jego ciele. Szlamnik nie pije wody w czasie lotu, lecz zużywa wodę wytworzoną w procesie rozkładu tłuszczów i białek. Szlamniki latają w stadach, dzięki czemu wymieniają się rolą prowadzącego. Szlamniki wykorzystują prądy powietrzne, jak również panujące na Pacyfiku sztormy.

Zobacz też ptaki Polski

Przypisy

Systematyka i nazwy polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Bekasowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Arktyki Kategoria:Ptaki Australii Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Madagaskaru Kategoria:Ptaki Nowej Zelandii Kategoria:Ptaki Oceanii Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza