Varanus – rodzaj jaszczurek z rodziny waranowatych (Varanidae). Należą do niego największe żyjące obecnie jaszczurki – przedstawiciele niektórych gatunków mogą osiągać ponad 3 m długości. Największym przedstawicielem rodzaju była megalania (Varanus priscus), początkowo zaklasyfikowana przez Richarda Owena do odrębnego rodzaju Megalania. Nowsze badania bardzo mocno wspierają jednak hipotezę o przynależności megalanii do Varanus – jej najbliższym znanym krewnym jest waran z Komodo.
Zasięg występowania Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce, Azji, Australii i Oceanii.
Systematyka Etymologia Monitor: „upominający, przestrzegający”. Gatunek typowy: Lacerta nilotica ; młodszy homonim Monitor (Teiidae). Varanus: „waran”, od waral lub waran „waran”. Psammosaurus: psammos „piasek”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Tupinambis griseus . Dracaena: łac. dracaena „smoczyca, wężyca”, od gr. δρακαινα drakaina „smoczyca, wężyca”. Gatunek typowy: Lacerta dracaena (= Tupinambis bengalensis ). Hydrosaurus: gr. ὑδρο- hudro- „wodny-”, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos „woda”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Tupinambis bivittatus (= Stellio salvator ); młodszy homonim Hydrosaurus (Agamidae). Polydaedalus: gr. πολυδαιδαλος poludaidalos „artystycznie wykonany”, od πολυ polu „bardzo”; δαιδαλος daidalos „kunsztownie, misternie”. Gatunek typowy: Lacerta capensis (= Lacerta nilotica ). Empagusia: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Monitor flavescens . Odatria: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Odatria punctata (= Monitor tristis ). Agalmatosaurus: gr. αγαλμα agalma, αγαλματος agalmatos „ozdoba”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Varanus timoriensis (= Monitor timorensis ). Cylindrurus: gr. κυλινδρος kulindros „cylinder, walec”; ουρα oura „ogon”. Gatunek typowy: Odatria punctata (= Monitor tristis ). Euprepiosaurus: gr. ευπρεπεια euprepeia „okazałość, wspaniałość”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Monitor chlorostigma . Pachysaurus: gr. παχυς pakhus „tłusty, gruby”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Tupinambis albigularis . Pantherosaurus: gr. πανθηρ panther „pantera, lampart”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Hydrosaurus gouldii . Psammoscopus: gr. ψαμμος psammos „piasek”; σκοπος skopos „strażnik, nadzorca”, od σκοπεω skopeō „obserwować”. Gatunek typowy: Varanus picquotii (= Monitor flavescens ). Rhinoptyon: gr. ῥις rhis, ῥινος rhinos „nos, pysk”; πτυον ptuon „wiejadło, wachlarz”, od πτυσσω ptussō „sfałdować, złożyć”. Gatunek typowy: Varanus ocellatus (= Lacerta exanthematicus ). Regenia: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Tupinambis albigularis . Megalania: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē „wielki”; ηλαινω ēlainō „błąkać się, wędrować”. Gatunek typowy: †Magelania prisca . Placovaranus: gr. πλαξ plax, πλακος plakos „płaska powierzchnia, płyta”; rodzaj Varanus . Gatunek typowy: Varanus komodoensis . Dendrovaranus: gr. δενδρον dendron „drzewo”; rodzaj Varanus . Gatunek typowy: Uaranus rudicollis . Indovaranus: Indie; rodzaj Varanus . Gatunek typowy: Tupinambis bengalensis . Tectovaranus: łac. tectus „ukryty”, od tegere „ukryć”; rodzaj Varanus . Gatunek typowy: Monitor dumerilii . Philippinosaurus: Filipiny (); gr. σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Varanus grayi (= Varanus olivaceus ). Papuasaurus: Papua, terytorium australijskie (obecnie Papua-Nowa Gwinea); gr. σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Monitor salvadorii . Iberovaranus: łac. Iberia „Hiszpania”; rodzaj Varanus . Gatunek typowy: †Iberovaranus catalaunicus . Worrellisaurus: Eric Worrell (1924–1987), australijski herpetolog; gr. σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Varanus acanthurus . Aspetosaurus: gr. ασπετος aspetos „niewypowiedzinie wielki”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Varanus spenceri . Titanzius: w mitologii greckiej Tytani (gr. Τιτανος Titanos, łac. Titani), w mitologii greckiej zbiorcze określenie synów Uranosa i Gai, w aluzji do brutalnej siły i wielkich rozmiarów warana wielkiego. Gatunek typowy: Hydrosaurus giganteus . Soterosaurus: gr. σωτηρ sōtēr, σωτηρος sōtēros „obserwator”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Stellio salvator . Varaneades: rodzaj Varanus ; w mitologii greckiej Neady (gr. Νηαδες Nēades) były bestiami z wyspy Samos w Grecji. Gatunek typowy: †Varanus (Varaneades) amnhophilis . Hapturosaurus: gr. ἁπτειν haptein „chwycić, dotknąć”; ουρα oura „ogon”; σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Monitor prasinus . Solomonsaurus: Wyspy Salomona (); gr. σαυρος sauros „jaszczurka”. Gatunek typowy: Varanus spinulosus .
Podział systematyczny Klasyfikacja rodzaju Varanus według Böhmego (2003) oraz Kocha, Auliyi i Zieglera (2010), z późniejszymi zmianami:
Przypisy Bucklitsch, Böhme i Koch (2016) klasyfikują ten gatunek jako podgatunek V. prasinus. Patrz:
Bibliografia
Kategoria:Waranowate