thumb|240px|Żołnierze Armii Radzieckiej Łotwy w Rydze 1 maja 1919 roku thumb|240px|Żołnierze Armii Radzieckiej Łotwy podczas parady w Rydze 1 maja 1919 roku Armia Radzieckiej Łotwy, ros. Армия Советской ЛатвииЦентральный государственный архив Советской армии. В двух томах. Том 1. Путеводитель. 1991. Фронты, армии, группы войск (недоступная ссылка). Дата обращения: 23 августа 2010. Архивировано 12 января 2012 года. – Armija Sowietskoj Łatwii, inaczej Czerwona Armia Łotewska – jedna z armii radzieckich okresu wojny domowej w Rosji (1917–1921).
Struktura organizacyjna, formowanie i działania Została utworzona 4 stycznia 1919 roku w Rydze na bazie Armijnej Grupy Łotwy, utworzonej 8 grudnia roku poprzedniego przez sztab generalny Armii Czerwonej w czasie przygotowań do ofensywy na ziemiach łotewskichT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 135., w składzie Armii Zachodniej, a od 27 grudnia – 7 ArmiiArmija Sowietskoj Łatwii [w:] Grażdanskaja wojna i wojennaja intierwiencija w SSSR. Encikłopiedija, Sowietskaja Encikłopiedija, Moskwa 1983.. Trzon Armijnej Grupy Łotwy tworzyła z kolei 1 Dywizja Strzelców Łotewskich, utworzona jako Dywizja Łotewska 13 kwietnia 1918 roku i licząca wówczas 17–18 tysięcy żołnierzyT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 133..
W grudniu 1918 roku Armijna Grupa Łotwy zajęła całość ziem wschodniej Łotwy i 3 stycznia opanowała RygęT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 139.. Dzień później rząd Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, proklamowanej w połowie grudnia, w porozumieniu z rządem Rosji Radzieckiej ogłosił przekształcenie Armijnej Grupy Łotwy w Armię Radzieckiej Łotwy. Jej dowódcą został mianowany Jukums Vācietis, jego zastępcą – Pēteris Avens. W skład Armii Radzieckiej Łotwy wchodziły w tym momencie 1 dywizja strzelecka Armii Radzieckiej Łotwy (dawna Dywizja Łotewska) i 2 Nowogrodzka dywizja strzelecka (tylko w styczniu 1919 roku). W Rydze rozpoczęto formowanie 2 dywizji strzeleckiej Armii Radzieckiej Łotwy (2 Dywizji Strzelców Łotewskich), która została oficjalnie włączona do Armii Radzieckiej Łotwy 12 lutego 1919 roku. Między 7 a 19 lutego 1919 roku Armia wchodziła w skład Frontu Północnego Armii Czerwonej, następnie Frontu Zachodniego.
Przed Armią Radzieckiej Łotwy postawione zostało zadanie wyparcia jednostek niemieckich, walczących po stronie Rządu Tymczasowego Łotwy, z całości ziem łotewskich. W styczniu i lutym 1919 roku Armia kontynuowała ofensywę w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim, dążąc do opanowania całej Kurlandii. W dniach 9–10 stycznia lokalne organizacje bolszewickie wszczęły zbrojne powstania w Mitawie, Bauskiej i Tukums, ułatwiając oddziałom Radzieckiej Armii Łotwy zajęcie tych miast. 13 stycznia jednostki Armii Radzieckiej Łotwy zajęły TalsiT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 140-141., w tym samym czasie i krótko potem opanowane zostały Mitawa (13 stycznia), Dobele (15 stycznia) i Saldus (20 stycznia). 22 stycznia Armia Radzieckiej Łotwy zajęła Skrundę, 24 – Ezere, 27 – Kuldygę i 31 stycznia – Windawę. W ostatnim z tych miast również wejście Armii Czerwonej do miasta poprzedziło powstanie miejscowych bolszewików. Armii nie udało się zrealizować wszystkich celów zaplanowanej ofensywy – Bałtycka Landeswehra przeszła do obrony na linii biegnącej od wybrzeża bałtyckiego, przez Aizpute i dalej na zachód od SkrundyT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 134-135.. Rząd Tymczasowy Republiki Łotewskiej wycofał się do Lipawy. Miasto to oraz powiaty Grobiņa i Aizpute w końcu lutego 1919 roku były jedyną częścią Łotwy, której nie kontrolowali bolszewicyT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 149..
18 stycznia 1919 roku jednostki Armii Radzieckiej Łotwy podjęły również działania przeciwko armii niepodległej Estonii. Prowadzone znad granicy łotewsko-estońskiej, miały one na celu powstrzymanie estońskiej ofensywy przeciwko Estońskiej Komunie Ludu PracującegoT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 159.. Siły łotewskich bolszewików były słabsze niż oddziały estońskie (6 tysięcy przeciwko 10 tysiącom żołnierzy) i zdołały tylko na krótko powstrzymać estoński marsz na Narwę, zdobytą w końcu stycznia 1919 roku. W połowie lutego jednostki Armii Radzieckiej Łotwy podjęły kolejne natarcie przeciwko Estończykom spod Valmiery i Valki, równocześnie z działaniami innych oddziałów Armii Czerwonej, atakujących Estonię od Pskowa. W tym samym czasie oddziały Armii Radzieckiej Łotwy znajdujące się w północnej Kurlandii przeszły po zamarzniętych wodach Bałtyku, by zająć estońskie wyspy Muhu i Saremę. Aby zlikwidować zagrożenie dla Estonii wychodzące z obszaru Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, armia estońska w lutym 1919 roku ponownie uderzyła na wschodni odcinek północnego frontu Armii Radzieckiej Łotwy i 21 lutego po ciężkich walkach zdobyła Alūksne. Próby kontrnatarcia podejmowane przez Armię Radzieckiej Łotwy w styczniu zakończyły się niepowodzeniemT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 160.; dopiero 31 marca kolejna kontrakcja bolszewików doprowadziła do odzyskania miastaT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 192-193..
W lutym i marcu 1919 roku Armia Radzieckiej Łotwy straciła również większość zajętych wcześniej terytoriów Kurlandii i Semigalii. Na froncie kurlandzkim jednostki niemieckie, systematycznie wzmacniane w styczniu i lutym 1919 roku, osiągnęły trzykrotną przewagę liczebną nad oddziałami radzieckimiT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 157.. Jednostki niemieckie – Bałtycka Landeswehra, Żelazna Brygada (następnie Dywizja), 1 Rezerwowa Dywizja Gwardii – pod ogólnym dowództwem generała Rüdigera von der Goltza przeprowadziły udaną kontrofensywę, spychając jednostki Armii Radzieckiej Łotwy dowodzone przez Ansisa Daumanisa na wschodni brzeg LelupyT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 164.. Do maja na linii rzeki ustabilizował się front niemiecko-radziecki na ŁotwieT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 163..
W marcu 1919 roku cała Armia Radzieckiej Łotwy liczyła 17 000 bagnetów, 1700 szabel, 364 karabiny maszynowe, 54 działa, 7 pociągów pancernych, 2 samochody pancerne oraz 16 samolotów.
W maju 1919 roku do Armii Radzieckiej Łotwy włączono Litewską Dywizję Strzelców oraz grupy wojsk Aluksnieńską i Marienburską. W końcu maja 1919 roku Armia Radzieckiej Łotwy nie zdołała obronić Rygi przed kolejną niemiecką ofensywąT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 191.. W tym samym czasie działania 2 Estońskiej Dywizji Piechoty, która zdobyła Psków i kierowała się stamtąd na Porchow i Ostrow, zagroziły prawemu skrzydłu wojsk radzieckich na Łotwie oskrzydleniem. Estończycy podjęli próbę oskrzydlenia wojsk radzieckich, które odeszły na wschód od Rygi. Na przestrzeni 60-kilometrowego odcinka drogi z Rygi do Pskowa doszło do kilkudniowej bitwy estońsko-radzieckiej. Armia Radzieckiej Łotwy, zagrożona równocześnie przez wojska niemieckie od zachodu i estońskie od północy i północnego wschodu, została zmuszona do pośpiesznego wycofania się do Łatgalii, w kierunku Dyneburga i Rzeżycy. 31 maja jej jednostki opuściły Cēsis, 4 czerwca – Madonę, natomiast 5 czerwca Jēkabpils.
30 maja 1919 roku dowódca Armii Radzieckiej Łotwy raportował naczelnemu dowództwu Armii Czerwonej, że jego siły były zbyt szczupłe, by podjąć próbę odzyskania Rygi. Pośpieszna ewakuacja z Inflant do Łatgalii sprawiła, że wśród jednostek Armii Radzieckiej Łotwy zapanowała panika, a względny porządek w nich zaprowadzono dopiero w połowie miesiąca. Stało się to już po przekształceniu Armii Radzieckiej Łotwy w 15 Armię, część Frontu ZachodniegoT. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 283-284.. Decyzja w tej sprawie została wydana 7 czerwca, gdy dowództwo Armii Czerwonej doszło do wniosku, że utrzymywanie formalnie odrębnych sił zbrojnych łotewskich bolszewików przestało mieć sens.
Dowódcy Jukums Vācietis (6 stycznia 1919 – 10 marca 1919) Pēteris Slavens (10 marca 1919 – 7 czerwca 1919)
Przypisy
Kategoria:Wojsko łotewskie Kategoria:Łotewska wojna o niepodległość Kategoria:Nierosyjskie armie radzieckie 1917–1922 Kategoria:Wojna domowa w Rosji 1917–1921 Kategoria:Radzieckie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1919 Kategoria:Radzieckie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1919