Naczelne Dowództwo Wojsk Polskich na Galicję Wschodnią (potocznie Armia „Wschód”, Dowództwo „Wschód”) – związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w listopadzie 1918, przeznaczony do walki z Ukraińcami.

17 listopada 1918 na czele tworzącej się Armii „Wschód” stanął gen. Tadeusz Rozwadowski. Przystąpił on do organizowaniu sztabu armii. W jego skład weszli doświadczeni i dobrze wyszkoleni oficerowie wywodzący się zarówno z armii austriackiej, jak i z Legionów. Współorganizatorem Armii „Wschód” był płk Władysław Sikorski, który w obawie przed zemstą piłsudczyków (oskarżali go o agenturalną działalność na rzecz Austriaków), przyjął propozycję Rozwadowskiego, objęcia funkcji głównego kwatermistrza. NDWP na Galicję Wschodnią składało się z dwu Oddziałów: Operacyjnego (w tym sztab)oraz Kwatermistrzowskiego. Organizację Dowództwa i skład personalny regulowały rozkazy gen. T. Rozwadowskiego m.in. z Rozkaz nr 9 z 1 grudnia 1918 oraz Rozkaz Oficerski nr 11 z 4 marca 1919 r.

Armia „Wschód” walczyła ze znacznie przeważającymi liczebnie wojskami ukraińskimi. Napływające nieznaczne posiłki powodowały, że dowództwo armii musiało jednocześnie walczyć i szkolić nowo przybyłych żołnierzy.

Rola Armii „Wschód” i jej dowódcy gen. Rozwadowskiego w wojnie polsko-ukraińskiej jest nieoceniona. Ukraińcom, mimo znacznej przewagi liczebnej, nie udało się zdobyć Lwowa i wyprzeć polskich wojsk za San.

Po zlikwidowaniu oblężenia Lwowa w marcu 1919 nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy Armii „Wschód”. Rozwadowskiego zastąpił gen. Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański.

Przyznawano Krzyż Armii „Wschodu”.

Obsada personalna Dowództwa „Wschód” thumb|Odznaka "Dowództwa W.P. Wschód 1918-1919". Dowództwo dowódcy: gen. Tadeusz Rozwadowski gen. Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański komisarz cywilny przy Dowództwie „Wschód” – dr Jerzy Dzieduszycki przewodniczący Komisji Weryfikacyjnej – płk kaw. Tadeusz Sulimirski Dział Operacyjny szefowie sztabu: płk SG Jan Thullie płk SG Franciszek Kleeberg zastępca szefa sztabu i szef inżynierii – mjr Walery Maryański

szef służby sanitarnej – dr Bolesław Korolkiewicz żandarmeria polowa – rtm. Kazimierz Święcicki służba łączności – kpt. Jerzy Maślanka

Kwatermistrzostwo względnie Dział Kwatermistrzowski kwatermistrz główny – płk SG Władysław Sikorski (21 XI – 31 XII 1918) zastępca szefa sztabu-kwatermistrz – mjr SG Jan Hempel (I – VI 1919) szef Oddziału I – mjr Izydor Modelski szef oddziału IV b Koleje – kpt. inż. dr. Kazimierz Bartel szef oddziału V Bezpieczeństwo – ppłk. Wiktor Hoszowski szef Oddziału VII Intendentura – mjr int. Aleksander Litwinowicz (23 XI 1918 – 3 VI 1919) szef oddziału IX Weterynariat – mjr dr Stefan Gajewski szef oddziału XI Tabory – mjr Filip Siarkiewicz Oddziału X duszpasterstwo – dziekan ks. Józef Panaś Oddział prasowo – statystyczny dr Kazimierz HartlebRozkaz nr 9 Dowództwa Wojsk Polskich na Galicję Wschodnią, Lwów 1 XII 1918 r., w: Walki o Lwów i Małopolskę Wschodnią 1918-1919, t. III, red. i oprac. Bogusław Polak, Koszalin 2000; Rozkaz oficerski nr 11 Dowództwa Wojsk Polskich na Galicję Wschodnią, Lwów 4 III 1919 r., w: Walki o Lwów i Małopolskę Wschodnią 1918-1919, t. III, red. i oprac. Bogusław Polak, Koszalin 2001

Stosunek sił pomiędzy Armią „Wschód”, a Ukraińską Armią Galicyjską listopad/grudzień 1918 AW 7.000 – UAG 15.000; styczeń 1919 AW 20.000 – UAG 40.000; marzec 1919 AW 23.000 – UAG 65.000

Przypisy

Bibliografia M. Klimecki, Polsko-ukraińska wojna o Lwów i Wschodnią Galicję. Aspekty polityczne i wojskowe, Warszawa 1997. M. Patelski, Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski żołnierz i dyplomata, Warszawa 2002. E. Romer, Pamiętnik paryski (1918-1919), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989.

Kategoria:Armie II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojna polsko-ukraińska w Galicji 1918–1919 Kategoria:Kresy Wschodnie Kategoria:Wojna polsko-ukraińska 1918–1919