thumb|Rycina z 1593 r. Justus Lipsius De CruceIusti Lipsi de Cruce: ad sacram profanamque historiam utiles, Éd. Jan Moretus, Antverpiae, ex officina Plantiniana, apud Ioannem Moretum, 1593. thumb|Wład Palownik biesiaduje pośród pali. Drzeworyt z niemieckiego paszkwilu z XV w. Autor grafiki, sądząc po błędnym zilustrowaniu upalowania, nigdy tej egzekucji nie widział ani nie znał jej z bezpośredniej relacji. thumb|Neoasyryjski relief przedstawiający palowanie Żydów Nabicie na pal (zwane także nawlekaniem na pal) – jedna z form wykonywania kary śmierci, praktykowana od starożytności do XVIII wieku. W okresie starożytnym stosowana była przez Hetytów w Anatolii i na , a od średniowiecza rozpowszechniła się na ziemiach najeżdżanych przez Imperium Osmańskie bądź podległych temu państwu – głównie na Bałkanach, ale też na południowo-wschodnich krańcach Rzeczypospolitej.
Przebieg egzekucji Narzędziem kary był przygotowany wcześniej pal – zaostrzony z jednej strony drewniany słup. Nogi leżącego na ziemi skazańca kat wiązał sznurami lub powrozami do pary koni lub wołów, a pal kładł między nogami skazanego. Gdy zwierzęta ruszały naprzód, ciągnęły za sobą skazańca, pal wbijał się w odbyt lub krocze człowieka i pogrążał się dalej, ale nie dopuszczano do tego, by przebił go całkowicie. Następnie kat odwiązywał zwierzęta, a słup z nabitym człowiekiem stawiano pionowo. Pod wpływem ciężaru ciała, pal pogrążał się coraz głębiej, przebijając powoli wnętrzności. Skazaniec konał przez długi czas, zależnie od wytrzymałości organizmu i stopnia uszkodzenia organów wewnętrznych; trwać to mogło nawet 3 dni. Doświadczony kat mógł wiedzieć, jak opóźnić uszkodzenia i upływ krwi. Krzywo wbity pal znacznie przedłużał cierpienia skazańcaJędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III – O wojnie z hajdamakami.. Czasami, dla zaostrzenia kary, skazańca po nabiciu na pal smarowano łatwopalną substancją i podpalano.
Szczególne upodobanie do tego rodzaju egzekucji przypisywano hospodarowi wołoskiemu Vladowi III Ţepeşowi, którego przydomek oznacza właśnie palownik. Inny jego przydomek, Dracula (Drăculea), wykorzystał Bram Stoker, tworząc postać hrabiego Drakuli.
Na pal został nabity w 1651 r. przywódca powstania chłopskiego na Podhalu, Aleksander Kostka-Napierski. Jest to rzecz o tyle ciekawa, że w ten sposób bardzo rzadko karano przedstawicieli stanu szlacheckiego.
Kara nabicia na pal w literaturze i filmie Na tę karę został skazany pułkownik i ataman SucharukaHenryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, tom I, rozdz. XXII (tom II, rozdz. VI według wyd. z 1901 roku)., kozacki poseł w powieści i filmie Ogniem i mieczem, oraz DoniecHenryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, tom II, rozdz. XXX (tom IV, rozdz. VIII według wyd. z 1901 roku)., pułkownik kozacki, brat Horpyny. Stało się to też z kozackim bandurzystą Tarasem Weresajem, bohaterem powieści Jacka Komudy Bohun.
Jednym z najbardziej znanych polskich filmów, gdzie można obejrzeć wykonanie tej kary jest film Pan Wołodyjowski (i serial telewizyjny Przygody pana Michała), których scenariusz oparty był na Trylogii Henryka Sienkiewicza. Tej karze poddany był Azja Tuhaj-bejowicz za zdradę Rzeczypospolitej w Panu WołodyjowskimHenryk Sienkiewicz, Pan Wołodyjowski, rozdz. 49.. Sposób wykonania egzekucji w Panu Wołodyjowskim był inny niż opis Jędrzeja Kitowicza; skazaniec nawlekany był na plecach, a nie na brzuchu (jak u Jędrzeja Kitowicza)„Azja leżał na wznak i oddychał dobrze, albowiem ramiona miał wyciągnięte po obu stronach głowy, przez co rozszerzona pierś jego poruszała się swobodniej i nabierała więcej powietrza niż wówczas, kiedy leżał przykrępowany do grzbietu bachmata. Rękoma nie mógł jednak poruszyć, bo były przywiązane nad głową do dębczaka idącego wzdłuż jego pleców i okręcone umaczaną w smole słomą. Tuhaj-bejowicz domyślił się zaraz, dlaczego to uczyniono, lecz w tej chwili spostrzegł i inne przygotowania, które zwiastowały, że męka jego będzie długą i okropną. Oto od połowy ciała aż do stóp był rozebrany i uniósłszy nieco głowy, ujrzał między swymi nagimi kolanami świeżo obrobione siekierą ostrze pala.”, [za:] Henryk Sienkiewicz, Pan Wołodyjowski, rozdz. 49..
Kara nabicia na pal pojawia się również w grach. W jednym z możliwych zakończeń gry Wiedźmin 2: Zabójcy Królów, podczas pogromu w Loc Muinne, redańscy żołnierze stawiają na sztorc pal z nabitym na niego czarodziejem. Również w kontynuacji serii, Wiedźmin 3: Dziki Gon, jedna z postaci – czarodziejka Keira Metz – może ponieść śmierć na palu z rozkazu prześladującego czarodziejów króla Radowida (zależnie od decyzji gracza).
Opis egzekucji u Jędrzeja Kitowicza
Przypisy
Kategoria:Historyczne rodzaje kar Kategoria:Metody egzekucji