23 Pułk Piechoty (23 pp) – oddział piechoty Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR.

Formowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu dowódcy Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR L.dz.650/Org./Tjn./42 z dnia 5 stycznia 1942, w dniach 13–22 stycznia do Kermine wyruszyły zawiązki organizacyjne z Buzułuku, Tatiszczewa i Tockoje. Na podstawie rozkazu organizacyjnego dowódcy 7 Dywizji Piechoty gen. bryg. Zygmunta Bohusza-Szyszki L.dz. 27/42 z dnia 10 stycznia podano organizację i skład dywizji. Dywizja zgodnie z rozkazem organizacyjnym według etatu zbliżonego do brytyjskiej organizacji, składała się z dowództwa pułku, pododdziałów specjalnych, trzech batalionów strzelców i batalionu ckm. W dniu 27 stycznia 1942 rozpoczęto formowanie 23 pułku piechoty, dyslokowanego z dniem 28 tycznia do rejonu Kenimech na terytorium Uzbeckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Na podstawie rozkazu organizacyjnego nr 2 dowódcy dywizji z dnia 29 stycznia na dowódcę pułku wyznaczono ppłk. Józefa Kramczyńskiego. 7 Dywizję Piechoty jak i 23 pułk piechoty rozpoczęto formować w oparciu o licznie przybywających do rejonu formowania ochotników i poborowych. Żołnierze kwaterowani byli do budowanych przez nich namiotów i lepianek umiejscowionych na stepie, a potem na pustyni w pobliżu doliny rzeki Zarawszan. Na skutek bardzo złych warunków sanitarno-epidemiologicznych, wśród żołnierzy pułku niemal wszyscy chorowali na dur brzuszny, czerwonkę, tyfus plamisty i malarię. Choroba pochłonęła wiele ofiar wśród żołnierzy i otaczających pułk skupisk ludności cywilnej. Po 8 lutego 1942 pułk został całkowicie umundurowany w sorty brytyjskie. Okresowo nie było prowadzone żadne szkolenie ze względu na stan chorych w pułku, chorowało do 90% stanu liczbowego pułku na choroby zakaźne.

Podczas formowania w pierwszej połowie lutego 1942 zorganizowano dwa bataliony strzelców i batalion ckm. W 1, 4 kompaniach strzelców i 1 kompanii ckm zgrupowano w większości żołnierzy już służących w wojsku - rezerwistów, kompanie te liczyło ponad 100 szeregowych. Pozostałe kompanie miały stany niskie gotowe przyjąć ochotników i rekrutów. zajęcia odbywały się w miarę ich organizacji, głównie jako teoretyczne z uwagi na całkowity brak broni i sprzętu. Głównie prowadzono pogadanki i ogniska o wydźwięku patriotycznym. Główną przeszkodą szkoleniową był stan fizyczny nowo wcielonych żołnierzy, znaczne osłabienie na skutek niedożywienia, niskokaloryczne i małe posiłki, znaczny stan chorych oraz trudne warunki sanitarno-higieniczne. Pod koniec marca z pułku wydzielono żołnierzy, których stan fizyczny pozwalał na ewakuację. Wyznaczeni wymaszerowali 23 marca 1942 do odległej o 35 kilometrów stacji kolejowej Kermine, na miejsce zdołało dotrzeć 4 oficerów i 600 szeregowych. Utworzono z nich kompanie marszowe o numerach od 13 do 17. które wyjechały transportem nr 2, 24 marca do Krasnowodzka, skąd dalej transportem morskim do Pahlevi w Iranie. Następnie w kwietniu 1942 dotarli do Palestyny. Należy nadmienić, że część żołnierzy ze względu na znaczne osłabienie i wycieńczenie organizmu odległość 35 kilometrów zdołała pokonać w 3 dni, nie dołączyła do odjeżdżających transportów.

W okresie od kwietnia do końca lipca prowadzono dalszy pobór i wcielano ochotników oraz prowadzono działania wspomagające egzystencję polskiej ludności cywilnej. W miarę przybywania ochotników i poborowych rozwijano kompanie. W 3 kompanii strzelców, zorganizowano kurs doskonalący dla podoficerów rezerwy i policji. W połowie maja do pułku dotarło czterech oficerów przybyłych drogą morską z Wielkiej Brytanii przez Archangielsk. Na dzień 26 maja stan liczebny pułku wynosił 84 oficerów, 302 podoficerów, 633 szeregowców i 29 ochotniczek Pomocniczej Służby Kobiet (PSK). 4 czerwca z Ośrodka Zapasowego Armii przybyło do pułku 4 oficerów i 1000 szeregowych. Z żołnierzy tych sformowano III batalion pułku pod dowództwem por. Bolesława Pietrzewskiego, uzupełniono pozostałe bataliony oraz rozwinięto dotychczas skadrowane kompanię łączności i oddział (kompanię) rozpoznawczą. Z kompanii 3 strzelców zorganizowano szkołę podoficerską, gdzie zebrano kandydatów na podoficerów 100 szeregowców-elewów. Temperatura od połowy kwietnia do końca lipca nie sprzyjała szkoleniu, w dzień osiągała +70°C. W ostatniej dekadzie lipca 1942 rozpoczęto likwidację garnizonu w Kenimech. 6 sierpnia przemieszczono się pieszo do stacji kolejowej w Kermine. 23 pułk piechoty odjechał transportem nr 537 pod dowództwem ppłk Kramczyńskiego. Tym transportem 8 sierpnia 1942 wyjechała większość pułku: 101 oficerów, 1858 szeregowych, 10 ochotniczek PSK, 2 junaków oraz 610 osób cywilnych - rodzin wojskowych. Na miejscu pozostała grupa likwidacyjna, która rozliczyła sprzęt ze stroną sowiecką i dołączyła do pułku i dywizji transportem nr 539, 10 sierpnia w liczbie 150 żołnierzy oraz 100 ozdrowieńców. Kilkudziesięciu żołnierzy zachorowało po drodze i pozostali w szpitalach w Aszchabadzie i Krasnowodzku. Pułk transportem kolejowym przybył do Bazy Ewakuacyjnej w Krasnowodzku. Następnie rozpoczął podróż morska do Pahlevi w Iranie, pułk przybył tam 12 sierpnia. Na plażach w Pahlevi przeprowadzono kwarantannę przybyłych żołnierzy i wymianę sortów mundurowych na tropikalne. Odesłano chorych do szpitali w Pahlevi i Teheranie.

23 pułk piechoty pomiędzy 16 sierpnia a 8 września 1942 został przewieziony transportem samochodowym do obozu wojskowego w Khanaqin w Iraku i zakwaterowany w namiotach na pustyni. W nowym miejscu postoju żołnierze byli poddani opiece sanitarnej i doprowadzeni do lepszej kondycji zdrowotnej. Stan liczebny pułku w dniu 29 sierpnia 1942 wynosił: 75 oficerów, 366 podoficerów, 910 szeregowców, 7 ochotniczek PSK. Do 7 pułku artylerii lekkiej z 23 pp przekazano w całości baterię artylerii piechoty. Do pułku stopniowo dołączyli żołnierze pozostawieni do prac na trasie Pahlevi-Khanaqin oraz ozdrowieńcy ze szpitali i kompanii ozdrowieńców z Pahlevi i Teheranu. Sukcesywnie pułk otrzymał uzbrojenie strzeleckie i rozpoczął szkolenie. Jednocześnie komisje przeglądowe prowadziły kwalifikacje zdrowotne żołnierzy oraz weryfikowały wiek i przydatność do służby. Przygotowywano się na reorganizację według wzorów brytyjskich. W okresie od 8 do 13 grudnia 1942 na podstawie rozkazu dowódcy 7 Dywizji Piechoty L.dz.355/Tjn./O.I./42 23 pułk piechoty został rozformowany. Z jego stanu osobowego zorganizowano dowództwo i pluton sztabowy 7 Brygady Strzelców, 23 batalion strzelców i większość 24 batalionu strzelców. Licznych żołnierzy odesłano do innych jednostek Armii Polskiej na Wschodzie. Obsada personalna pułku

Obsada personalna II 1942 dowództwo pułku:

dowódca pułku - ppłk Józef Kramczyński adiutant pułku - por. Stanisław Gut oficer informacyjny - por. Stanisław Staliński kwatermistrz - kpt. Gustaw Szaper oficer gospodarczy - por. Jan Kucharczyk oficer płatnik - kpt. Ludwik Kański oficer ewidencyjny - por. Leonard Kustra naczelny lekarz pułku - mjr lek. Stanisław Krzywański oficer oświatowy - por. dr Tadeusz Szela

dowódcy oddziałów i pododdziałów:

dowódca I batalionu - kpt. Wilhelm Willman adiutant batalionu - ppor. Ludwik Kamionko dowódca 1 kompanii strzelców - por. Lucjan Miniszewski dowódca 2 kompanii strzelców - por. Jan Kujawski dowódca 3 kompanii strzelców - ppor. Leonid Teliga, por. Michał Nowakowski (od 10 VI 1942) dowódca II batalionu - mjr Sylwester Krasowski dowódca 4 kompanii strzelców - por. Jerzy Piórkowski dowódca 5 kompanii strzelców - por. Bolesław Pietrzewski dowódca 6 kompanii strzelców - ppor. Julian Mühler dowódca batalionu ciężkich karabinów maszynowych - por. Kazimierz Loster adiutant batalionu - ppor. Mieczysław Żyliński dowódca plutonu łączności - sierż. Szatko dowódca 1 kompanii ckm - por. Michał Nowakowski dowódca 2 kompanii ckm - ppor. Czesław Płonka dowódca 3 kompanii ckm - por. Wiktor Jancewicz III batalion - por. Bolesław Pietrzewski (od 5 VI 1942) dowódca 7 kompanii strzelców - ppor. Michał Karpowicz dowódca 8 kompanii strzelców - por. Jan Sienkiewicz dowódca 9 kompanii strzelców - por. Henryk Poszwiński dowódca kompanii łączności ppor. Jan Cencora (od 5 VI 1942) dowódca kompanii rozpoznawczej - ppor. Zenon Betauer (od 5 VI 1942).

Obsada personalna 8 VIII 1942 dowództwo i sztab pułku:

dowódca pułku - ppłk Józef Kramczyński (15 I – 12 XII 1942) I adiutant pułku - por. Stanisław Gut II adiutant pułku - ppor. Alfred Hoffman oficer informacyjny - por. Bronisław Kanas oficer ewidencyjny - por. Leonard Kustra oficer oświatowy - por. dr Tadeusz Szela kwatermistrz - kpt. Gustaw Szaper oficer gospodarczy - por. Stefan Smoliński oficer płatnik - kpt. Ludwik Kański naczelny lekarz pułku - mjr lek. Stanisław Krzywański kapelan - ks. Michał Szymankiewicz

dowódcy oddziałów i pododdziałów:

dowódca oddziału rozpoznawczego - ppor. Zenon Betauer oficerowie młodsi - ppor. Marian Konarzewski, ppor. Edward Dremza, ppor. kaw. Kazimierz Zwierowicz dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Kazimierz Wrzosek dowódca baterii artylerii - ppor. Tadeusz Zbrożek dowódca kompanii łączności - ppor. Piotr Dubrawka oficerowie młodsi - ppor. Jan Cencora, ppor. Stefan Wróblewski, ppor. Robert Porzęcki, ppor. Stanisław Leja, ppor. Alojzy Schreiber dowódca kompanii sztabowej - por. Stanisław Staliński oficerowie młodsi - por. Jan Kucharczyk, ppor. Maksymilian Lifschitz, ppor. Marian Nieczuja-Ostrowski

dowódca I batalionu – kpt. Witold Przybylski adiutant batalionu - ppor. Ludwik Kamionko oficer płatnik - por. Michał Kowalski lekarz batalionu - ppor. lek. Zygmunt Kurlandzki dowódca plutonu łączności - por. Augustyn Koźlakowski dowódca plutonu pionierów - ppor. Witold Gawłowski dowódca 1 kompanii strzelców - por. Lucjan Mniszewski oficerowie młodsi - por. Jan Pisarek, ppor. Franciszek Pliszka, ppor. Roman Naftali dowódca 2 kompanii strzelców - por. Jan Kujawski oficerowie młodsi - por. Władysław Juszczak, ppor. Melchior Bibela, ppor. Bronisław Grabowski, ppor. Zygmunt Glezner dowódca 3 kompanii strzelców - ppor. Leonid Teliga oficerowie młodsi - ppor. Kazimierz Osiński, ppor. Stanisław Eysak, ppor. Sylwester Dryll dowódca II batalionu – mjr Sylwester Krasowski oficer płatnik - ppor. Albin Romanowski oficer żywnościowy - ppor. Michał Ambrożej lekarz batalionu - ppor. lek. Jan Abramski dowódca 4 kompanii strzelców - por. Jerzy Piórkowski oficerowie młodsi - ppor. Izaak Szapiro, ppor. Józef Nahrabecki dowódca 5 kompanii strzelców - por. Bolesław Pietrzewski oficerowie młodsi - por. Józef Patryn, por. Edward Sękowski, ppor. Edward Moroz, ppor. Jan Szpak dowódca 6 kompanii strzelców - ppor. Józef Koowar oficerowie młodsi - ppor. Izaak Grynsztajn, ppor. Klemens Jurek dowódca III batalionu – kpt. Józef Przybylski oficer żywnościowy - ppor. Lucjan Brylski lekarz batalionu - ppor. lek. Maksymilian Tendler dowódca 7 kompanii strzelców - ppor. Michał Karpowicz oficerowie młodsi - ppor. Jerzy Buda, ppor. Józef Kaczkowski dowódca 8 kompanii strzelców - por. Jan Sienkiewicz oficer młodszy - ppor. Jan Pędrich dowódca 9 kompanii strzelców - por. Henryk Poszwiński oficer młodszy - ppor. Franciszek Mühler dowódca batalionu ciężkich karabinów maszynowych – por. Kazimierz Rudolf Loster adiutant batalionu - por. Michał Sławiński oficer płatnik - ppor. Wiesław Leszner oficer żywnościowy - por. Stanisław Lewicki dowódca plutonu łączności - ppor. Stanisław Jarmacz dowódca 1 kompanii ckm - por. Mieczysław Filipek oficerowie młodsi - por. Józef Górecki, ppor. Tadeusz Kasza, ppor. Wacław Maciejas, ppor. Mieczysław Żyliński dowódca 2 kompanii ckm - por. Michał Nowakowski oficer młodszy - ppor. Czesław Płonka dowódca 3 kompanii ckm - por. Wiktor Jancewicz oficer młodszy - ppor. Józef Karcz dowódca kompanii rekonwalescentów - por. Tadeusz Krzyżanowski w SPRez.Piechoty jako kadra - kpt. Józef Dominiak, ppor. Józef Mołodecki, ppor. Stanisław Juraszek Odkomenderowani i szpitalach 3 oficerów.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polskie Siły Zbrojne w ZSRR 1941–1942