thumb|Herb Gozdawa, pieczętował się nim Jan Bal (zm. 1480), który uzyskał w roku 1444 przywilej miejski dla Nowotańca, a po nim kolejni właściciele Stanowie Historia miejscowości Nowotaniec datowana jest od 1340 r., gdy król Kazimierz III Wielki przyłączył Grody Czerwieńskie do Polski.
XV-XVIII wiek W 1366 r. król Kazimierz III Wielki wydając przywilej lokacyjny pozwolił discreto Phalislao Rzoslon założyć wieś na prawie niemieckim (tzw. prawo magdeburskie) po obu stronach potoku zwanego Brzozowa. Powierzchnia wsi objęła 80 łanów.
W roku 1444 po uzyskaniu przywileju miejskiego miejscowość uzyskało prawo urządzania 2 jarmarków w roku (w niedzielę przed Zielonymi Świątkami, oraz tydzień przez świętem Narodzenia NMP w sierpniu) oraz targ tygodniowy organizowany we wtorki), od roku 1533 targ został przeniesiony na poniedziałki oraz uzyskano dodatkowy przywilej na jarmark w dzień św. Michała (29 października).
W 1419 r. król nadał za zasługi szlachetnemu rycerzowi Matjaszowi Czarnemu (Matjasz ze Zboisk), synowi Piotra, wieś Brzozowa zwaną także Lobetanz"Spośród obcych narodowości zamieszkujących ziemię sanocką, najliczniejszą i najbardziej wpływową, była niemiecka. Dość spojrzeć na mapę tej ziemi i odczytać nazwy takich miejscowości jak np. Frysztak, Zarszyn, Lobentanz (Nowotaniec), Zymbertowa, Kalbornia, Rytarowce, Brezen późniejszy Brzozów, Hochstadt (Jaśliska), Erenberg (Odrzykoń), Kunzendorf (Poraż), Bischofswalde (Jasionka) , Michilsdorf (Michałówka), nawet niwy w obrębie pewnych wsi (pratum Cornslag in Iwanczepole, eger Kothkenhaw pod Krosnem), aby poznać jak znaczną rolę odgrywał ten żywioł w dziejach naszej ziemi. Mieszkali Niemcy po zamkniętych miastach, i po otwartych wsiach, po chatach i dworach wiejskich, zajmowali się handlem, rzemiosłem, pługiem, szablą i słowem bożym. Pracowici, zapobiegliwi i oszczędni, tworzyli oni element twórczy w gospodarstwie społecznym i byli dla ludności tubylczej przykładem i wzorem. [...]. Opierając się na zestawieniach indeksowych, którym jednakże bezwzględnie zaufać nie można, możemy przyjąć jako bliski rzeczywistości, 30% Niemców w Sanoku w stosunku do reszty ludności. Przez cały ciąg XV stulecia, dokumenty miejski były wystawiane także w języku niemieckim. [..]"op. cit. AGZ, Janusz Samolewicz, Sąd wyższy prawa niemieckiego, Lwów, 1903. [w:] Przemysław Dąbkowski. Stosunki narodowościowe ziemi sanockiej w XV stuleciu: Niemcy. Lwów. (1921) strony 4–17. Nowotaniec był własnością rodziny Balów herbu Gozdawa do połowy XVI w. Syn Matiasza ze Zboisk herbu Gozdawa Jan z Nowotańca, nosił przydomek Bal, a jego syn, Matiasz II Bal z Nowotańca, używał już tego przydomku jako nazwiska rodowego. On to przeniósł siedzibę z rodu Balów z Nowotańca do Hoczwi, dając początek rodowi Balów z Hoczwi.
Nowotaniec to miasto od 25 lutego 1444 według przywileju króla Władysława wydanego w Orszawie nad Dunajem. W 1435 r. pojawiła się po raz pierwszy nazwa Nowotaniec. Kościół parafialny pw. św. Mikołaja wzmiankowany jest od roku 1424.
Parafię nowotaniecką założył w roku 1462 Jan Bal (zm. 1480), stolnik sanocki. Pierwotnie był to kościół drewniany pw. NP Marii i św. Mikołaja. Od roku 1508 część miasta należała do Macieja Wzdowskiego, a następnie do jego syna Adama. W roku 1511 Maciej Wzdowski nadał miastu kolejne przywileje, a w roku 1520 jego syn Adam powierzył dzierżawcy swemu Pawłowi Dynowiczowi osadzeni nowych kmieci w dobrach należących do klucza nowotanieckiego oraz Jaworniku na tzw. prawie kmiecym "et habent esse obedientes jure kmethonico in Nowothaniecz". W latach 1558–1713 pod wpływem prądów reformatorskich w Nowotańcu powstał kościół tzw. helwecki. Jego założycielem był ówczesny właściciel Nowotańca – Hieronim de Stano herbu Gozdawa, gorący protektor ruchów protestanckich, ożeniony z córką Adama Wzdowskiego Zofią. On i jego spadkobiercy, do momentu sprzedania miasteczka, utrzymywali z własnych środków kolejnych pastorów. W roku 1558 biskup Jan Dziaduski poleca wydalić z diecezji przemyskiej Jakuba ze Strzyżowa kaznodzieję dworu Matjasza III, lecz ten ucieka z Hoczwi do Nowotańca gdzie zostaje pastorem u swego opiekuna Hieronima Stano a następnie u Stanisława Drohojowskiego z Jaćmierza. Hieronim zostaje wówczas przyjęty do herbu Balów.
W 1613 r. protestanci oddali katolikom świątynię, budując nową. W 1698 r. odbywał się jeszcze w Nowotańcu synod kalwiński.
Wiek XVIII to okres upadku miejscowości. W 1624 r. Tatarzy zniszczyli dobra należące do całej parafii, kościół oraz kaplicę należącą do Nowotańca w Bukowsku. Zniszczeniu uległy także Jaćmierz, Puławy, Zarszyn, Nowosielce, Długie, Jasionów, Wzdów, Grabownica oraz Bukowsko. W 1634 Władysław IV Waza – zapewnił Nowotancowi gospodarczą pomyślność, wydając w tym roku przywilej na skład wina węgierskiego. Prawdopodobnie edykt ten miał związek ze zniszczeniem miejscowości przez zagon tatarski w 1624. Częste bywały bowiem przypadki, że monarchowie, nie chcąc bezpośrednio obciążać własnej kiesy kosztami odbudowy zniszczonych miast i wsi, udzielali im rozmaitych łask i udogodnień, obniżali podatki oraz nadawali przywileje. W roku 1673 mienie mieszczan nowotanieckich zostaje złupione po raz pierwszy przez wojska własnego autoramentu. W tym samym roku dobra Stanów w tym sam Nowotaniec łupi ich własna siostra Krystyna Zalewska z BieczaAGZ t. XVIII. Rejestr szkód. 1673. W następnych latach Sejm Rzeczypospolitej dla podniesienia miasta z upadku ustanowił w miejscowym zamku prawo składu wina węgierskiego. Wskutek pożaru całej parafii Sejm Wiszeński (Sądowa Wisznia) z 1714 r. zwolnił Nowotaniec od wszelkich podatków. W roku 1717 w wyniku utraty wpływów przez protestantów oraz porażce stronnictwa proszwedzkiego Stanowie sprzedają Nowotaniec oraz przyległe wsie katolikowi, łowczemu lwowskiemu, Józefowi BukowskiemuJózef Bukowski chorąży, wojski, cześnik sanocki w:AGZ, t. XXIII za kwotę 52.370 złp, który zobowiązany jest również spłacić siostrę Stanów w kwocie 9.500 złp.
W 1727 r. król August II Sas zezwolił na wznowienie targu. Mimo tego miasteczko nie wróciło już do dawnej świetności. Przywilej targowy Nowotaniec traci w roku 1748 na korzyść oddalonego o 4 km Bukowska novae fundationisAGZ t.XXIII.str., 273. Po Bukowskich Nowotaniec zostaje sprzedany Gumowskim. Tu mieszkał dziedzic zamku i Nowotańca, cieszący się największym poparciem ludności Jakub Ignacy Bronicki herbu Korwin ożeniony z właścicielką tych dóbr Anną Gumowską – skarbnik wiślicki, marszałek ziemi sanockiej w konfederacji barskiej. W 1764 podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1768 został porucznikiem chorągwi pancernej. 6 lipca w obozie pod Sieniawą obwołany marszałkiem konfederackim, w czasie generalnego zjazdu szlachty sanockiej i dukielskiej, który skupił około 6000 ludzi"4 lipca 1768. Podnieśli konfederacyą ziemianie sanoccy nieodmiennie, zwerbowawszy wprzód Węgrów po pod Baligród dezerterujących 100; przyciągnęli tu w dzień św. Piotra i Pawła, od miasteczka Liska, mając za wodza jp. Pieniążka, w 200 osób szlachty, i wzięli zaraz chorągiew ...; te wszystkie zaprowadzili do Nowotańca do jp. regimentarza Bronickiego, który jest wyznaczonym na ten urząd ...; Ziemia sanocka liczy dotąd na 6000 ludzi zbrojnych ...; sam zaś jpan regimentarz upewnił , stawić się dnia 7 tego miesiąca (7 lipca) pod Reymanowem, zkąd wszycy ruszą ... pod Kraków" [w:] Szczęsny Morawski. Materyały do Konfederacyi Barskiej r. 1767–1768. 1851. s. 176, ogłaszając akt konfederacji ziemi sanockiej. Spod Sieniawy ruszył nowo wybrany marszałek przez Krosno do Krakowa. Na czele swojego oddziału w sile 1500 konfederatów przybył z odsieczą Krakowa. Po upadku miasta próbował dowodzić obroną Wawelu przed szturmem wojsk rosyjskich. 15 września jako generalny regimentarz partii małopolskiej wezwał szlachtę do wytrwania w walkach Konfederatów w obronie wolności Polski. Uszedł na Słowację (wówczas Górne Węgry), skąd nawiązał korespondencję z austriackim kanclerzem Wenzlem Antonem von Kaunitzem. Zmarł rok później po krwawych wydarzeniach w roku 1768. Zamek uległ zniszczeniu podczas walk z wojskami rosyjskimi w okresie konfederacji barskiej.
W maju 1772 do Nowotańca weszły oddziały z Austrii, głównie ze słowackiego Preszowa (tzw. preszowska straż przednia) dowodzone przez gen. Esterházyego. Do potomstwa Jakuba Bronickiego, wychowywanego początkowo w Nowotańcu zaliczamy późniejszą hrabiankę Teklę Sas-Jaworską, żonę Aleksandra Jaworskiego (syn hr. Józefa Jaworskiego i Elżbiety Dunin Łabędzkiej) oraz Anielę, która wyszła następnie za Jana Wiktora herbu Brochwicz. Stąd podzielono dobra nowotanieckie na dwie części. Po śmierci Jakuba Bronickiego, Anna Bronicka z Nowotańca wychodzi po raz drugi za mąż, za Walentego Górskiego (pułkownika Wojsk Polskich w Gwardii Koronnej Litewskiej, właściciela Jawornika), później jeszcze raz za Pińskiego. Po małżeństwie córki hr. Aleksandra Jaworskiego Marianny z Feliksem Krziwkowicz-Poźniakiem, Nowotaniec do roku 1944 będzie własnością rodziny Poźniaków.
Zabór austriacki 1772–1918 thumb|250px|Plan Nowotańca z 1852 r. Do 1772 r. (I rozbiór Polski) miasteczko należało administracyjnie do ziemi sanockiej województwa ruskiego. Od 1772 r. do cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego. Po reformie administracyjnej w 1864 r., powiat sądowy Bukowsko, gmina Bukowsko, starostwo sanockie w kraju Galicja. W 1898 r. miasteczko liczyło 634 mieszkańców (w tym 505 wyznania rzymskokatolickiego, 11 greckokatolickiego i 118 mojżeszowego), ogółem były 103 domy. Większość poborowych służyła w sanockim 45 Galicyjskim Regimencie Piechoty Arcyksięcia Józefa Ferdynanda, przed rokiem 1841 w 12. pułku piechoty hrabiego Rothkircha (Leopold Rothkirch und Panthen; Inhaber des IR. Nr. 12) oraz 15. pułku piechoty barona Bertoletti (Anton Freyh. Bertoletti, FML. 2ter Inhaber des IR. Nr. 15, Divisionär in Böhmen, zu Prag, wurde nach Lemberg).
W powstaniu listopadowym brali udział pochodzący z Nowotańca Jan Granatowski i Jędrzej GacEdward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 167–168..
W okresie rewolucji chłopskiej w lutym 1846 chłopi z Nowotańca aresztowali dziedziców Jakuba Wiktora i Wihelma Poźniaka oraz proboszcza ks. Mazankiewicza w celu doprowadzenia ich do cyrkułu w SanokuFeliks Kiryk Zarys dziejów Bukowska 1795–1914. Rocznik Sanocki. 1980. str. 103.. W okresie interwencji zbrojnej Rosji przeciw powstaniu węgierskiemu w roku 1848 przez cyrkuł sanocki w marszu przez Przełęcz Dukielską przemieszczały się oddziały rosyjskie armii pod dowództwem Paskiewicza, które stacjonowały między Jaśliskami i Rymanowem. Sotnie kozaków w tym czasie pod komendą Popowa i hrabiego Dołgowa stacjonowały m.in. w Nowotańcu, Nadolanach i BukowskuFeliks Kiryk Zarys dziejów Bukowska 1795–1914. Rocznik Sanocki. 1980. str. 104..
W powstaniu styczniowym z 1863 walczył ponownie Jędrzej Gac i pochodzący z Nowotańca ksiądz Witalis Sieradzki z zakonu franciszkanów, który w powstaniu stracił nogę (zmarł w Haczowie jako kapłan dworski).
Z dniem 1 lutego 1890 została otwarta c. k. poczta w Nowotańcu.
W maju 1915 miejscowość była areną krwawych działań wojennych ścierających się armii rosyjskiej i niemieckiejCasimir Hermann Baer. Hoffmann, 1922. Der Völkerkrieg: Eine Chronik der Ereignisse seit dem 1. Juli 1914. "die etwa von Radomysl über Wielopole-Besko gegen Nowotaniec verlaufen, dann gegen Südosten abbiegen und bis auf die Höhen nordöstlich des ... " strony 148, 149, 150, 153, 162, 178,.
W latach 1812–1944 miejscowość była własnością szlachecką, należącą do rodziny Krzywkowicz-Poźniak herbu Przestrzał. Rodzina Stanów sprzedała miejscowość, która do 1944 r. pozostała w prywatnych rękach.
Wiek XX