Jan Karcz (ur. 16 października 1892 w Modlnicy, zm. 25 stycznia 1943 w KL Auschwitz) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys left|thumb|Jan Karcz w okolicach Augustowa Był synem Bartłomieja, rolnika, i Marianny z Wojdyłów. W 1912 po zdaniu matury w Krakowie, podjął studia na wydziale budowy dróg i mostów Politechniki Lwowskiej (5 semestrów). Ukończył Oficerską Szkołę Saperów dla jednorocznych ochotników.

W 1914 został zmobilizowany do Armii Austro-Węgier. Po ukończeniu oficerskiej szkoły saperów w Krems, jako chorąży, a następnie podporucznik saperów, walczył na froncie serbskim i włoskim. W październiku 1918 urlopowany w celu dokończenia studiów.

Do Wojska Polskiego wstąpił w listopadzie 1918. Będąc porucznikiem, brał najpierw udział w obronie Lwowa, po czym został dowódcą szwadronu technicznego 7 pułku Ułanów Lubelskich (do lutego 1919). Od lutego 1919 do września 1921 dowodził szwadronem w 7 puł., walcząc w wojnie polsko-sowieckiej. 30 czerwca 1921 został odznaczony za męstwo na polu walki Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Od września 1921 do lipca 1922 przebywał na kursie dowódców szwadronów w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu, po ukończeniu, którego został dowódcą szwadronu zapasowego, a następnie zastępcą dowódcy 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. W listopadzie 1925 powierzono mu funkcję referenta w Departamencie Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych. W latach 1926–1928 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 31 października 1928, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, otrzymał przydział służbowy do 1 p.sz. na stanowisko dowódcyDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 14 z 05.11.1928 r., s. 341.. W październiku 1931 został szefem Departamentu Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. W kwietniu 1937 objął dowództwo Mazowieckiej Brygady Kawalerii.

W kampanii wrześniowej 1939 roku Mazowiecka Brygada Kawalerii pod jego dowództwem toczyła zacięte opóźniające i odwrotowe walki z Niemcami. Działając w składzie Armii „Modlin”, stanowiła prawe skrzydło obrony Mławy, walcząc w okolicy Krzynowłogi Małej i Chorzel, a także pod Przasnyszem, Pułtuskiem i Wyszkowem. Swój wrześniowy szlak bojowy zakończyła 24 września pod Góreckiem Starym, gdzie została rozbita po krwawym i zaciętym boju i następnie rozwiązana.

Brał czynny udział w działalności sportowej i społecznej. Pełnił obowiązki przewodniczącego Komisji Technicznej Towarzystwa Międzynarodowych i Krajowych Zawodów Konnych w Polsce. Za działalność społeczną został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Był również współautorem Zarysu historii wojennej 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. thumb|left|Jan Karcz jako więzień KL Auschwitz W czasie okupacji podjął walkę konspiracyjną (ps. „Jan”). Wstąpił do tajnej Organizacji Orła Białego działającej na terenie Krakowa. Wraz z nią przeszedł do Związku Walki Zbrojnej (Okręg Krakowski). Na początku 1941 został przypadkowo aresztowany w łapance w Tarnowie. Początkowo więziony w Lublinie w więzieniu na Zamku, w dniu 27 listopada 1941 przywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz–Birkenau.

Osadzony jako więzień polityczny – Polak (P.Pole) z numerem 23569, również tam Jan Karcz nie złożył broni. Wstąpił do konspiracyjnego Związku Organizacji Wojskowej, założonego w obozie Auschwitz przez rtm. Witolda Pileckiego. Prawdopodobnie w grudniu 1941 został wydany przez zdrajcę obozowemu Gestapo. Po przejściu okrutnego przesłuchania w bunkrze bloku 11 został osadzony w karnej kompanii i skierowany do obozu w Birkenau. Tam założył płk Jan Karcz ekspozyturę ZOW i kierował nią do stycznia 1943 roku. 23 stycznia został powtórnie osadzony w bunkrze bloku 11 i 25 stycznia rozstrzelany pod Ścianą Straceń, a jego ciało spalone w krematorium.

11 listopada 1969 roku Prezydent RP, August Zaleski mianował go pośmiertnie generałem brygady.

Był żonaty z Ireną z domu Czarkowską i miał dwóch synów: Jerzego Feliksa (ur. 8 listopada 1921) i Jana Witolda (ur. 13 lutego 1923). thumb|125px|Wycinek z Książki bunkra thumb|125px|Wycinek z Książki bunkra thumb|125px|Świadectwo zgonu

Awanse chorąży – 1 maja 1915 podporucznik – 1 stycznia 1916 porucznik – 1 lutego 1918 rotmistrz – 13 kwietnia 1920 major – 3 maja 1922 ze starszeństwem dniem 1 czerwca 1919 podpułkownik – 1 stycznia 1927 pułkownik dyplomowany – 1 stycznia 1931 generał brygady – 11 listopada 1969 (pośmiertnie)

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2235 (30 czerwca 1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 3099 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1088 Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 (1928) Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928) Odznaka Sztabu GeneralnegoNa podstawie fotografii . Państwowa Odznaka SportowaNa podstawie fotografii . Order Krzyża Orła III klasy (1936, Estonia) Krzyż Komandorski Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa, 1934) Krzyż Oficerski Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa)

Przypisy

Bibliografia

W. A. Kajtochowie: Jan Karcz, bohaterski syn ziemi modlnickiej Przegląd Lokalny, styczeń 2005, s. 6. Stefan Żagiel: Tajemnice Generała Karcza Tygodnik Ciechanowski 2.02.2005 r. Andrzej M. Kobos: Witold Pilecki. W piekle XX wieku.

Kategoria:Członkowie Organizacji Orła Białego Kategoria:Członkowie Związku Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Dowódcy 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Państwową Odznaką Sportową Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 7 Pułku Ułanów Lubelskich Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Mazowieckiej Brygady Kawalerii Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego – ofiary KL Auschwitz Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Pułkownicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojskowi związani z Przasnyszem Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Więźniowie zamku lubelskiego (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1943