thumb|upright|Herb Stryja w XVIII w.
thumb|Kościół katolicki thumb|Kaplica przy kościele katolickim thumb|Cerkiew Uspenska thumb|Cerkiew. św. Michała z 1910–1912 roku (dawny kościół kolejowy pw. św. Józefa sióstr Serafitek) thumb|Kościół ewangelicki thumb|Cerkiew Uspenska thumb|Miejski Dom Kultury (dawny gmach "Sokoła") thumb|Willa thumb|ulica Szewczenki thumb|Zamek w Stryju Stryj () – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, nad rzeką Stryj, siedziba rejonu stryjskiego i hromady. Duży węzeł kolejowy.
Miasto królewskie lokowane w 1431 rokuZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 171., położone na przełomie XVI i XVII wieku w powiecie stryjskim ziemi przemyskiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. „Ziemie Ruskie” Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 3., w drugiej połowie XVII wieku należało do starostwa stryjskiegoLustracja województwa ruskiego 1661–1665. Cz. 1, Ziemia Przemyska i Sanocka, wydali Kazimierz Arłamowski i Wanda Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 180..
Nazwa Najprawdopodobniej miasto wzięło swą nazwę od rzeki Stryj, która jest prawym dopływem Dniestru. Oczywiście nazwa rzeki jest starsza od miasta, które zostało założone później. Nazwa rzeki Stryj jest starodawną nazwą, która znaczy strumień, struga, strumyk. Dawne nazwy: Stryg, Stry, Stryj, Strig, Strigenses, Stryi, Strey, Striig, Strya, Sthryensis, Sthrya, Stryei, Stri. Nazwa ma etymologię praindoeuropejską, w znaczeniu: niemiecki – Strom, perski – struth (rzeka), łotewski – straume, litewski – sriatas, strautasUkrainian Portal – Miasto Stryi ..
Historia 1385 – pierwsze wzmianki o Stryju. Odnotowano istnienie osady i świątyni chrześcijańskiej; 1403 – Stryj został podarowany przez Władysława Jagiełłę najmłodszemu bratu, księciu Świdrygielle; 1431 – miasto uzyskało lokację – prawa miejskie; XV w. – w Stryju zbierały się sądy grodzkieM. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.; 1460 – król Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu prawa magdeburskie. Miasto otrzymało liczne przywileje i ulgi: pozwolenie na doroczne jarmarki i sobotnie targi, połów ryb, wycinkę drzew w królewskich lasach, sprzedaż wina i piwa beczkowego w piwnicy pod ratuszem, budowę na rynku sukiennic; jako powiat Stryj był jednostką administracyjna w okresie I Rzeczypospolitej, w województwie ruskim od XV w. do 1772 r.; dalszych przywilejów udzielił miastu Zygmunt I Stary, a następnie król Zygmunt II August przyznając z dóbr królewskich łany pod uprawę pasz dla bydła; 1567 – miasto uzyskało przywilej de non tolerandis JudaeisMaurycy Horn, Żydowski ruch osadniczy w miastach Rusi Czerwonej, w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 1974, nr 2 (90), s. 11.. król Stefan Batory zobowiązał kupców przywożących sól do zatrzymywania się w mieście na trzy dni, w 1576 r. nadał Żydom przywilej kupowania domów i zakładania sklepów. W połowie XVII w. istniały w Stryju liczne cechy: kupiecki, krawiecki, kuśnierski, tkacki, garncarski, kowalski, ślusarski, kołodziejski, piekarski, bednarski, słodowników, postrzygaczy i najliczniejszy szewski ze specjalnymi przywilejami nadanymi już w 1591 r. przez króla Zygmunta III Wazę; korzyści z królewskich przywilejów często były niwelowane przez najazdy Tatarów, Kozaków, Turków, Wołochów, morowe powietrze, pożary czy zbrojne zatargi mieszczan ze szlachtą pobliskiego Zapłatyna. W uporaniu się z tymi klęskami pomógł król Jan Sobieski, sprawujący urząd stryjskiego starosty. Na długiej liście starostów widnieją: hetman Jan Tarnowski, hetman Stanisław Koniecpolski, Mikołaj Sieniawski, syn hetmana wielkiego koronnego, Stanisław Poniatowski, ojciec króla Stanisława Augusta, a kończy Kazimierz Poniatowski; 1772 – w wyniku I rozbioru Polski miasto weszło w skład Cesarstwa Austriackiego; 1849 – w mieście powstał szpital powszechny na 100 łóżek. W 1894 posługę w nim podjęły siostry szarytki. 1872 – budowa pierwszej linii kolejowej; 1880 – miasto liczyło 12 625 mieszkańców, w tym 8081 PolakówSeweryn Przybylski, Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej: opisy i obrazy przeszłości, po 1926 Lwów, s. 208.; 17 kwietnia 1886 – wielki pożar zniszczył doszczętnie miasto (spłonęło 646 domów); w dwudziestoleciu międzywojennym siedziba powiatu w województwie stanisławowskim. W tym okresie w Stryju stacjonowało kilka jednostek Wojska Polskiego, w tym 53 Pułk Strzelców Kresowych, 1 Pułk Artylerii Motorowej i 11 Batalion Saperów oraz 6 Pułk Strzelców Podhalańskich (przeniesiony w 1936 r. do Sambora). Tutejsze szkolnictwo tworzyły 2 gimnazja męskie, 3 żeńskie prywatne, gimnazjum kupieckie, 12 szkół zawodowych i 9 szkół powszechnych; 1937 – sformowano w mieście Batalion ON „Stryj”, wchodzący w skład Karpackiej Półbrygady ON; 11 września 1939 – w mieście zostało zorganizowane Dowództwo Grupy „Stryj”; 12–13 września 1939 – przejściowe opanowanie Stryja w wyniku antypolskiej dywersji dokonanej podczas kampanii wrześniowej przez uzbrojone bojówki OUN oraz ukraińskich mieszkańców miasta i okolic; 22 września 1939 – wkroczenie Armii Czerwonej, początek pierwszej okupacji sowieckiej. Masowe aresztowania Polaków podejrzewanych o działalność patriotyczną; 1940–1941 – masowe deportacje mieszkańców na Syberię i do Kazachstanu; na przełomie czerwca i lipca 1941 roku, po rozpoczęciu niemieckiej inwazji na ZSRR, NKWD dokonało masakry więźniów przetrzymywanych w więzieniu przy ul. Trybunalskiej. Od strzałów w tył głowy lub ciosów tępym narzędziem zginęło od stu do kilkuset osób. Połowę zamordowanych stanowili Polacy, drugą połowę Ukraińcy; 2 lipca 1941 – zajęcie miasta przez siły Wehrmachtu, początek okupacji niemieckiej; 1942 – utworzenie przez hitlerowców getta w którym uwięziono ok. 15 tys. Żydów z miasta i okolicy; 1943 – likwidacja getta przez Niemców i ukraińskie oddziały pomocnicze. Zamordowano wówczas na miejscu lub wywieziono na miejsce kaźni w pobliskim Hołobutowie lub do obozu zagłady w Bełżcu wszystkich miejscowych Żydów; 5 sierpnia 1944 – zdobycie miasta przez Armię Czerwoną i współdziałające z nią oddziały Armii Krajowej (akcja „Burza”); 1945–1946 – wysiedlenia Polaków ze Stryja i okolic do pojałtańskiej Polski; 14 marca 1990 – w Stryju po raz pierwszy na terytorium ZSRR podniesiono legalnie flagę Ukrainy.
W mieście znajduje się zbudowany z inicjatywy samorządowych władz ukraińskich pomnik Stepana BanderySemper Fidelis, „Pismo Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich”, styczeń-luty 2006, s. 17..
W Stryju działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi LwowskiejTowarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.
Od 1989 r. w Gliwicach przy Towarzystwie Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich działa Oddział Stryjan, które wydaje zeszyty Z nurtem Stryja.
Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, materiałów budowlanych, drzewny, spożywczy oraz lekki.
Demografia
Religia thumb|Dworzec kolejowy w Stryju Od 1396 parafia w Stryju należała do diecezji przemyskiej (dwa lata wcześniej należała do archidiecezji halickiej). W 1594 parafia weszła w skład dekanatu w Samborze, a w 1787 przeszła do archidiecezji lwowskiej, do dekanatu halickiego. Na początku XIX w. Stryj był centrum dekanatu stryjskiego. Aktualnie oprócz miasta w skład dekanatu stryjskiego wchodzą parafie: Borysław, Brzozdowce, Chodorów, Drohobycz, Medenice, Mikołajów, Morszyn, Nowosielce, Rozdół, Skole, Słońsk, Sucha Dolina, Truskawiec, Wołoszcza, Żydaczów, Żurawno.
Kościół pw. Narodzenia Matki Bożej 1396Źródła podają również rok 1395. – za założyciela kościoła pw. Narodzenia Matki Bożej uważa się Kazimierza Wielkiego lata 20. XV w. – budowa murowanego kościoła 1640 – po pożarze mieszczanie odbudowali kościół, większą od poprzedniej 1722 – po kolejnym pożarze (zniszczony dach, wieża i dzwony) siłami mieszczan i proboszcza ks. Franciszka Rogaczewskiego świątynia została odremontowana 1743 – wizytował parafię Wacław Hieronim Sierakowski, metropolita lwowski 1827, październik – pożar znów zniszczył dach, wieżę i dzwony 17 kwietnia 1886 – pożar całkowicie zniszczył świątynię, również obraz z głównego ołtarza Narodzenie Matki Bożej 1891 – koniec odbudowy kościoła, której dokonał ks. Ludwik Ollender – dobudowano nową zakrystię, poszerzono główną nawę, zbudowano nową wieżę 1894 – kościół poświęcił ks. Jan Puzyna, biskup pomocniczy archidiecezji lwowskiej 1935 – abp Bolesław Twardowski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej z głównego ołtarza i poświęcił dzwony po wojnie kościół był cały czas czynny. Przyjeżdżali do niego wierni m.in. ze Skolego, Truskawca, Drohobycza. 8 września 1995 – świątynia była ogłoszona Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Ludzkich Nadziei 26 czerwca 2001 – Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki na Ukrainę we Lwowie poświęcił koronę Matki Bożej Stryjskiej 9 września 2001 – kard. Marian Jaworski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej Kościół pw. Marii Magdaleny XVI w. – został zbudowany kościół pw. Marii Magdaleny 1687 – otrzymali ten kościół oo. Franciszkanie, którzy zbudowali przy kościele klasztor 1787 – kasata józefińska, władze austriackie zamykają kościół i klasztor, w okresie późniejszym przekazali go grekokatolikom 1945 – po wydarzeniach pseudosoboru lwowskiego cerkiew greckokatolicką zamknięto, a świątynię wkrótce przekazano Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej 1990 – świątynię ponownie przekazano grekokatolikom Kościół pw. św. Józefa (ss. Serafitek) 1897 – siostry serafitki rozpoczynają swoja posługę w Stryju 1907 – Józef Bilczewski, metropolita lwowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła pw. św. Józefa 1910 – ukończenie budowy kościoła 1946 – po wojnie kościół władze zamknęły; najpierw w nim był skład żelazny, później – meblowy 1999 – kościół przekazany Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Autokefalicznej Kaplica Najświętszej Marii Panny (XVII w.)
Zabytki Kościół katolicki pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny z 1891 r. w stylu neogotyckim wg projektu Juliana Zachariewicza (Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Ludzkich Nadziei) Kaplica z XVII wieku przylegająca do kościoła Kościół św. Marii Magdaleny (obecnie cerkiew greckokatolicka) Klasztor franciszkanów z XVII wieku Budynek polskiego stowarzyszenia „Sokół” (obecnie Dom Kultury) Kościół serafitek pw. św. Józefa z lat 1910–1912 (dawny kościół „kolejowy” – obecnie cerkiew archistratega Michaiła) Wielka Synagoga z 1817 roku Kamienica doktora D. Sołtysika z elementami stylu secesyjnego, pocz. XX wieku, róg ul. Szewczenki i Iwana Franko były Hotel Imperial przy dworcu kolejowym, pocz. XX wieku Cmentarz Polski z kilkuset polskimi nagrobkami, m.in. Michała Puzyny rektora Uniwersytetu Lwowskiego, Cmentarz żołnierzy polskich poległych w wojnie polsko-bolszewickiej z około 200 nagrobkami
Sport Przed wojną w Stryju działały kluby piłkarskie Pogoń Stryj (cywilno-wojskowy), Stryjanka (kolejowy), RKS (robotniczy) i Skała (ukraiński) oraz Klub Tenisowy;
Ludzie związani ze Stryjem Kazimierz Badeni
Danuta Baduszkowa (1919–1978) – polska reżyser teatralna, pedagog, twórczyni i wieloletnia dyrektor Teatru Muzycznego w Gdyni, urodzona w Stryju Alfons Faściszewski (1901-1944), polski podpułkownik, żołnierz AK, urodzony w Stryju Włodzimierz Godłowski (1900–1940) – polski lekarz neurolog i psychiatra, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, urodzony w Stryju, zamordowany przez Rosjan w lesie katyńskim Benedykt Halicz (1903–1997) – polski biolog, nauczyciel, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, urodzony w Stryju Edward Heil (1903–1944) – polski założyciel i drużynowy VI Przemyskiej Drużyny Żeglarskiej im. Jana z Kolna, urodzony w Stryju Michele Jamiolkowski (ur. 1932) – włoski inżynier budowlany i geotechnik polskiego pochodzenia, urodzony w Stryju