Muzeum Żydowskie w Pradze (cz. Židovské muzeum v Praze) zostało założone w 1906 roku i zarządza jednym z najobszerniejszych zbiorów judaików na świecie. Kolekcja obejmuje około 44 000 obiektów muzealnych, 130 000 książek oraz rozległe archiwum gmin żydowskich z Czech i Moraw. Muzeum nieprzerwanie należy do najczęściej odwiedzanych instytucji muzealnych w Czechach. Od 1994 roku działa jako pozarządowa organizacja non-profit utworzona przez Federację Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej.
Muzeum zarządza czterema synagogami: Maisela, Pinkasa, Klausową i Hiszpańską, a także Starym Cmentarzem Żydowskim oraz Salą Obrzędową Praskiego Bractwa Pogrzebowego. Obecna trasa zwiedzania obejmuje Synagogę Maisela z ekspozycją poświęconą dziejom Żydów na ziemiach czeskich od X do XVIII wieku, Synagogę Pinkasa z Pomnikiem Ofiar Zagłady, Stary Cmentarz Żydowski, Synagogę Staronową, zarządzaną przez Gminę Wyznaniową Żydowską w Pradze, oraz Synagogę Hiszpańską z ekspozycją poświęconą dziejom, życiu i kulturze Żydów na ziemiach czeskich w XIX i XX wieku.
Dyrekcja muzeum mieści się przy ulicy U Staré školy.
mały|Stary Cmentarz Żydowski, w tle Synagoga Pinkasa
Historia Powstanie muzeum i jego rozwój (1906–1939) Muzeum Żydowskie powstało w 1906 roku. Jego założycielami byli historyk i hebraista Salomon Hugo Lieben (1881–1942) oraz August Stein (1854–1937), późniejszy przewodniczący praskiej gminy żydowskiej. Celem muzeum było dokumentowanie historii, tradycji i zwyczajów ludności żydowskiej w Czechach oraz zachowanie cennych dzieł sztuki pochodzących z praskich synagog, które zniknęły podczas przebudowy dawnego żydowskiego getta.
Muzeum podczas okupacji ziem czeskich Po utworzeniu Protektoratu Czech i Moraw w Pradze powstała Centrala do spraw Emigracji Żydów, później przemianowana na Centralny Urząd do spraw Uregulowania Kwestii Żydowskiej w Czechach i na Morawach. Instytucją wykonującą polecenia Centrali została Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze, która w tym czasie zarządzała także muzeum.
W 1942 roku pracownik praskiej gminy Karel Stein (1906–1961) zaproponował, aby pod szyldem muzeum przechowywać w Pradze ruchomy majątek gmin żydowskich z terenu Protektoratu. Przedmioty pochodzące z wyludnionych gmin żydowskich, których członkowie zostali deportowani do terezínskiego getta, uznano za obiekty artystyczne nadające się do zachowania.
Naziści zgodzili się na ten projekt. Z ich punktu widzenia żydowscy pracownicy muzeum mieli ułatwić im pracę. Odpowiadała im koncepcja zgromadzenia w Pradze całego ruchomego majątku gmin żydowskich z Czech i Moraw, chociaż nie można wykluczyć, że kierowali się również innymi zamiarami. Często powtarzane przypuszczenie, jakoby naziści planowali stworzyć tak zwane muzeum wymarłej rasy, nie jest poparte dowodami.
W wyniku wydarzeń wojennych liczba obiektów muzealnych wzrosła w latach 1941–1945 z kilku tysięcy do wielokrotnie większej liczby. Cała działalność w tym zakresie wychodziła od praskiej gminy żydowskiej. Muzeum pracowało na wysokim poziomie zawodowym pod kierownictwem Tobiasa Jakobovitsa i Josefa Poláka.
Okres powojenny (1945–1994) Po wojnie, w której zginęło około 80 000 Żydów z Czech i Moraw, poza nielicznymi wyjątkami nie było komu zwrócić przechowywanych i skonfiskowanych przedmiotów. Muzeum, którego nową misją stało się upamiętnianie tragedii wojennej, wznowiło działalność 13 maja 1945 roku pod zarządem Rady Żydowskich Gmin Wyznaniowych i kierownictwem Hany Volavkovej. Pierwszą powojenną wystawę otwarto 26 czerwca 1946 roku. Oprócz obiektów żydowskiej kultury materialnej muzeum zaczęło opiekować się książkami, które podczas wojny utraciły właścicieli. Znalazły się one następnie w bibliotece muzealnej, oficjalnie utworzonej w 1950 roku.
4 kwietnia 1950 roku muzeum zostało upaństwowione przez reżim komunistyczny i przemianowane na Państwowe Muzeum Żydowskie. W okresie dyktatury komunistycznej, aż do jej upadku w listopadzie 1989 roku, istnienie muzeum było z powodów ideologicznych wielokrotnie kwestionowane. Jego działalność podlegała ścisłemu nadzorowi organów państwowych. Pod pretekstem walki z syjonizmem ograniczano, a nawet uniemożliwiano działalność wystawienniczą, badawczą i wydawniczą oraz kontakty z zagranicznymi specjalistami.
Łatwiej można było podejmować jedynie tematy wpisujące się w koncepcję walki o pokój i przeciw faszyzmowi. Powołując się na ten cel, muzeum uzasadniało między innymi utworzenie pomnika czeskich i morawskich ofiar Zagłady, o którego powstaniu zdecydowano w 1954 roku i który uroczyście otwarto sześć lat później. Państwo nie dbało ani o zbiory, ani o budynki muzealne.
Mimo to muzeum nie rezygnowało ze wszystkich trudniejszych do przeprowadzenia inicjatyw. Josef Hráský zajmował się w latach 1960–1971 porządkowaniem zbiorów metali szlachetnych i cyny. W 1965 roku muzeum zaczęło wydawać czasopismo naukowe Judaica Bohemiae, ukazujące się do dziś.
W 1991 roku, po aksamitnej rewolucji, dyrektorką muzeum została Ludmila Kybalová. Również dzięki jej staraniom w 1994 roku budynki muzealne i Stary Cmentarz Żydowski zwrócono Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Pradze, a zbiory restytuowano Federacji Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej jako prawnemu następcy nieistniejących już gmin żydowskich.
We wrześniu 1994 roku utworzono zrzeszenie osób prawnych Muzeum Żydowskie w Pradze, którego członkami zostały Federacja Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej i Ministerstwo Kultury Republiki Czeskiej. Gmina Wyznaniowa Żydowska w Pradze jest reprezentowana w radzie administracyjnej i nadzorczej muzeum. W 1994 roku dyrektorem muzeum został Leo Pavlát. 1 lipca 2023 roku zastąpiła go Pavla Niklová.
Współczesność mały|Ekspozycja poświęcona Żydom na ziemiach czeskich w XIX i XX wieku w Synagodze Hiszpańskiej
Muzeum Żydowskie w Pradze tworzą obecnie następujące obiekty: Synagoga Maisela w Pradze Synagoga Pinkasa w Pradze Synagoga Hiszpańska w Pradze Synagoga Klausowa w Pradze Sala Obrzędowa Praskiego Bractwa Pogrzebowego (trwa rekonstrukcja; ekspozycja ma zostać otwarta w 2027 roku) Stary Cmentarz Żydowski w Pradze Galeria Artschul (trwa rekonstrukcja; otwarcie ekspozycji jest planowane na jesień 2026 roku) archiwum mieszczące się w Synagodze Smíchovskiej Synagoga Staronowa w Pradze
Muzeum Żydowskie w Pradze jest jednym z najstarszych nieprzerwanie działających muzeów żydowskich na świecie. Zarządza rozległą kolekcją judaików oraz bogatymi zbiorami bibliotecznymi i archiwalnymi. Większość eksponatów pochodzi z majątku gmin i rodzin żydowskich, których członkowie zostali zamordowani podczas Zagłady. O wyjątkowości kolekcji, poza jej tragicznymi losami wojennymi, decyduje również pochodzenie z jednego zwartego obszaru geograficznego.
Zbiory przedstawiają całościowy obraz życia i historii Żydów w Czechach i na Morawach oraz są nośnikiem ich pamięci kulturowej i duchowej. Muzeum mieści się w praskich synagogach i innych zabytkach żydowskich.
Od 1996 roku odrębny dział muzeum rozwija w Pradze działalność edukacyjną. Od 2006 roku prowadzi ją również w Brnie.
W lutym 2014 roku muzeum otworzyło przy ulicy Maiselova centrum informacji i rezerwacji z multimedialną przestrzenią informacyjną oraz dodatkowymi usługami.
mały|Muzeum Żydowskie w Pradze i biblioteka muzealna w 2017 roku
Frekwencja Przy frekwencji wynoszącej zwykle od 500 000 do 700 000 osób rocznie Muzeum Żydowskie w Pradze należy do najczęściej odwiedzanych muzeów w Czechach.
Rok 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Liczba odwiedzających 659 865 716 918 721 193 677 499 126 206 154 903 407 914 550 034 542 534 542 010
Przypisy
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona Muzeum Żydowskiego w Pradze Katalog internetowy zbiorów Muzeum Żydowskiego w Pradze
Kategoria:Judaica w Pradze Żydowskie Kategoria:Muzea żydowskie w Czechach