Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (), skr. UKEN – publiczna uczelnia w Krakowie. Jest kontynuacją utworzonej 11 maja 1946 Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, która rozpoczęła działalność 25 października 1946.

Przez wiele lat uznawany był za najlepszą uczelnię pedagogiczną w Polsce, czego odzwierciedleniem były pierwsze miejsca w Rankingu Szkół Wyższych Perspektyw jeszcze w latach 2019-2021. W kolejnych latach uczelnia systematycznie spadała w tym zestawieniu, plasując się w 2024 roku na przedostatnim, czwartym, miejscu. W najnowszym, z 2025 roku, rankingu UKEN zajął ostatnie miejsce wśród uniwersytetów.

W 2024 r. UKEN znalazł się wśród dziesięciu najpopularniejszych uczelni publicznych w Polsce. Studia stacjonarne pierwszego stopnia i jednolite studia magisterskie rozpoczęło 5182 studentów.

Historia Uczelnia w początkowym okresie przygotowywała nauczycieli szkół podstawowych. Cykl kształcenia obejmował 3 lata i kończył się egzaminem dyplomowym. Począwszy od roku akademickiego 1949/1950 rozpoczął również kształcenie nauczycieli szkół średnich i prowadził działalność w nowej strukturze organizacyjnej opartej na wydziałach. Równocześnie powołano instytucje i stanowiska akademickie: senat, rady wydziałów, rektora, prorektorów i dziekanów.

W 1954 roku uczelnia uzyskała status szkoły wyższej, w której studia trwały 4 lata, a absolwenci zdobywali pełne wykształcenie wyższe i dyplom magistra. Przemiany polityczne roku 1956 sprawiły, że Uczelnia otrzymała znaczną autonomię i po raz pierwszy dokonano wyboru rektora, dotychczas mianowanego. Został nim prof. dr Wincenty Danek. Pod jego kierownictwem nastąpił rozwój Wyższej Szkoły Pedagogicznej, który sprawił, że w środowisku oświatowym zyskała powszechnie opinię Uczelni przygotowującej wysoko wykwalifikowaną kadrę nauczycieli. Począwszy od roku akademickiego 1958/1959 studia przedłużono do 5 lat.

W 1959 uczelnia otrzymała prawa nadawania stopnia naukowego doktora (literaturoznawstwo, językoznawstwo, historia, filozofia, nauki o polityce, biologia, geografia, matematyka, pedagogika, sztuki piękne, fizyka), a w 1967 roku prawo przeprowadzania przewodów habilitacyjnych (literaturoznawstwo, językoznawstwo, historia, biologia).

W 1973 Wyższa Szkoła Pedagogiczna otrzymała imię Komisji Edukacji Narodowej.

Rok 1989 rozpoczął okres przeobrażeń ustrojowych i społecznych, stawiając przed środowiskiem akademickim nowe zadania, polegające na wypracowaniu modelu kształcenia i funkcjonowania w warunkach pełnej samodzielności i samorządności.

1 października 1999 roku weszła w życie ustawa o nadaniu uczelni nazwy Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, natomiast 20 listopada 2008 roku weszła w życie kolejna ustawa, tym razem nadając Uczelni nazwę Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. 30 sierpnia 2023 roku Sejm uchwalił ustawę, której art. 36 z dniem 1 października 2023 nadaje uczelni nazwę Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.

Za rektorów Michała Śliwy (2008–2016) i Kazimierza Karolczaka (2016–2020) nastąpiła gruntowna przebudowa struktury organizacyjnej, nasilenie aktywności badawczej i rozwoju kadry naukowo-dydaktycznej, znaczące rozszerzenie oferty edukacyjnej, urozmaicenie i modernizacja procesu dydaktycznego. Dzięki temu już w roku 2017 uczelnia osiągnęła bardzo dobre wyniki kompleksowej oceny jednostek naukowych - z jej siedmiu wydziałów pięciu przyznano kategorię A, a pozostałym dwóm kategorię B. Pozwoliło to zakwalifikować się jej, wraz z 19 innymi, do pierwszego konkursu w ramach programu „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza”. W najnowszej jednak ewaluacji działalności naukowej – przeprowadzonej w roku 2022 żadnej z 21 ocenianych dyscyplin naukowych nie przyznano pierwotnie kategorii A (16 uzyskało kategorię B+, a 5 kategorię B), a po odwołaniach uzyskały ją 3 dyscypliny (17 B+ i jedna B).

Kalendarium 1946: powstanie Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej 1954: uzyskanie statusu szkoły wyższej 1973: nadanie Wyższej Szkole Pedagogicznej imienia Komisji Edukacji Narodowej 1999: zmiana nazwy na Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej 2008: zmiana nazwy na Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej 2023: zmiana nazwy na Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (od 1.10.2023)

Rektorzy Stefan Szuman (1946–1948) Stanisław Skalski (1948–1949) Kazimierz Józef Piwarski (1949–1950) Zygmunt Mysłakowski (1950–1956) Wincenty Danek (1956–1971) Zenon Moszner (1971–1975) Bolesław Faron (1975–1980) Tadeusz Ziętara (1980–1981) Zenon Moszner (1981–1984) Mieczysław Rozmus (1984–1990) Zenon Uryga (1990–1993) Feliks Kiryk (1993–1999) Michał Śliwa (1999–2005) Henryk Żaliński (2005–2008) Michał Śliwa (2008–2016) Kazimierz Karolczak (2016–2020) Piotr Borek (2020–2025) (p.o) Wojciech Bąk (od 2025)

Wykładowcy

Absolwenci

Struktura uczelni thumb|„Nowy budynek” Uniwersytetu Pedagogicznego thumb|Budynek Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Pedagogicznego przy ul. Ingardena 4 w Krakowie thumb|Zespół budynków Wydziału Sztuki Uniwersytetu Pedagogicznego przy ul. Mazowieckiej 43 w KrakowieUczelnię tworzy pięć wydziałów oraz dziewiętnaście instytutów.

Wydziały Lista: Wydział Nauk Humanistycznych Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Wydział Nauk Społecznych Wydział Pedagogiki i Psychologii Wydział Sztuki

Instytuty Lista: Instytut Bezpieczeństwa i Informatyki Instytut Biologii i Nauk o Ziemi Instytut Dziennikarstwa i Stosunków Międzynarodowych Instytut Filologii Angielskiej Instytut Filologii Polskiej Instytut Historii i Archiwistyki Instytut Malarstwa i Edukacji Artystycznej Instytut Matematyki Instytut Nauk Medycznych w organizacji Instytut Nauk o Informacji Instytut Nauk o Zdrowiu Instytut Nauk Technicznych Instytut Neofilologii Instytut Pedagogiki Instytut Pedagogiki Specjalnej Instytut Prawa, Ekonomii i Administracji Instytut Psychologii Instytut Socjologii Instytut Sztuki i Designu Instytut Zarządzania i Spraw Społecznych

Budynki dydaktyczno-naukowe thumb|Budynek dydaktyczny Instytutu Filologii Angielskiej UP przy ul. Karmelickiej 41 w Krakowie Gmach główny przy ul. Podchorążych 2, zbudowany w latach 1971–1973, o powierzchni 23 672 m². Nowy budynek przy ul. Podchorążych 2. Budynek Wydziału Pedagogicznego znajduje się przy ul. Ingardena 4, zbudowany w latach 30. XX wieku w stylu modernistycznym. Zespół budynków przy ul. Mazowieckiej 43, zbudowany w 1906 roku, styl eklektyzm. Zespół wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego pod nr A-1058, decyzja z 25 czerwca 1997 roku. Budynek dydaktyczny Instytutu Filologii Angielskiej przy ul. Karmelickiej 41, zbudowany w 1871 roku według projektu Maksymiliana Nitscha w stylu neorenesansowym. Wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego pod nr A-1026 decyzją z 8 maja 1996 roku. Budynek dydaktyczny przy ul. Studenckiej 5, z 1952 roku. Budynek dydaktyczny przy ul. Podbrzezie 3, z lat 30. XX wieku. Obserwatorium Astronomiczne mieści się na szczycie Suhora (1000 m n.p.m.) w Gorcach, na obszarze Gorczańskiego Parku Narodowego, zbudowane w latach 1986–1987. Kryta Pływalnia przy ul. Ingardena 4, oddana do użytku w 1999 roku. Budynek dydaktyczny na os. Stalowym 17, oddany do użytku w 2006 roku. Budynek dydaktyczno-konferencyjny przy ul. Jęczmiennej 9 (Dzielnica IV Prądnik Biały).

Zaplecze hotelowo-akademickie Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej Dom Studencki „Za Kolumnami” Dom Studencki „Krakowiak” Dom Studencki „Zaułek” Dom Studencki „Atol”

Uroczystości na uczelni 14 października – Dzień Edukacji Narodowej (rocznica powstania Komisji Edukacji Narodowej – 14 października 1773) 11 maja – Święto Uczelni (ukonstytuowanie się Komitetu Organizacyjnego Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej – 11 maja 1946)

Władze Uczelni Władze rektorskie Od 12 listopada 2025: Stanowisko Imię i nazwiskoRektor p.o. dr hab. Wojciech BąkProrektor ds. Nauki dr hab. Michał RogożProrektor ds. Kształcenia dr hab. Jacek Chmieliński

Władze dziekańskie W kadencji 2024–2028: Wydział DziekanWydział Nauk Humanistycznych dr hab. Andrzej KuropatnickiWydział Nauk Społecznych prof. dr hab. Roman KochnowskiWydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych dr hab. Grzegorz FormickiWydział Pedagogiki i Psychologii p.o. dr hab. Andrzej RykWydział Sztuki dr hab. Łukasz Murzyn

Zobacz też Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Pedagogicznego Szkoły wyższe w Polsce Biblioteka Główna Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Chór Mieszany Akademii Pedagogicznej im. KEN „Educatus”

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dzielnica V Krowodrza

Kategoria:Uczelnie pedagogiczne w Polsce Kategoria:Uczelnie w Krakowie Kategoria:Kształcenie nauczycieli