Magdalena Środa z domu Ciupak (ur. 7 stycznia 1957 w Warszawie) – polska filozofka specjalizująca się w etyce, publicystka, profesor nauk humanistycznych, Profesor uczelni na Uniwersytecie Warszawskim, feministkaPraca zbiorowa, Niezbędnik ateisty Wydawnictwo Czarna Owca Warszawa 2010, s.5., w latach 2004–2005 pełnomocniczka rządu do spraw równego statusu kobiet i mężczyzn. Zajmuje się historią idei etycznych, etyką stosowaną, filozofią polityczną i feministyczną oraz problematyką kobiecą.
Działalność naukowa Ukończyła II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego w Warszawie (1975). Studia magisterskie (1976–1981) i doktoranckie (1981–1982) odbyła w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1982–1991 pracowała jako asystentka, następnie zaś jako adiunktka w Zakładzie Etyki Instytutu Filozofii UW. Obecnie pracuje na stanowisku profesorki nadzwyczajnejZakład Etyki Wydziału Filozofii UW.
Stopień naukowy doktora uzyskała w 1990 na podstawie pracy pt. Godność – ujęcie historyczne i normatywne idei (promotor: prof. dr hab. Henryk Jankowski). W 2004 otrzymała stopień doktorki habilitowanej na podstawie dorobku naukowego oraz książki Indywidualizm i jego krytycy. Współczesne spory między liberałami, komunitarianami i feministkami na temat podmiotu, wspólnoty i płci. W 2024 uzyskała tytuł profesorki nauk humanistycznych w dyscyplinie filozofia.
Od 1993 jest redaktorką kwartalnika „Przegląd Filozoficzny”, od 1994 sekretarz redakcji rocznika „Etyka”; jest członkinią rady półrocznika „Societas/Communitas”. Była członkinią Europejskiego Centrum Monitoringu Rasizmu i Ksenofobii w Wiedniu. Jest członkinią Europejskiego Instytutu Równości Gender w Wilnie. Jest również założycielką i kierowniczką Podyplomowych Studiów Etyki i Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, członkinią Komitetu Etyki Polskiej Akademii Nauk oraz Rady Instytutu Spraw Publicznych. Została uhonorowana tytułem Europejczyk Roku 2010 miesięcznika „Monitor Unii Europejskiej” w kategorii uczonyMonitor Unii Europejskiej (dostęp 19 października 2011).
Działalność społeczno-polityczna W 2004 premier Marek Belka powołał Magdalenę Środę na urząd Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn, została odwołana z urzędu przez premiera Kazimierza Marcinkiewicza w 2005; zadania pełnomocnika zostały przekazane do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.
W 2005 Fundacja Ekumeniczna „Tolerancja” przyznała jej tytuł Zasłużona dla tolerancji.
Kandydowała do Parlamentu Europejskiego w 2009 z listy Porozumienia dla Przyszłości (z rekomendacją Zielonych 2004) w okręgu łódzkimProf. Środa kandyduje do europarlamentu, portal gazeta.pl z 18 marca 2009. Oddano na nią 10 798 głosów (2,25% wszystkich głosów oddanych w tym okręgu)Serwis PKW – Wybory 2009. Komitet PdP-CentroLewica nie przekroczył progu wyborczego.
Wyróżniona tytułem Polki Roku 2009 w plebiscycie tygodnika „Wysokie Obcasy” (dodatku do „Gazety Wyborczej”)Polka roku 2009. W 2010 roku została laureatką Kowadła przyznawanego przez stowarzyszenie „Kuźnica”. Jest stałą felietonistką tygodnika „Wprost”, strony internetowej i samego radia TOK FM oraz portalu Koduj24.pl. Jest członkinią Rady Programowej Kongresu Kobiet i organizatorką I, II i III Kongresu. Sprawuje także funkcję Minister Edukacji, Nauki i Sportu w Gabinecie Cieni Kongresu Kobiet. W 2012 dołączyła do think-tanku Ruchu Palikota. W maju 2015 r. tuż po I turze wyborów prezydenckich wraz z Janem Hartmanem, Kazimierzem Kikiem i Genowefą Grabowską zainicjowała powstanie lewicowego ruchu bądź też partii politycznej Wolność i Równość.
W latach 2021–2022 była stałą felietonistką internetowej rozgłośni Halo.Radio. Od 1995 do 2024 była stałą publicystką „Gazety Wyborczej”.
Życie osobiste Urodziła się jako córka socjologa Edwarda Ciupaka (1930–2011), prof. zwyczajnego UW oraz Zofii z domu Weber.
Jej mężem jest Krzysztof Środa, pisarz, tłumacz i historyk filozofii. Mają jedną córkę, Agatę.
Deklaruje się jako ateistka.
Kontrowersje
Katolicyzm i przemocy wobec kobiet 8 grudnia 2004, podczas międzynarodowej konferencji w Sztokholmie poświęconej przemocy wobec kobiet, Minister Magdalena Środa – pełniąca wówczas funkcję pełnomocnika rządu do spraw równego statusu kobiet i mężczyzn – w rozmowie z agencją Reuters stwierdziła, że przemoc wobec kobiet w Polsce ma pośredni związek z silnym wpływem Kościoła katolickiego na życie publiczne. Zaznaczyła, że katolicyzm nie wspiera przemocy wobec kobiet bezpośrednio, jednak jej zdaniem istnieje związek między nią a kulturą pozostającą pod silnym wpływem religii.
Wypowiedź wywołała spór polityczny; przedstawiciele opozycji, w tym Prawo i Sprawiedliwość, domagali się odwołania Środy, a ona sama oddała się do dyspozycji ówczesnego premiera Marka Belki (SLD). Belka pozostawił Środę na stanowisku, udzielając jednak „poważnego upomnienia”, zarzucając Środzie, że jako przedstawicielka rządu nie zachowała należytej ostrożności w publicznej wypowiedzi.
14 grudnia 2004 Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie zmieniające organizacyjne usytuowanie urzędu pełnomocnika rządu do spraw równego statusu kobiet i mężczyzn, który wówczas sprawowała Magdalena Środa. Środa oceniła planowane przeniesienie urzędu jako jego degradację i zapowiedziała, że poda się do dymisji, jeśli rząd nie wycofa tej decyzji. Wicepremier Izabela Jaruga-Nowacka (UP) przedstawiała odmienne stanowisko, twierdząc, że przeniesienie urzędu do ministerstwa wzmocni jego pozycję, a jego kompetencje nie ulegną zmianie. 20 grudnia 2004 Rada Ministrów uchyliła rozporządzenie z 14 grudnia, w rezultacie czego planowana zmiana nie weszła w życie.
List protestacyjny w sprawie Jolanty K. W 2006 Środa znalazła się wśród ponad 200 sygnatariuszy listu protestacyjnego skierowanego do ministra sprawiedliwości, Zbigniewa Ziobry, po skazaniu Jolanty K. na karę dożywotniego pozbawienia wolności za zabójstwo pięciorga własnych noworodków. Sygnatariusze protestowali przeciwko surowości wyroku, wskazując m.in. na przemoc, której K. miała doświadczać ze strony męża, oraz kwestionując sposób oceny jego odpowiedzialności przez sąd. Według relacji „Gazety Wyborczej” opowiadali się za wymierzeniem kobiecie kary pięciu lat pozbawienia wolności i uznaniem jej męża za głównego sprawcę odpowiedzialnego za zbrodnie. W liście wyrażano także obawę, że kobiecie nie zapewniono rzetelnego procesu oraz że sąd w niewystarczającym stopniu uwzględnił przemoc domową jako okoliczność sprawy.
Po kolejnych postępowaniach Jolanta K. została prawomocnie skazana na 25 lat pozbawienia wolności za pięć zabójstw, natomiast jej mąż otrzymał karę ośmiu lat więzienia za podżeganie do zabójstwa jednego z dzieci. W grudniu 2010 Sąd Najwyższy oddalił kasacje obojga skazanych.
Program „Misja specjalna” W listopadzie 2007, podczas debaty na antenie TOK FM, Środa określiła emitowany przez TVP program publicystyczny „Misja specjalna” mianem „ubeckiego programu”. TVP uznała tę wypowiedź za naruszającą jej dobre imię i wystąpiła przeciwko Środzie na drogę sądową.
W listopadzie 2010 Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał Środzie przeproszenie TVP. Po wniesieniu apelacji sprawę rozpoznał Sąd Apelacyjny w Warszawie, który w lipcu 2011 prawomocnie utrzymał rozstrzygnięcie nakazujące przeprosiny. Sąd uznał użyte przez Środę określenie za obraźliwy epitet niemający pokrycia w faktach, a nie za dopuszczalną krytykę działalności telewizji publicznej. Zasądzono również od Środy 10 tys. zł na rzecz Fundacji Brata Alberta oraz koszty procesu.
Jezus Chrystus i gender W listopadzie 2013, podczas II Wielkopolskiego Kongresu Kobiet w Poznaniu, Środa stwierdziła, że jednym z pierwszych ideologów gender był Jezus Chrystus, argumentując, że głoszona przez niego równość ludzi pozwala uznać gender za ideę mającą chrześcijańskie korzenie. Jej wypowiedź stała się przedmiotem sporu podczas panelu poświęconego równości i różnorodności w edukacji.
Do wypowiedzi Środy odniósł się następnie ówczesny metropolita łódzki Marek Jędraszewski, który zakwestionował przedstawioną przez nią interpretację nauczania Chrystusa i przeciwstawił jej stanowisko Kościoła katolickiego wobec gender.
Odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 2005 – pkt 63.
Wybrane publikacje Książki Idea godności w kulturze i etyce. Warszawa: Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, 1993. . O wartościach, normach i problemach moralnych: wybór tekstów z etyki polskiej dla nauczycieli i uczniów szkół średnich. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. . Idee etyczne starożytności i średniowiecza: podręcznik do etyki dla I klasy szkoły średniej. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994. . Idee etyczne czasów nowożytnych i współczesności: podręcznik do etyki dla II klasy szkoły średniej. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1998. . Indywidualizm i jego krytycy: współczesne spory między liberałami, komunitarianami i feministkami na temat podmiotu, wspólnoty i płci. Warszawa: Fundacja „Aletheia”, 2003. . Kobiety i władza. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2009. . Mała książka o tolerancji. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2010. . Ta straszna Środa?. Warszawa: Wydawnictwo „Czerwone i Czarne”, 2011. Przeciw karze śmierci. Warszawa: Grupa „Horyzont – przeciw karze śmierci” przy Stowarzyszeniu Młodych Dziennikarzy „Polis” i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, 2011. Etyka dla myślących: podręcznik dla szkół ponadgimnazjalnych. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2011. Obcy, inny, wykluczony. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo, Obraz, Terytoria, 2020.
Adaptacje książkowe Sassa Burgeren, Mała książeczka o demokracji, wyd. Santorski i Ska, Warszawa 2007 Sassa Burgeren, Mała książeczka o feminizmie, wyd. Santorski i Ska, Warszawa 2007
Broszury Etyka funkcjonariusza Służby Celnej. Przewodnik praktyczny, Warszawa 2001 (polska, angielska, rosyjska wersja językowa) Etyka dla nauczycieli, Warszawa 2009
Przypisy
Linki zewnętrzne
Lista publikacji w Bibliotece Narodowej
Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Filozoficznych PAN Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pełnomocnicy rządu ds. równego statusu kobiet i mężczyzn Kategoria:Politycy Zielonych (Polska) Kategoria:Dziennikarze Halo.Radio Kategoria:Polscy etycy Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polskie feministki i feminiści Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1957 Kategoria:Ministrowie w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Kategoria:Członkowie Komitetu Etyki w Nauce PAN Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Nagrodzeni Kowadłem Kuźnicy