Zdzisław Morawski (poeta)

Zdzisław Morawski (ur. 6 września 1926 w Białych Błotach, zm. 28 października 1992 w Gorzowie Wielkopolskim) – funkcjonariusz aparatu bezpieczeństwa, członek i działacz partii komunistycznych w PRL (PPR i PZPR), działacz społeczny i kulturalny, poeta i prozaik.

Życiorys Wychował się w środowisku lewicowym. Podczas wojny pracował m.in. w Poznaniu, Berlinie i Bielawie jednak nie jest pewne, czy były to roboty przymusowe. W latach 1946–1957 posługiwał się nieprawdziwą datą urodzenia (6 czerwca 1925) jednak nie wiadomo jaka była tego przyczyna. Po zakończeniu wojny w maju 1945 wrócił do rodzinnego Aleksandrowa Kujawskiego, wstąpił do PPR oraz złożył podanie o przyjęcie do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa. Od czerwca 1945 pełnił służbę w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Szubinie (od marca 1946 w stopniu sierżanta), a od września 1946 w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Nowym Mieście Lubawskim. W roku 1946 został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi. Z powodu nadużycia alkoholu oraz oskarżenia o okradzenie więźnia został zwolniony ze służby w aparacie bezpieczeństwa w kwietniu 1947 i aresztowany. Sprawa kradzieży została umorzona na mocy amnestii z 22 lutego 1947. Po zwolnieniu z aresztu w lipcu 1947 udał się do Wrocławia, gdzie podjął pracę w fabryce konfekcyjnej oraz trafił na kilkumiesięczne przeszkolenie do wojewódzkiej szkoły przygotowującej kadry dla PPR. Po ukończeniu tego przeszkolenia w grudniu 1947 przyjechał do Gorzowa Wielkopolskiego. Od początku 1948 roku był aktywny w gorzowskich strukturach PPR, najpierw jako instruktor, a następnie od czerwca 1948 jako II sekretarz Komitetu Miejskiego PPR. Brał aktywny udział w likwidacji przedsiębiorczości prywatnej na terenie Gorzowa w ramach bitwy o handel. Brał czynny udział w usuwaniu na masową skalę z PPR oraz z kierowniczych stanowisk w urzędach i instytucjach „niepewnych” osób. Ofiarą tych czystek był między innymi pierwszy powojenny starosta gorzowski, późniejszy wicewojewoda poznański Florian Kroenke i jego współpracownicy. W lutym 1949, decyzją władz wojewódzkich, Zdzisław Morawski objął stanowisko II sekretarza Komitetu Powiatowego PZPR w Świebodzinie. Od października 1949 do lipca 1950 odbył roczny kurs w Centralnej Szkole Partyjnej PZPR w Łodzi. Po ukończeniu tego kursu został skierowany do pracy w KC PZPR. W czasie pobytu w Warszawie skomplikowała się jego sytuacja rodzinna. Kłótnie z żoną, skargi żony na męża w KC oraz odkrycie okoliczności odejścia z pracy w SB spowodowały, że latem 1951 został zwolniony z pracy w KC i skierowany do pracy w CRZZ, najpierw w Szczecinie, później w Czerwieńsku. Równolegle do pracy w CRZZ odbył w latach 1952–1953 zaoczne eksternistyczne studia materializmu dialektycznego w Wyższej Szkole Nauk Społecznych przy KC PZPR. W 1953 został przeniesiony do pracy w jednostkach państwowych Miejskiego Handlu Detalicznego. Będąc dyrektorem MHD w Pruszkowie 1954 został aresztowany pod zarzutem nielegalnego zakupu kapusty od prywatnego dostawcy. Odebrano mu legitymację PZPR. Po kilku miesiącach został zwolniony z aresztu, nie mógł dostać pracy i szukał pomocy u byłych kolegów z Komitetu Centralnego. Tam usłyszał sugestię, że w jego sytuacji, aby się zresocjalizować, powinien podjąć pracę w kopalni lub kamieniołomie. Wybrał pracę w kamieniołomach w Gębczycach. Tam, już w 8. dniu pracy, uległ wypadkowi i stracił nogę.

Po leczeniu wrócił do Gorzowa w 1956, otrzymał rentę inwalidzką, został rehabilitowany, odzyskał legitymację partyjną i należał do PZPR aż do jej rozwiązania w 1990. Był działaczem partyjnym, członkiem Plenum Komitetu Miasta i Powiatu PZPR. W 1971 został delegatem na VI Zjazd PZPR.

Po powrocie do Gorzowa Wlkp. rozpoczął nowy okres w swoim życiu – twórcy poezji i prozy. Debiutował trzema wierszami w 1957 w Nowych Sygnałach. W 1958 zdobył III nagrodę w konkursie Związku Literatów Polskich. W 1961 był członkiem założycielem oddziału ZLP w Zielonej Górze, którego w latach 1981–1983 był prezesem. Był członkiem Komisji Rewizyjnej Zarządu Głównego ZLP. Działał społecznie, uczestniczył w inicjatywach kulturalnych i społecznych: był współorganizatorem i sekretarzem Lubuskiego Towarzystwa Kultury w Zielonej Górze, działał w Gorzowskim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym i Gorzowskim Towarzystwie Kultury, był członkiem redakcji dwutygodnika Nadodrze, współpracował z Ziemią Gorzowską. Pod koniec życia zainicjował powołanie pisma „Die Fähre/Prom” i organów jej wydających: Polsko-Niemieckiego Biura Literackiego i Stowarzyszenia Literackiego „Prom”. Pierwszy numer pisma ukazał się po jego śmierci.

Zmarł 28 października 1992. Pochowany został na gorzowskim cmentarzu (4B/1/4), ma tablicę w Alei Zasłużonych Twórców Kultury na Starym Rynku w Gorzowie Wlkp.

Twórczość Zbiory wierszy: „Pejzaż myśli”, Poznań 1959; „Graniowe powietrze”, Zielona Góra 1963; „Konopne sploty”, Zielona Góra 1985; „Płaskorzeźby”, Katowice 1965; „Rejs przez ciche źródła”, Zielona Góra 1970; „Obecność”, Katowice 1974; „Relief z betonu”, Zielona Góra 1977; „Wektory”, Katowice 1979; „Strofy o dzierżawie” Gorzów 1982; Słowa w drewnie i kamieniu” Gorzów 1987; „Pieśń moich rzeczy” Gorzów 1990; „Spadkobiercom (Przyjaciołom)”, Gorzów 1993; „Kassja” Gorzów 1993; „Zagrajmy w szachy”, po polsku i po niemiecku, Gorzów 1995; „Dwa poematy”, Gorzów 1995; „Odrą pisane” Gorzów 2004.

Powieści: „Kwartał bohaterów”, Łódź 1965; „Nie słuchajcie Alojzego kotwy”, Warszawa 1979; „Klątwą na stacji Krzyż” niedokończona, publikowana na łamach „Ziemi Gorzowskiej” w 1988 r.

Wystawione utwory dramatyczne: „Pejzaż otwarty” – widowisko poetyckie, Gorzów 1964; „Wilcze doły”, Gorzów 1968; „Baśń o zaczarowanym chlebie”, sztuka dla dzieci, Gorzów 1970; „Maria Preta, czyli Życie nie znosi żałoby”, Gdańsk 1971; „Żarty moich dni”, Gorzów 1971; „Technik księstwa Donderów”, Zielona Góra 1974; „Rzymska łaźnia” Łódź 1977.

Zrealizowane słuchowiska radiowe: „Baśń o zaczarowanym chlebie”, Zielona Góra 1970; „Przewoźnik”, Zielona Góra 1971; „Kominiarz”, Zielona Góra 1972; „Opowieść wieczoru”, Zielona Góra 1974; „Dzień teścia”, Zielona Góra 1974; „Zegary”, Zielona Góra 1976; „Ćwiczenia w kwartecie”, Szczecin 1980.

Przekłady: Włodzimierz Gordijew, Ciche liryki”, Gorzów 1989.

Jego utwory były tłumaczone na język rosyjski, niemiecki, serbski i gruziński.

Odznaczenia i nagrody W czasach PRL był odznaczony m.in.: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi. Według był to Brązowy Krzyż Zasługi.

Otrzymał nagrody: Kulturalną Miasta Gorzowa (1968), Gorzowskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego (1975), Nagrodę Wojewody Gorzowskiego (1980), Lubuską Nagrodę Kulturalną (1970), Tygodnika „Nadodrze” (1985), Lubuski Wawrzyn Literacki (2013 pośmiertnie).

Przypisy

Kategoria:Amnestionowani przez władze komunistyczne w Polsce w 1947 Kategoria:Funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Kategoria:Sekretarze Komitetów Powiatowych PPR Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Delegaci na zjazdy PZPR Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Gorzowem Wielkopolskim Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym w Gorzowie Wielkopolskim Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 1992