Gołogrzbietek (Dobsonia) – rodzaj ssaków z podrodziny Harpyionycterinae w obrębie rodziny rudawkowatych (Pteropodidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji oraz Australii i Oceanii.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 102–254 mm, długość ogona 5–42 mm, długość ucha 13–41 mm, długość tylnej stopy 16–47 mm, długość przedramienia 78–162 mm; masa ciała 63–600 g.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1828 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire w haśle „Le Hypodermes” opublikowanym w „Klasycznym słowniku historii naturalnej” pod redakcją francuskiego przyrodnika Jeana Baptiste’a Bory de Saint-Vincenta. Jednak nazwa – Hypoderma – którą ukuł Geoffroy Saint-Hilaire, okazała się młodszym homonimem rodzaju muchówek opisanego w 1825 roku, dlatego w 1898 roku amerykański zoolog Theodore Sherman Palmer zaproponował dla rodzaju nietoperzy nową nazwę – Dobsonia. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) gołogrzbietek leśny (D. peronii).

Etymologia Pteronotus: pteron ‘skrzydło’; -νωτος -nōtos ‘-grzbiety’, od νωτον nōton ‘plecy, grzbiet’. Hypoderma: gr. ὑπο hupo ‘nieco, trochę’; δερμα derma, δερματος dermatos ‘skóra’. Tribonophorus: gr. τρίβων tribon ‘wytarty płaszcz’; -φορος -phoros ‘-noszący’, od φερω pherō ‘nosić’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Tribonophorus desmarestii (= Cephalotes peronii ). Dobsonia: George Edward Dobson (1848–1895), irlandzki zoolog, pionier fotografii i wojskowy chirurg.

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; DP – długość przedramienia; MC – masa ciała StatusIUCNDobsonia minor(Dobson, 1879)gołogrzbietek małygatunek monotypowyNowa Gwinea w Indonezji i Papui-Nowej Gwinei (wraz z wyspami Yapen i Bagabag); zakres wysokości: 0–600 m n.p.m.DC: 10,2–13,5 cmDO: 0,5–2,8 cmDP: 7,8–9,2 cmMC: 63–90 gcentruj|150pxDobsonia moluccensis(Quoy & Gaimard, 1830)gołogrzbietek moluckigatunek monotypowyMoluki (Bacan, Buru, Ambon, Seram, Wyspy Banda, Wyspy Kai i Wyspy Aru); zakres wysokości: 0–2700 m n.p.m.DC: 18,5–21 cmDO: 2,5–3 cmDP: 12–14,6 cmMC: 490–500 gDobsonia magnaO. Thomas, 1905gatunek monotypowyNowa Gwinea (z wyspami Waigeo, Batanta, Salawati, Wyspy Raja Ampat (Misool), Yapen, Kariru, Karkar i Sideia), północno-wschodnia Australia (północny Queensland); zakres wysokości: 0–2700 m n.p.m.DC: 19,1–25,4 cmDO: 2,1–4,2 cmDP: 12–14,6 cmMC: 325–600 gcentruj|150pxDobsonia peronii(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1810)gołogrzbietek leśny2 podgatunkiMałe Wyspy Sundajskie (od Bali na wschód do Timoru, Sermata i Babar); zakres wysokości: 0–880 m n.p.m.DC: 14,1–15,8 cmDO: 2,9–3,2 cmDP: 11,4–12,1 cmMC: 162–235 gDobsonia andersoniO. Thomas, 1914gołogrzbietek archipelagowygatunek monotypowyendemit Papui-Nowej Gwinei: Archipelag Bismarcka, Manus, Mussau i kilka przybrzeżnych wysp (Karkar, Bagabag, Tolokiwa, Sakar i Umboi); zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m.DC: 13–21,2 cmDO: 1,5–3,2 cmDP: 10,9–13,5 cmMC: 156–325 gDobsonia pannietensis(De Vis, 1905)gołogrzbietek zatokowy2 podgatunkiendemit Papui-Nowej Gwinei: Wyspy d’Entrecasteaux, Luizjady, Wyspy Trobrianda (Kiriwina) i Wyspy Woodlark); zakres wysokości: 0–1800 m n.p.m.DC: 15–20 cmDO: 2,1–3,6 cmDP: 10,8–12,5 cmMC: 180–304 gDobsonia chapmaniRabor, 1952gołogrzbietek negroskigatunek monotypowyendemit Filipin: Cebu i Negros; zakres wysokości: 0–680 m n.p.m.DC: brak danychDO: 2,3–2,6 cmDP: 12,3–13,1 cmMC: 138–143 gDobsonia emersaBergmans & Sarbini, 1985gołogrzbietek jaksiniowygatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Schoutena (Numfoor, Biak-Supiori i Owi) u wybrzeży północno-zachodniej Nowej Gwinei); zakres wysokości: 0–30 m n.p.m.DC: 15,8–17 cmDO: 2,4–2,7 cmDP: 11,2–12,9 cmMC: 178–218 gDobsonia exoletaAndersen, 1909gołogrzbietek sulaweskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Celebes (wraz z Togean i Muna) i Wyspy Sula (Mangole i Sanana); prawdopodobnie całe Wyspy Togian, być może wyspa ButonDC: 15–18,2 cmDO: 2,3–3,4 cmDP: 10,5–12,4 cmMC: 162–275 gDobsonia viridis(Heude, 1896)gołogrzbietek zielonawygatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Sula (Mangole), środkowe Moluki (Buru, Seram i Ambon), Wyspy Banda (Banda Neira) i Wyspy Kai; być może Wyspy Tanimbar; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.DC: 15,4–17,6 cmDO: 2,5–3,9 cmDP: 10,9–11,8 cmMC: 173–229 gDobsonia beaufortiBergmans, 1975gołogrzbietek wyspowygatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Raja Ampat (Gebe, Gag, Waigeo, Batanta być może Misool), Wyspy Schouten (Biak-Supior i Owi)DC: 12–15,5 cmDO: 2–2,8 cmDP: 10–11,4 cmMC: – gDobsonia crenulataAndersen, 1909gołogrzbietek halmaherskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Celebes (wraz przybrzeżnymi wyspami), Wyspy Talaud, Wyspy Sangihe, Wyspy Sula (Mangole i Sanana) oraz środkowe Moluki; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.DC: 16,5–20 cmDO: 2,3–3,8 cmDP: 11,9–13,6 cmMC: 220–320 gDobsonia inermisAndersen, 1909gołogrzbietek bezbronnyg2 podgatunkiWyspy Salomona (Papua-Nowa Gwinea i Wyspy Salomona); zakres wysokości: 0–1300 m n.p.m.DC: 11,8–18,8 cmDO: 1,3–3,2 cmDP: 9,1–11,6 cmMC: 125–215 gDobsonia praedatrixAndersen, 1909gołogrzbietek nowobrytyjskigatunek monotypowyendemit Papui-Nowej Gwinei: Archipelag Bismarcka (wraz z wyspami Umboi i pobliskimi wyspami); zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.DC: 11,6–18 cmDO: 2,1–3,7 cmDP: 10,1–12,5 cmMC: 141–260 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek krytycznie zagrożony.

Uwagi

Przypisy Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia

Kategoria:Rudawkowate