Witold Kula (ur. 18 kwietnia 1916 w Warszawie, zm. 12 lutego 1988 tamże) – polski historyk, w latach 1950–1986 profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Przedstawiciel polskiej szkoły historii społeczno-gospodarczej.

Życiorys thumb|Grób historyka Witolda Kuli na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Jego rodzicami byli Jan Kula i Jadwiga z domu Liwska. Uczęszczał do Gimnazjum im. Reja w Warszawie, gdzie w 1934 zdał maturę. W tym samym roku rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie ekonomiczne w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Był uczniem Natalii Gąsiorowskiej, od 1937 pracował bezpłatnie jako asystent w kierowanej przez nią katedrze na WWP, równolegle ucząc w Państwowym Żeńskim Liceum Pedagogicznym. Pod kierunkiem Stanisława Arnolda obronił na UW w 1937 pracę magisterską pt. Charakter społeczno-gospodarczy miast powiatu łódzkiego i łęczyckiego 1807–1869, a w 1939 – doktorat pt. Demografia Królestwa Polskiego w XIX w.Rutkowski 2010, s. 65..

W czasie II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej, współpracownik Biura Informacji i Propagandy, dla którego redagował „Biuletyn Informacyjny” oraz uczestnik tajnego nauczania na WWP. W 1941–1942 przygotował studium socjologiczne o Towarzystwie Filomatycznym, a w latach 1941–1944 spisał pierwszą wersję Problemów i metod historii gospodar­czej. Brał aktywny udział w akcjach ratowania Żydów. Po upadku powstania warszawskiego, jako podporucznik, trafił na siedem miesięcy do oflagu Groß Born.

Po wojnie podjął pracę jako adiunkt w Katedrze Historii Społeczno-Gospodarczej Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie habilitował się w 1947 na podstawie rozprawy Wstęp metodyczny do badań nad rozwojem społeczno-gospodarczym Polski w XVI–XVIII wieku i objął stanowisko docenta. W 1949 został zatrudniony w Instytucie Historycznym UW, gdzie w 1950 uzyskał profesurę nadzwyczajnąM. Górny, Nota od wydawcy, [w:] W. Kula, Demografia Królestwa Polskiego w latach 1836–1846, wyd. M. Górny, Wydawnictwo Historyczne, Poznań-Wrocław 2002, s. 7, .. Członek Marksistowskiego Zrzeszenia HistorykówZbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010, s. 135.. Wykładał również w Instytucie Kształcenia Kadr NaukowychSzymon Brzeziński, Krzysztof Fudalej, Pracownicy naukowo-dydaktyczni Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2010. Słownik biograficzny, Warszawa 2012, s. 68.. Od 1953 kierował Katedrą Historii Gospodarki Narodowej Polski, przeniesioną w 1955 na Wydział Ekonomii Politycznej UW i wkrótce przemianowaną na Katedrę Historii Gospodarczej.

Był współorganizatorem i profesorem (1953–1968) Instytutu Historii PAN. W 1956 w okresie poprzedzającym wydarzenia październikowe zainicjował dyskusję nad stalinizmem w historiografii polskiej, publikując tekst W sprawie naszej polityki naukowej w „Kwartalniku Historycznym”. We wrześniu 1956 wziął udział w trzytygodniowych dyskusjach polskich przedstawicieli nauk społecznych na paryskiej Sorbonie pod egidą UNESCO. Śledził działalność Rady Ekonomicznej z lat 1957–1961, uczestniczył w radach naukowych Studium Afrykanistycznego UW oraz Międzyuczelnianego Zakładu Problemowego Gospodarki Krajów Słabo Rozwiniętych przy UW i SGPiS. W latach 60. związał się z warszawską szkołą historii idei, reprezentującą rewizjonistyczne podejście do marksizmu. W latach 1965–1968 wiceprezes, a w latach 1968–1970 prezes , którego był później prezesem honorowym, zaś w latach 1974–1983 – wiceprzewodniczący Międzynarodowej Komisji Metrologii Historii. Od 1979 członek korespondent, od 1986 członek rzeczywisty Polski Akademii Nauk. 20 sierpnia 1980 podpisał apel 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.])..

Zajmował się badaniem dziejów gospodarczych i społecznych Polski XVI–XIX w., metodologią historii oraz metrologią pojmowaną jako oddzielna dziedzina nauki. Jego pracę naukową odznaczało interdyscyplinarne podejście oraz nowatorstwo teoretyczne. Od lat 60. XX w. współpracował blisko z historykami drugiego pokolenia francuskiej szkoły Annales na École pratique des hautes études, stosując w badaniach perspektywę długiego trwania, a jego prace były cytowane m.in. przez ówczesnego lidera tej szkoły, Fernanda Braudela. Wychodząc z tradycji marksistowskich udało mu się stworzyć oryginalne koncepcje początków polskiego kapitalizmu, zaproponować model funkcjonowania peryferyjnego feudalizmu na ziemiach polskich w XVI–XVII wieku, co znalazło odzwierciedlenie zwłaszcza w przetłumaczonej na wiele języków pracy Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu (1962), której treść konsultował m.in. z Oskarem Langem. Najpopularniejszą jego pracą są Miary i ludzie (1970). Reprezentował podejście humanistyczne do historii gospodarczej. Odrzucał , uznając stosunki klasowe i gospodarcze za nadrzędne wobec etnicznych i politycznych. Jego prace wywarły wpływ na nurt studiów postkolonialnych i .

W 1955 otrzymał Medal 10-lecia Polski LudowejLista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (.).. W 1963 otrzymał Nagrodę Wydziału I Nauk Humanistycznych i Społecznych PAN za książkę Problemy i metody historii gospodarczej, w 1965 – doktorat honorowy , w 1974 – Nagrodę im. Alfreda Jurzykowskiego, a w 1980 – zespołową nagrodę sekretarza naukowego PAN za publikację Przemiany społeczne w Królestwie Polskim 1845–1864.

Ciężko chory od 1968, w 1975 złożył kierownictwo Katedry Historii Gospodarczej UW. Zmarł w 1988. Jego żoną była Nina Assorodobraj-Kula, socjolog, profesor UW, a synem Marcin Kula. Jest pochowany na cmentarzu reformowanym przy ul. Żytniej w Warszawie (kwatera 2-5-4)śp. Witold Kula..

Uczniowie Witold Kula wychował wielu uczniów, spośród których najbardziej znani to: Jerzy Jedlicki, , Jacek Kochanowicz, Ryszard Kołodziejczyk, Janina Leskiewiczowa i Tadeusz Łepkowski.

Prace Historia gospodarcza Polski w dobie popowstaniowej, 1864–1918 (1947) Kształtowanie się kapitalizmu w Polsce (1955; przekład rosyjski 1959) Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku (2 t., 1956) Rozważania o historii (1958) Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu (1962; wyd. II: 1983; przekład francuski 1970, włoski 1972, angielski 1976, portugalski 1979, węgierski 1985, kataloński 2009) Problemy i metody historii gospodarczej (1963; przekład włoski 1972, hiszpański 1973, angielski 2001) (1970; przekład hiszpański 1980, francuski 1984, angielski 1986, włoski 1987) Chłopstwo. Problem intelektualny i zagadnienie nauk społecznych (z Jackiem Kochanowiczem, 1981) Historia, zacofanie, rozwój (1983) Wokół historii (1988) Rozwój gospodarczy Polski XVI–XVIII w., oprac. Jacek Kochanowicz (1993) Dziennik czasu okupacji, oprac. Nina Assorodobraj-Kula i Marcin Kula (1994) Rozdziałki, oprac. Nina Assorodobraj-Kula i Marcin Kula (1996)Omówienie tej pracy zob.: H. Słabek, Witold Kula – historia – polityka, „Dzieje Najnowsze”, 29, 1997, nr 4, s. 145–154. Demografia Królestwa Polskiego w latach 1836–1846, oprac. Marek Górny (2002; Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 61) Charakter społeczno-gospodarczy miast powiatu łódzkiego i łęczyckiego 1807–1869 (2020)

Redagowane Społeczeństwo Królestwa Polskiego. Studia o uwarstwieniu i ruchliwości społecznej (6 t., od t. III z Janiną Leskiewiczową, 1965–1974) Listy emigrantów z Brazylii i Stanów Zjednoczonych 1890–1891 (z Niną Assorodobraj-Kulą, 1973; wyd. II: 2012; przekład angielski 1986) Przemiany społeczne w Królestwie Polskim 1815–1864 (z Janiną Leskiewiczową, 1979) Peasants in History: Essays in Honour of Daniel Thorner (z Erikiem Hobsbawmem, , i , 1980)

Przypisy

Bibliografia

A. Śródka, Uczeni polscy XIX i XX stulecia, t. 2, Warszawa 1995, s. 413–415.

Encyklopedia Warszawy, Warszawa, s. 399. Słownik historyków polskich, s. 278–279. .

Linki zewnętrzne Witold Kula – bibliografia osobowa w LitDok Bibliografia Historii Europy Środkowo-wschodniej, Herder-Institut (Marburg) [dostęp 2014-03-04] biogram Witolda Kuli na stronie Katedry Historii Gospodarczej i Społecznej Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie [dostęp 2014-03-04]

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci XI Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Reja w Warszawie Kategoria:Członkowie Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków Kategoria:Jeńcy Oflagu II D Gross-Born Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Wolną Wszechnicą Polską Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Polscy historycy gospodarczy Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Pracownicy Instytutu Historii PAN Kategoria:Sygnatariusze Apelu 64 Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1988