Ryjówek (Suncus) – rodzaj ssaków z podrodziny zębiełków (Crocidurinae) w obrębie rodziny ryjówkowatych (Soricidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i Afryce.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 33–160 mm, długość ogona 17–110 mm, długość ucha 4–13 mm, długość tylnej stopy 6–26 mm; masa ciała 1,1–147,3 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1832 roku niemiecki przyrodnik, zoolog, anatom porównawczy, geolog i mikroskopista Christian Gottfried Ehrenberg w rozdziale dotyczącym ssaków w książce autorstwa Ehrenberga i Friedricha Wilhelma Hempricha o tytule Symbole fizyczne, czyli ikony i opisy nowych lub mniej znanych ciał naturalnych. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) ryjówek domowy (S. murinus).
Etymologia Suncus (Sunkus, Sunhus, Junkus): arabska nazwa far sunki oznaczająca ‘sunnicką mysz’. Pachyura: pakhus ‘duży, tęgi’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy: de Selys-Longchamps wymienił dwa gatunki – Sorex etruscus i Sorex myosurus (= Sorex murinus ) – z których gatunkiem typowym jest Sorex etruscus . Paradoxodon: gr. παραδοξος paradoxos ‘niezwykły, niesamowity’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sorex melanodon (= Sorex etruscus ). Plerodus: gr. πλήρης plēres ‘pełny, kompletny’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Crocidura suaveolens (= Sorex etruscus ). Podihik: poḍi hikmiyā ‘mała ryjówka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Podihik kura (= Sorex etruscus ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxSuncus etruscus(Savi, 1822)ryjówek etruski7 podgatunkówEuropa Południowa, Afryka Północna, Azja Zachodnia, Środkowa i Południowa, kontynentalna Azja Południowo-Wschodnia i MadagaskarDC: 3,3–5 cmDO: 2,1–3 cmMC: 1,2–2,7 gSuncus fellowesgordoniW.W.A. Phillips, 1932ryjówek lankijskigatunek monotypowyendemit Sri Lanki: centralne wyżyny; zakres wysokości: 1000–1830 m n.p.m.DC: 4,4–5,8 cmDO: 3,3–3,8 cmMC: brak danychSuncus malayanus(Kloss, 1917)ryjówek malajskigatunek monotypowyPółwysep Malajski; zakres wysokości: do 1465 m n.p.m.DC: 3,7–5,1 cmDO: 2,2–3,4 cmMC: 1,1–2,4 gSuncus hosei(O. Thomas, 1893)ryjówek borneańskigatunek monotypowypółnocne Borneo, rozproszony w Malezji (Sabah i Sarawak) i Brunei (Belalong); być może Kalimantan (Indonezja); zakres wysokości: 0–880 m n.p.m.DC: 5,3–5,9 cmDO: 2–2,8 cmMC: 2–5 gSuncus zeylanicusW.W.A. Phillips, 1928ryjówek dżunglowygatunek monotypowyendemit Sri Lanki: znany z trzech miejsc z Prowincji Środkowej i Sabaragamuwa; być może Prowincja Północno-Zachodnia; zakres wysokości: 150–1065 m n.p.m.DC: 10,8–11,4 cmDO:9,2–9,7 cmMC: brak danychcentruj|150pxSuncus murinus(Linnaeus, 1766)ryjówek domowygatunek monotypowykraina orientalna, południowa Chińska Republika Ludowa (wraz z wyspą Hajnan), Sri Lanka i Tajwan; introdukowany w Afryce Wschodniej, Arabii, Indonezji, Filipinach, Japonii i wielu innych wyspachDC: 9–16 cmDO: 4,5–11 cmMC: 23–147 gSuncus montanus(Kelaart, 1850)ryjówek górskigatunek monotypowyendemit Sri Lanki: kilka miejsc w Prowincji Środkowej i Sabaragamuwa, włącznie z lasem Sinharaja; zakres wysokości: 150–2520 m n.p.m.DC: 7,2–10,6 cmDO: 4,6–7,1 cmMC: brak danychSuncus niger(Horsfield, 1851)gatunek monotypowyendemit Indii: kilka rozłącznych miejsc w Karnatace, Kerali i Tamilnadu (pasma górskie Nilgiri i Palni); zakres wysokości: 1050–2440 m n.p.m.DC: 7,4–11,4 cmDO: 5,4–8,6 cmMC: 13–24 gSuncus stoliczkanus(J. Anderson, 1877)ryjówek samotnygatunek monotypowyrozproszony w Pakistanie, Indiach i Nepalu; zakres wysokości: do 500 m n.p.m.DC: 5–8,5 cmDO: 3,2–5,5 cmMC: 8–15 gSuncus dayi(Dobson, 1888)ryjówek tamilskigatunek monotypowyendemit Indii: Tamilnadu (pasma górski Nilgiri i Palni) i Kerala (Thrissur i Park Narodowy Erawikulam)); zakres wysokości: 1500–2500 m n.p.m.DC: 7–7,8 cmDO: 6–8,8 cmMC: 8–10 gSuncus martensiKock, 1974ryjówek floreskigatunek monotypowyendemit Indonezji: zachodnia Flores (znany tylko z obszaru w pobliżu jeziora Rana Mese)DC: 6,2–6,8 cmDO: 5,4–6,2 cmMC: brak danychSuncus aequatorius(E. Heller, 1912)ryjówek równikowygatunek monotypowyendemit Kenii: pasmo górskie Taita (góra Sagalla i las Chawia); zakres wysokości: 1500–1600 m n.p.m.DC: 5,3–8,5 cmDO: 5,1–6,7 cmMC: 7,5–11 gcentruj|80pxSuncus lixa(O. Thomas, 1898)ryjówek większygatunek monotypowyAfryka Południowa (południowa Demokratyczna Republika Konga, wschodnia Angola, Zambia, południowo-zachodnia Tanzania, północne Malawi, Zimbabwe, północno-wschodnia Namibia, północna Botswana, południowy Mozambik, Eswatini i wschodnia Południowa Afryka)DC: 5,2–8,1 cmDO: 3,6–5,1 cmMC: około 4,9 gSuncus hututsiKerbis Peterhans & Hutterer, 2009ryjówek ugandyjskigatunek monotypowypołudniowa Uganda i Burundi; być może wschodnia Demokratyczna Republika Konga i Rwanda; zakres wysokości: 1170–2350 m n.p.m.DC: 4,4–5,8 cmDO: 2,8–3,3 cmMC: 1,7–2,4 g{Suncus infinitesimus(E. Heller, 1912)ryjówek najmniejszygatunek monotypowypołudniowa i wschodnia Południowa Afryka, Eswatini, rozłącznie w południowym Kamerunie, południowo-zachodniej Republice Środkowoafrykańskiej (oba z pojedynczych zapisów) i zachodniej Kenii; prawdopodobnie szerzej rozpowszechniony; zakres wysokości: 1700–2100 m n.p.m.DC: 4,2–6,2 cmDO: 2,3–3,1 cmMC: 2,8–3,1 gSuncus remyiBrosset, Dubost & Heim de Balsac, 1965ryjówek gabońskigatunek monotypowyzachodnio-środkowa Afryka w północno-wschodniej Gambii, północno-zachodnim Kongu i południowo-zachodniej Republiki Środkowoafrykańskiej; być może południowo-zachodni KamerunDC: 4,2–4,9 cmDO: 1,7–2,1 cmMC: 1,5–1,8 gSuncus varilla(O. Thomas, 1895)ryjówek drobnygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Demokratyczna Republika Konga i zachodnia Tanzania na południe przez Afrykę Wschodnią do Południowej Afryki i Lesotho; 1 zapis w środkowej NigeriiDC: 4,4–6,8 cmDO: 2,5–4,5 cmMC: około 6,5 gSuncus megalurus(Jentink, 1888)ryjówek nadrzewnygatunek monotypowyCzarna Afryka od Gwinei na wschód do zachodniej Kenii, na południe do środkowej Angoli i środkowego Mozambiku, izolowana populacja w zachodniej Etiopii; zakres wysokości: 1600–1900 m n.p.m.DC: 5–6,5 cmDO: 8,2–9,7 cmMC: 3–8 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe: Suncus barbarus (Maroko; pliocen) Suncus honeyi (Pakistan; pliocen) Suncus leakeyi (Tanzania; plejstocen)
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Zębiełki