Mariasz – tradycyjna gra w karty powstała w Europie Środkowej i dająca początek niemieckiej grze 66 oraz grze Tysiąc. Polega na zbieraniu lew i punktów za karty. Szczególnie popularna w pierwszej połowie XVIII stulecia (z tego wieku pochodzą niemieckie dokumenty w adresowanej do kobiet książce poświadczające jej istnienie). Nazwa wzięła się od zgłaszanych w trakcie gry mariaszy – król z wyżnikiem (król z damą) jednego koloru. Gra doczekała się licznych wzmianek w literaturze polskiej, m.in. na kartach Pana Tadeusza Adama Mickiewicza:

Zasady gry

Wstęp

Starszeństwo kart w kolorach nieatutowych jest następujące (od najstarszej): as, 10, król, wyżnik (dama), niżnik (walet), 9, 8, 7, 6, natomiast w kozerze (kolorze atutowym) starszeństwo jest następujące: pamfil (wyżnik kozerny), as, 10, król, niżnik, 9, 8, 7, 6. W kartach jest 138 pkt.: pamfil - 11 pkt. tuz (as) – 11 pkt. kralka (dziesiątka) – 10 pkt. król – 4 pkt. wyżnik (dama) – 3 pkt. niżnik (walet) – 2 pkt. dziewiątka, ósemka, siódemka, szóstka – 0 pkt. ostatnia lewa – 10 pkt. Jedną z najcenniejszych kart w grze jest pamfil, czyli wyżnik (dama) kozerny. Ponadto liczy się: za zgłoszony mariasz (król i dama w tym samym kolorze) – 20 pkt. za mariasz kozerny – 40 pkt.

Rozgrywka Gra się pełną talią kart polskich (36 sztuk) w dwie osoby. Każda otrzymuje po sześć kart. Trzynastą kartę wyświęca się i ta stanowi kozerę, czyli kolor najstarszy (atut), bijący inne – wkłada się ją odkrytą pod spód talonu. Przeciwnik rozdającego wychodzi pierwszy. Ten, kto bierze lewę, pierwszy dobiera kartę z pozostałego stosu. Dopóki talon na stole się nie wyczerpie, nie ma obowiązku dokładania do koloru ani przebijania. Gdy talon się wyczerpie, istnieje obowiązek dokładania do koloru, a w razie jego braku, dokładania atutów:

W przeciwieństwie jednak do współczesnego 66 i do tysiąca źródła nie mówią, że przebijanie starszą kartą było obowiązkowe.

Posiadacz szóstki atutowej może ją wymienić na wyświęconą kartę atutową ("skupić" ją).

Ostatnia lewa w pierwszej fazie gry była ważniejsza niż pozostałe, ponieważ decydowała o wzięciu albo wyświęconej karty, albo ostatniej zakrytej karty. Autorzy piszą, że jeden z graczy mógł spytać przeciwnika, czy ma szóstkę atutową. Jeżeli bowiem żaden z graczy nie miał szóstki atutowej, to znaczy że jest ona ostatnią zakrytą kartą. Jednakże źródła zdają się przeczyć sobie, któremu z graczy przysługiwało to prawo. Stary Gracz pisze, że graczowi wychodzącemu do ostatniej lewy:

Natomiast Łukasz Gołębiowski twierdzi, że to prawo przysługiwało przeciwnikowi wistującego:

Partię wygrywa ten, kto pierwszy (z mariaszami lub bez) osiągnie liczbę 131: za pierwszym rozdaniem – wówczas wygrana nazywa się dubla lub sucha albo w dogrywce – sympla lub mokra. Podczas dogrywki gracze zabierając lewę, liczą w myśli brakujące punkty do 131, kiedy jeden z nich to osiągnie – kładzie areszt, czyli kończy grę. Jeżeli miał rację - wygrywa. Jeżeli się pomylił - gra jest kontynuowana i gracz nie może już położyć aresztu w tym rozdaniu ani zgłosić mariaszy. Jeżeli żaden z graczy nie zaaresztował gry w drugiej rundzie, prawdopodobnie wygrywał gracz, który zdobył więcej punktów.

Punktacja końcowa Za dublę płaci się podwójną stawkę, za symplę – pojedynczą. Taką też płaci się za każdy zgłoszony mariasz podczas gry, w przypadku kozernego – dubeltowo. W przypadku zgłoszenia czterech mariaszy otrzymuje się swatowe, czyli pięciokrotną stawkę. Obecnie grywa się również na punkty i gracz otrzymuje: za mariasz – jeden pkt za mariasz kozerny – dwa pkt. swatowe – pięć pkt. za dublę – dwa pkt. za symplę – jeden pkt.

Mariasz szlifowany Mariasz szlifowany był wersją mariasza rozgrywaną talią 24 kart od asa do dziesiątek plus szóstki:

Mariasz szlifowany był prawdopodobnie popularniejszy od zwykłego mariasza już w XVIII w.: Jędrzej Kitowicz piszący w XVIII w. wymienia tylko jego, podobnie Stary Gracz (nazywając go po prostu mariaszem), a Łukasz Gołębiowski miesza te gry. To, że wersja gry nazywana mariaszem szlifowanym była rozgrywana talią 24 kart od asa do szóstek z pominięciem dziewiątek, ósemek i siódemek pozwala wydedukować, że mariasz był w Polsce oryginalnie rozgrywany pełną talią polską złożoną z 36 kart.

Pozostałe odmiany mariasza Mariasz w trzy osoby - w grę dało się grać również w 3 osoby, jako że liczby kart 36 i 24 są podzielne na 3. Kiks – mariasz czteroosobowy, gra się w parach, rozdaje się wszystkie karty, a ostatnia, należąca do rozdającego, wyświęca kozerę. Tutaj od razu jest obowiązek dokładania do koloru i przebijania atutem. Mariasz ślepy – kolor atutowy losuje się przed rozdaniem. Pozostałe zasady bez zmian niezależnie od wariantu gry.

Zobacz też Mariáš starszeństwo kart

Przypisy

Bibliografia Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III. Łukasz Gołębiowski, Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym lub niektórych tylko prowincyach, Warszawa 1831, strony 50-52. [Stanisław Kozietulski], Gry w karty dawniejsze i nowe: dokładne sposoby ich prowadzenia, poprzedzone krótką historyą kart. Ułożył Stary Gracz, Księgarnia Maurycego Orgelbranda, Warszawa 1888.

Kategoria:Gry mariaszowe Kategoria:Polskie gry karciane Kategoria:I Rzeczpospolita Kategoria:Życie w dawnej Polsce