José Echegaray y Eizaguirre (ur. 19 kwietnia 1832 w Madrycie, zm. 4 wrześniaNobelprizes.Bnf Catalogue general. lub 14 września 1916 tamże) – hiszpański matematyk, inżynier, dramatopisarz i polityk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1904.
Życiorys Syn profesora filologii klasycznej, pochodził z rodziny o korzeniach baskijskich. W wieku lat 14 uzyskał tytuł bakałarza nauk filozoficznych i podjął studia matematyczne na uniwersytecie w Madrycie. Po ich ukończeniu pracował jako wykładowca matematyki na tamtejszej politechnice, jednocześnie studiując ekonomię, filozofię i geologię, by w końcu zająć się polityką. Był posłem, prezesem Banku Hiszpanii oraz szefem resortu pracy, a później ministrem finansów.
Uważany jest za jednego z najwybitniejszych matematyków ówczesnej doby: jego największą zasługą dla rozwoju hiszpańskich nauk ścisłych było rozpowszechnienie w Hiszpanii geometrii według Michela Chaslesa, teorii Galois oraz funkcji eliptycznych. Inny współczesny mu matematyk, Julio Rey Pastor, powiedział o nim: Dla hiszpańskiej matematyki XIX wiek zaczyna się w roku 1856, wraz z Echegerayem.
Twórczość literacka Debiutował późno, w wieku lat 42, sztuką Książeczka czekowa. Okazał się autorem bardzo płodnym, ma w dorobku ponad 60 komedii i dramatów. W swojej twórczości jest wierny tradycjom klasycznego teatru hiszpańskiego – pojawiają się w niej liczne nawiązania do dzieł Calderóna de la Barca oraz wątki religijne i moralistyczne. W jego sztukach widać także skłonność do sentymentalizmu, a ich tematyka oscyluje wokół konfliktów moralnych związanych z wiernością małżeńską, honorem i rycerskością. W późniejszych utworach zauważalne są wpływy twórczości Henrika Ibsena, a do głosu dochodzi poetyka naturalistyczna.
W 1894 roku został członkiem Hiszpańskiej Akademii Królewskiej; dziesięć lat później, w 1904 roku, wspólnie z Frédérikiem Mistralem, otrzymał literacką Nagrodę Nobla – w uznaniu zasług „dla odrodzenia tradycji hiszpańskiego dramatu”.
Najważniejsze dzieła En el puño de la espada (W rękojeści szpady), 1875O locura o santidad (Głupota albo świętość), 1877El gran Galeoto, 1881 (wydanie polskie pod tytułem Galeotto 1894)
Przypisy
Bibliografia Literatura świata, Encyklopedia PWN, Warszawa, 2007. Grzegorz Górny, Leksykon laureatów literackiej Nagrody Nobla, Kraków, 1993. Mały słownik pisarzy świata, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1972.
Kategoria:Członkowie Hiszpańskiej Akademii Królewskiej Kategoria:Hiszpańscy dramaturdzy XIX wieku Kategoria:Hiszpańscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Hiszpańscy inżynierowie Kategoria:Hiszpańscy matematycy XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Madrycie Kategoria:Matematycy XIX wieku Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Pisarze hiszpańskojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Madrytem Kategoria:Urodzeni w 1832 Kategoria:Zmarli w 1916