Wojciech Chrzanowski herbu Korab (ur. 14 stycznia 1793 w Biskupicach, zm. 1 marca 1861 w Paryżu) – polski generał i kartograf, twórca pierwszej mapy ziem polskich w skali 1:300 000.
Życiorys Służbę wojskową rozpoczął w 1810 roku w Warszawie jako artylerzysta. Absolwent Szkoły Aplikacyjnej Artylerii i Inżynierów. W 1812 został porucznikiem I klasy i wziął udział w inwazji na Rosję, uczestnicząc m.in. w bitwie pod Smoleńskiem. Ranny dostał się do rosyjskiej niewoliMarek Tarczyński, Generalicja powstania listopadowego, Warszawa 1980, s. 388.. W styczniu 1815 roku wstąpił do służby w armii Królestwa Polskiego.
W roku 1822 rozpoczął pracę nad stworzeniem mapy Królestwa Polskiego. Brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej w 1828 roku. W 1830 roku został nagrodzony Znakiem Honorowym za 15 lat służbyPrzepisy o znaku honorowym niemniej Lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych oraz urzędnikow wojskowych, tak w służbie będących, jako też dymisjonowanych, znakiem honorowym ozdobionych w roku 1830, [b.n.s]..
Po wybuchu powstania listopadowego został członkiem dowództwa Twierdzy Modlin. 18 lutego 1831 roku w potyczce pod Miłosną ledwie uniknął śmierci – w momencie kiedy rozwijał mapę na stanowisku artylerii, przelatujący pocisk spalił mapę, a jego zraniłStanisław ks. Jabłonowski, Wspomnienia o bateryi pozycyjnej artyleryi konnej gwardyi królewsko-polskiej, Drukarnia Ludowa w Krakowie, 1916, s. 26.. Po przejęciu dowództwa nad Armią Polską przez generała Skrzyneckiego został nominowany do stopnia pułkownika. Brał udział w zwycięskich w bitwach pod Wawrem i Dębem Wielkim, otrzymał awans do stopnia generała dywizji. Gubernator wojskowy Warszawy od 18 sierpnia do 6 września 1831Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 483.. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (Krzyżem Wojskowym Polskim)Krzysztof Filipow, Order Virtuti Militari 1792-1945, Warszawa 1990, s. 53..
W końcu 1831 roku po klęsce powstania wyemigrował do Paryża. Na emigracji, Chrzanowski został wysłany przez rząd angielski do Turcji. Do tego kraju podróżował trzykrotnie. W latach 1833 i 1836 badał tamtejsze stosunki i przedkładał rządowi brytyjskiemu projekty reform, głównie wojskowych. Podczas drugiego pobytu wstąpił do wojska tureckiego i zapoczątkował w nim zmiany organizacyjne, szkoleniowe i administracyjne. Za każdym razem pobyt jego trwał niespełna rok. W 1838 rozpoczął studia terenowe w Azji Mniejszej, Kurdystanie, Syrii i Mezopotamii w celu opracowania koncepcji obrony tych prowincji na wypadek wojny z Rosją. W Bagdadzie organizował korpus kawalerii arabskiej. Pod koniec 1840 powierzono mu dowództwo wojsk tureckich w Azji Mniejszej, lecz Chrzanowski, który nie chciał współdziałać z posiłkującą Turków Armią Rosyjską, podał się do dymisji. Plonem podróży generała Chrzanowskiego na Bliski Wschód były sporządzone przez niego mapy topograficzne Iraku i Kurdystanu.
Następnie wyjechał do Francji i brał czynny udział w życiu politycznym i działaniach militarnych Wiosny Ludów. W roku 1848 objął dowództwo nad armią Piemontu. Po klęsce pod Novarą w roku 1849 wrócił na stałe do Paryża, gdzie kontynuował pracę nad stworzeniem mapy Ziem Polskich w skali 1:300 000. Mapa została ostatecznie wydana w Paryżu w 1859 roku. Zmarł w roku 1861. Został pochowany na cmentarzu Montmartre.
Jego imieniem nazwana jest ulica na Grochowie, w dzielnicy Praga-Południe w Warszawie.
Dzieła Poza stworzeniem mapy Polski był autorem wielu publikacji z dziedziny wojskowości, z których wymienić należy następujące pozycje:
O wojnie partyzanckiej 1835, Służba wojskowa w polu 1836 Rys taktyki zastosowanej piechoty, tudzież manewra wojenne, pułkowe i brygadne (1857) – wersja cyfrowa Polona Opisanie bitwy grochowskiej wydane pośmiertnie w roku 1909.
Przypisy
Literatura dodatkowa Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, .
Linki zewnętrzne W Rosyjskim Słowniku Biograficznym Prace Wojciecha Chrzanowskiego dostępne w Sieci (Katalog HINT) Prace Wojciecha Chrzanowskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Działacze Wielkiej Emigracji Kategoria:Generałowie dywizji powstania listopadowego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Odznaczeni Znakiem Honorowym (15 lat służby) Kategoria:Oficerowie Wojska Księstwa Warszawskiego Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montmartre w Paryżu
Kategoria:Polacy we Francji 1795–1918 Kategoria:Polacy – wojskowi armii tureckiej Kategoria:Polacy w Wiośnie Ludów Kategoria:Polscy kartografowie Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-tureckiej 1828–1829 (strona rosyjska) Kategoria:Uczestnicy wojny austriacko-piemonckiej Kategoria:Urodzeni w 1793 Kategoria:Zmarli w 1861 Kategoria:Chrzanowscy herbu Korab