thumb|Aksamitka wzniesiona w odmianach ozdobnych Aksamitka wzniesiona (Tagetes erecta L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Inne jej nazwy: aksamitek wzniesiony, szarańcza wzniesiona, szarańcza wielkokwiatowa, tagetes wzniesiony. Pochodzi z Ameryki Środkowej i północnych obszarów Ameryki Południowej. W wielu krajach świata jest uprawiana jako ozdobna roślina ogrodowa. Jej kwiaty są jadalne i dodawane jako ozdoba i dodatek aromatyzujący do sałatek.
Morfologia Pokrój Roślina roczna o wysokości 45–75 cm i wzniesionych, rozgałęzionych pędach. Liście Pierzastodzielne, o ząbkowanych brzegach. Kwiaty Żółte lub pomarańczowe zebrane w duży, pojedynczo osadzony na szypułkach koszyczek kwiatowy. U typowej formy ma on średnicę do 7 cm, u odmian ozdobnych do 10 cm. Kwitnie od lata do pierwszych jesiennych przymrozków. Owoce Niełupki z łuseczkami na szczycie.
Uprawa Wymaga stanowisk w pełnym słońcu i żyznej oraz przepuszczalnej gleby. Rozmnaża się z nasion wysiewanych do rozsadników wczesną wiosną. Chcąc, by zakwitła wcześniej, lepiej jest kupić gotowe sadzonki wyhodowane przez specjalistów pod osłonami. Rośliny mogą być atakowane przez ślimaki, a przy długotrwałych deszczach przez szarą pleśń (zapobiega się jej chemicznie, przez opryskiwanie preparatami grzybobójczymi).
Związki czynne Roślina podobnie jak wiele innych aksamitek zawiera α-Tertienyl jako jeden z podstawowych składników biologicznie czynnych, wydziela go także do gleby. Nadto w płatkach występują karotenoidy (w zmydlonym wyciągu 93% przyswajalnych barwników, z czego 88% stanowiły izomery trans i cis luteiny oraz jej estry, a 5% izomery trans i cis zeaksantyny; a produktów utleniania luteiny było mniej niż 0,3%Light Hadden W., Watkins R.H., Lewy L.W., Regalando E., Rivadeneira D.M., van Breemen R.B., Schwartz S.J. „Carotenoid composition of marigold (Tagetes erecta) flower extract used as nutritional supplement.”, Journal of Agricultural and Foot Chemistry, tom 47, nr 10, str. 4189-4194, 1999., co czyni ten gatunek najbogatszym źródłem luteiny), flawonoidy (kwercetagetyna, kemferol; i ich glikozydy), w kwiatach i liściach występuje też olejek lotny o zmiennym składziePerez Gutiérrez R.M., Hernandez Luna H., Hernandez Garrido S. „Antioxidant activity of Tagetes erecta essential oil.”, Journal of Chilean Chemical Society, tom 51, nr 2, str. 883-889, 2006.Sefidkon F., Salehyar S., Mirza M., Dabiri M. "The essential oil of Tagetes erecta L. occurring in Iran" , Flavour and fragrance journal , Tom 19, nr 6, str. 579-581, 2004..
Znaczenie w hinduizmie Aksamitka (sayapatri) jest uważana za kwiat święty. Nepalscy wyznawcy hinduizmu wierzą, że kwiaty aksamitki o barwie pomarańczowej zamieszkuje bogini Taledźu. Kwiaty te służą do wyrobu girland stosowanych podczas festiwali religijnych w Nepaluwww.explorehimalaya.com, tasteofnepal.blogspot.com (dostęp 2013-04-07).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Asteroideae Kategoria:Ozdobne rośliny jednoroczne Kategoria:Rośliny w kulcie hinduistycznym Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza