Sacramento – stolica amerykańskiego stanu Kalifornia, siedziba hrabstwa Sacramento. W 2012 roku liczyło 470 956 mieszkańców, co czyni je szóstym pod względem wielkości miastem w Kalifornii. Sacramento jest gospodarczym i kulturalnym centrum obszaru metropolitalnego o tej samej nazwie, zamieszkiwanego przez 2 527 123 osób (2009) – czwartego ze względu na wielkość w stanie Kalifornia (ustępując Greater Los Angeles Area, San Francisco Bay Area i San Diego) i dwudziestego drugiego w całych Stanach Zjednoczonych, w: US Census Bureau. [dostęp 2011-02-03].. W 2002 roku magazyn Time uznał Sacramento za najbardziej zintegrowane etnicznie i rasowo miasto amerykańskie„The World According to GaWC”, w: lboro.ac.uk. [dostęp 2011-02-26]., w: Time [on-line]. [dostęp 2008-03-27]..
Miasto leży u zbiegu rzek Sacramento i American, w północnej części Doliny Kalifornijskiej. Sacramento zyskało status miasta w wyniku starań szwajcarskiego imigranta Johna Suttera Sr., jego syna Johna Suttera Jr. oraz przedsiębiorcy . Rozwój tych obszarów następował pierwotnie głównie za sprawą działalności Sutter’s Fort, czyli handlowej i rolniczej kolonii, założonej w 1839 roku. Dzięki szybkiemu wzrostowi, w 1848 roku utworzona została osada, która w roku 1850 zyskała oficjalnie prawa miejskie. W okresie wielkiej gorączki złota w Kalifornii, Sacramento stanowiło strategiczny punkt dystrybucyjny, centrum komercyjne i gospodarcze, miejsce postoju karawan, dyliżansów oraz łodzi rzecznych, a także jeden z przystanków na drodze Pierwszej Kolei Transkontynentalnej; Sacramento dysponowało ponadto telegrafami oraz pocztą konną Pony Express.
Historia Początki: Indianie i hiszpańskie ekspedycje Obszary współczesnego Sacramento były zamieszkiwane przez ludy indiańskich plemion (Southern Maidu) i Miwok na tysiące lat wcześniej, nim dotarli do nich Europejczycy. Pomimo to, Indianie nie pozostawili wielu śladów swojej obecności.
Wedle różnych danych, w roku 1799 lub 1808, hiszpański podróżnik odkrył i nadał nazwy Dolinie Sacramento i rzece Sacramento. Uczestniczący w wyprawie pisarz scharakteryzował te tereny słowami: „Dęby i topole, towarzyszące im winorośla, zawieszone po obu stronach niebieskiego korytarza. Ćwierkające na drzewach ptaki i wielkie ryby widziane przez przezroczyste wody w głębinach. Powietrze było niczym szampan, Spaniards upajali się nim, upajali się otaczającym ich pięknem. (To jak Najświętszy Sakrament!)”
Założenie miasta i gorączka złota thumb|upright|left|Historyczny Sutter’s Fort w 2009 roku; główny budynek mieścił biura Johna Suttera W 1839 roku, wśród przybyłych na tereny Sacramento osadników, był Szwajcar John Sutter, który utworzył na miejscu kolonię handlową (pierwotnie znaną jako New Helvetia, czyli „Nowa Szwajcaria”). W 1847 roku Sutter zasadził ponad dwa tysiące drzew owocowych, co zapoczątkowało narodziny rolnictwa w dolinie Sacramento. Rok później, gdy odkrył złoża złota w kopalni w Colomie (położonej w odległości około 80 kilometrów od fortu), do osady zaczęła napływać duża liczba poszukiwaczy kruszca, zwiększając lokalną populację. John Sutter Jr. dążył do realizacji planów ojca, by przekształcić osadę w miasto; postąpił jednakże wbrew jego zdaniu, bowiem zdecydował się nadać mu nazwę Sacramento, zaczerpniętą od pobliskiej rzeki. W tym celu zatrudnił topografa, Williama H. Warnera, do sporządzenia oficjalnego planu miasta, który objął wówczas 26 ulic z nazwami i 31 ulic numerowanych. Część Sacramento, która została oryginalnie wyznaczona przez Williama Warnera, jest położona nieopodal miejsca, w którym stykają się rzeki Sacramento i Amerykańska.
Mieszkańcy Sacramento zdecydowali o przyjęciu charakteru miejskiego w 1849 roku, co zostało zatwierdzone przez władze stanowe w roku 1850. Sacramento jest najstarszym poddanym inkorporacji miastem Kalifornii (27 lutego 1850 roku), w: cityofsacramento.org. [dostęp 2012-08-04].. Na początku lat 50. XIX wieku dolina Sacramento była nawiedzana przez silne powodzie, pożary, a także epidemie cholery. Jednak pomimo tych kataklizmów, nowo powstałe miasto przeżywało szybki wzrost, głównie ze względu na sąsiedztwo Sierra Nevada, w których wydobywano złoto i srebro.
Pozostałości po Chinatown thumb|left|Sacramento w 1849 roku W latach 40. i 50. XIX wieku Chiny pozostawały w stanie wojny z Wielką Brytanią i Francją; walki toczone były na frontach I oraz II wojny opiumowej. Obie wojny, a także fala biedy i głodu, jaka ogarnęła kraj, sprawiły, że do Stanów Zjednoczonych zaczęli napływać chińscy imigranci. Wielu z nich kierowało się w pierwszej kolejności do San Francisco (znanego jako „Dai Fow”, czyli Wielkie Miasto), które wówczas dzierżyło miano największego miasta Kalifornii, a stamtąd często przenosiło się do Sacramento (określanego jako „Yee Fow”, czyli Drugie Miasto).
Osiadający w Sacramento przybysze z Chin koncentrowali się w dzielnicy Chinatown, położonej na obszarze od 2. do 6. ulicy. Historia dzielnicy upływała pod znakiem tajemniczych pożarów, aktów dyskryminacji, a także obowiązywania przepisów pokroju , które zakazywały nowo napływającym chińskim imigrantom zamieszkiwania miasta„Sacramento’s Chinatown”, w: NewsReview.com, 2007-28-06. [dostęp 2012-08-31].. Ich obecność w Sacramento budziła sprzeciwy przede wszystkim w klasie robotniczej; lokalni mieszkańcy uważali, że Chińczycy zabierają im miejsca pracy. Z tego powodu przyjmowano różnego rodzaju rozporządzenia, które miały utrudnić imigrantom budowę domów, zaś prasa przedstawiała ich w niekorzystnym świetle, wzmacniając etniczną dyskryminację. Pomimo tych działań Chińczycy pozostali w Sacramento, zaś przez dzielnicę zaczęła przebiegać trasa kolejowa. Amerykanie chińskiego pochodzenia mieli duży wkład w rozwój sieci kolejowej regionu oraz budowę tam rzecznych w okolicy.
Podczas gdy większość historycznego Chinatown została wyburzona, pozostała część jest wciąż zamieszkiwana przez potomków pierwotnych chińskich imigrantów. W dzielnicy istnieje ponadto muzeum poświęcone historii obszaru, a także wkładowi, jaki w rozwój miasta mieli Amerykanie chińskiego pochodzenia„Yeefow Museum”, w: Yeefowmuseum.org. [dostęp 2012-08-31].„An Evidentiary Timeline on the History of Sacramento’s Chinatown”, w: Yeefow.com. [dostęp 2012-08-31]..
Stolica thumb|Sacramento w 1857 roku
Legislatura stanu Kalifornia, ze wsparciem gubernatora Johna Biglera, ustanowiła Sacramento stolicą w 1854 roku. Za rządów hiszpańskich (i, kolejno, meksykańskich) stolicą Kalifornii pozostawało Monterey, gdzie w 1849 roku odbył się pierwszy Konwent Konstytucyjny oraz wybory stanowe. Konwent podjął wówczas decyzję, że rolę stolicy pełnić będzie San Jose. Po roku 1850, kiedy to ratyfikowano państwowość Kalifornii, stanowe władze ustawodawcze obradowały w Vallejo (1852) i Benicii (1853), aż w końcu przeniosły się do Sacramento. W 1861 roku, ze względu na wielką powódź w Sacramento, sesje władz ustawodawczych Kalifornii odbywały się w San Francisco. W 1874 roku zakończono konstrukcję kapitolu stanowego z siedzibą w Sacramento, zaś w roku 1879 Konwent przyjął, że Sacramento pozostanie permanentną stolicą stanu Kalifornia. thumb|left|Kapitol Stanu Kalifornia, oddany do użytku w 1874 roku W 1850, a następnie 1861 roku mieszkańcy Sacramento musieli stawić czoła ogromnym powodziom, które zatopiły całe miasto. Po kataklizmie z 1850 roku, w Sacramento zapanowały epidemie cholery oraz grypy, paraliżując jego funkcjonowanie na kilka kolejnych lat. Inauguracja gubernatora Lelanda Stanforda, który objął tę funkcję w 1861 roku, odbyła się na łodziach wiosłowych. Ilość wody w mieście była na tyle duża, że wedle opowieści, Stanford po powrocie do domu dostał się do środka za pośrednictwem okna na drugim piętrze budynku. Powodzie zmusiły władze oraz społeczność do podjęcia różnych działań, aby zapobiec tak wielkim szkodom w przyszłości. W tym celu dotychczasowe pierwsze piętra budynków zostały przemienione w piwnice, wszystkie chodniki zostały „wyłożone”, zaś ubytki w ścianach kompleksowo wypełnione.
Dzięki nowemu statusowi i strategicznemu położeniu, Sacramento przeżywało szybki rozwój, stając się zachodnim krańcem poczty konnej Pony Express. W kolejnych latach w mieście utworzono przystanek Pierwszej Kolei Transkontynentalnej – jego budowa rozpoczęła się w 1863 roku i finansowana była przez tzw. „The Big Four”, czyli , , oraz Lelanda Stanforda.
Te same rzeki, które do niedawna przynosiły zniszczenie i śmierć, zaczęły pełnić funkcje transportowe i komercyjne, stając się kluczowymi elementami sukcesu gospodarczego, jakie odnosiło miasto. W życie wprowadzano kolejne projekty robót publicznych, finansowane w dużym stopniu dzięki podatkom od dóbr wypakowywanych z łodzi cumujących w Sacramento, które następnie były ładowane do wagonów kolejowych w historycznych . Z czasem rzeki zaczęto wykorzystywać również w celach rekreacyjnych.
Era współczesna thumb|The Ziggurat Building w West Sacramento, widziany z przeciwnego brzegu rzeki Sacramento
Obecny statut Sacramento został przyjęty przez mieszkańców w 1920 roku, kiedy to ustanowiono obowiązującą do dziś formę rządów burmistrz-menedżer. Jako miasto posiadające własny statut, Sacramento jest zwolnione z wielu ustaw i przepisów uchwalanych przez legislaturę stanową. Wraz z biegiem czasu, granice miasta systematycznie się rozszerzały. W 1964 roku dotychczas niezależne zostało włączone do Sacramento, a niedługo później w jego ślady poszło Natomas. Dzięki temu, populacja miasta znacząco rosła na przestrzeni lat 60., 70., 80. i 90. thumb|left|Wybudowany w 1935 roku Tower Bridge, stanowiący obecnie jeden z popularniejszych obiektów w mieście Dostawcą usług elektrycznych dla hrabstwa Sacramento (a także części podlegającego mu hrabstwa Placer) jest Sacramento Municipal Utility District (SMUD), powołany do życia przez mieszkańców w 1923 roku. W kwietniu roku 1946, po 12 latach postępowania sądowego, firma Pacific Gas & Electric została pozbawiona praw do dystrybucji energii elektrycznej na rzecz SMUD. Współcześnie SMUD stanowi 6. pod względem wielkości publicznego dostawcę usług elektrycznych w Stanach Zjednoczonych, a także jednego z liderów w dziedzinie wprowadzania innowacyjnych programów, na czele z wykorzystaniem energii słonecznej, w: hydrorelicensing.smud.org. [dostęp 2012-08-31]..
W 1947 roku zaczął funkcjonować dystrykt portowy Sacramento-Yolo, zaś dwa lata później rozpoczęto budowę . 29 czerwca 1963 roku, na oczach 5 tysięcy przybyłych gości, w porcie zacumował pierwszy statek, tajwański Taipei Victory. Maszynę, świeżo pomalowaną z okazji wydarzenia, załadowano pięcioma tysiącami ton worków ryżu dla Mitsui Trading Co. z Okinawy. Taipei Victory był pierwszym statkiem pokonującym ocean w Sacramento od czasów parowca Harpoon z 1934 roku. W okresie wojny wietnamskiej Port of Sacramento stanowił główną pętlę na trasie dostaw wojskowych elementów, sprzętu komputerowego i innego rodzaju ładunków wypływających do Azji Południowo-Wschodniej. W ostatnich latach Port of Sacramento notował straty operacyjne i grozi mu widmo bankructwa, głównie ze względu na silną konkurencję ze strony większego , dysponującego ponadto głębszym kanałem. W 2006 roku odpowiedzialność za działanie portu przejęło West Sacramento.
thumb|left|Wybudowany w 1984 roku West America Bank Building
W 1967 roku Ronald Reagan był ostatnim gubernatorem Kalifornii, który na stałe zamieszkiwał Sacramento. Posiadłość, wybudowana na przedmieściach specjalnie z myślą o Reaganie, pozostawała pusta przez niemalże czterdzieści kolejnych lat, dlatego też władze stanowe zdecydowały o jej sprzedaży.
W latach 80. i 90. zamknięto kilka lokalnych baz wojskowych: , oraz Sacramento Army Depot. Ponadto, w latach 80. miasto nawiedziła następna duża powódź.
thumb|upright|Oddana do użytku w 2008 roku US Bank Tower