Anton Lipošćak (w Polsce często pisany Antoni Liposzczak)np. Hutten-Czapski, Sechzig Jahre...t. II., str. 480 (ur. 9 kwietnia 1863 w Székelyudvarhely/Oderhellen w Siedmiogrodzie, zm. 24 kwietnia 1924 w Wiedniu) – generał piechoty cesarskiej i królewskiej Armii, ostatni austro-węgierski generalny gubernator wojskowy w Królestwie Polskim, z siedzibą w Lublinie.
Życiorys Lipošćak, z pochodzenia Chorwat, urodził się w rodzinie oficerskiej (ojciec był majorem ck armii). Kształcił się w Szkole Kadetów w Wiener Neustadt i Terezjańskiej Akademii Wojskowej. Po zdaniu tam matury w 1883 został jako podporucznik przydzielony do 53 pułku piechoty. Od 1886 do 1888 uczęszczał do Szkoły Wojennej w Wiedniu, po czym otrzymał funkcję w Sztabie Generalnym. W 1892 awansował na kapitana, 20 czerwca 1905 na pułkownika. W 1905 został przydzielony do Komendy 15 Korpusu w Sarajewie na stanowisko szefa sztabu. W 1909 został szefem sztabu generalnego inspektora wojsk z siedzibą w Sarajewie, którym był wówczas generał kawalerii, arcyksiążę Eugeniusz Ferdynand Habsburg. 16 grudnia 1910 został mianowany na stopień generała majora. W 1911 roku został przeniesiony do 36 Dywizji Piechoty na stanowisko komendanta 72 Brygady Piechoty w Zagrzebiu. W 1914 został wyznaczony na stanowisko komendanta 2 Dywizji Piechoty w Jarosławiu. 9 maja 1914 został mianowany na stopień marszałka polnego porucznika.
Na czele dywizji walczył przeciwko armii rosyjskiej podczas I wojny światowej. W czasie wojny wyróżnił się w walkach o Lublin i Kraśnik. Od czerwca 1915 do lutego 1916, w końcowej fazie ofensywy państw centralnych na froncie wschodnim, dowodził serbskochorwackojęzyczną 42 Dywizją Piechoty Honwedu (noszącą oficjalny przydomek Diabelskiej Dywizji), a w 1917 był dowódcą IX Wojskowej Grupy Operacyjnej, która walczyła na froncie rumuńskim. 17 sierpnia 1917 został mianowany na stopień generała piechoty. Po ustąpieniu gen. Stanisława Szeptyckiego ze stanowiska lubelskiego generała-gubernatora (luty 1918) na ten urząd powołano gen. Lipošćaka (marzec 1918). Zyskał sobie przychylność polskiej arystokracji jako mniej pobłażliwy wobec lewicy i Ukraińców od poprzednikaMaria Lubomirska, Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914–1918, red. Janusz Pajewski, Aleksandra Kosicka-Pajewska, Poznań 1997, s. 626, zapisek z 15.4.1918: Rada Regencyjna bardzo serdecznie przyjmowała przed dwoma dniami Lipošćaka, generalnego gubernatora lubelskiego (…), który najlepsze uczynił wrażenie. Stanowczo jest odpowiedniejszym zwierzchnikiem od Szeptyckiego, który do groźnych rozmiarów rozwielmożnił lewicę – żołnierz, bynajmniej nie polityk. Jego brat Andrzej, metropolita lwowski, w tych czasach oburzył Polaków swym rusińskim polakożerstwem. Chciał osadzić biskupa unickiego na Chełmszczyźnie - Lipošćak kandydata z Lublina wygonił. (…) Lipošćak ma męski wygląd pod lat pięćdziesiąt, nienawidzi Niemców, za to oczy mu się śmieją do niewiast.. Do jego ważnych zasług należy uratowanie zamku w Piotrkowie Trybunalskim przed dewastacją przez żołnierzy c. i k. Armii i oddanie go na cele muzealne (lato 1918).
Pod koniec października 1918 austriacka administracja w Królestwie rozwiązała się i gen. Lipošćak zrezygnował 2 listopada ze stanowiska gubernatora lubelskiego. Chciał osiąść w Chorwacji, ale władze nowo powstałego Królestwa SHS internowały go w Mitrowicy jako żołnierza wrogiej armii. Po uwolnieniu z obozu Anton Lipošćak piastował funkcję prezesa Chorwackiej Kasy Oszczędności w Zagrzebiu. O jego stosunkach rodzinnych nic nie wiadomo.
Ordery i odznaczenia Order Żelaznej Korony I kl. (Wielki Krzyż) z dekoracją wojenną (1918) Order Żelaznej Korony II kl. z dekoracją wojenną (1914) Order Leopolda II kl. (1909) Krzyż Zasługi Wojskowej I kl. Medal Zasługi Wojskowej na czerwonej wstędze Odznaka za Służbę Wojskową III kl. Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii Krzyż Jubileuszowy Wojskowy Medal Pamiątkowy Bośniacko-Hercegowiński Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913 Order Orła Czerwonego II kl. Krzyż Żelazny II kl. (1914)
Przypisy
Bibliografia Bogdan Graf von Hutten-Czapski, Sechzig Jahre Politik und Gesellschaft, 2 t., Berlin 1936 Maria Lubomirska, Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914-1918, Poznań 1997 Österreichisches Biographisches Lexikon 1815-1950, t. V, Wien 1972 Andrzej Kaproń,Lubelscy generalni gubernatorzy, "Nowy Tydzień w Lublinie" 2007, nr 42, s. 23.
Linki zewnętrzne Biografia (ang.)
Kategoria:Generałowie piechoty cesarskiej i królewskiej Armii Kategoria:Generałowie-gubernatorzy lubelscy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Austria) Kategoria:Absolwenci Terezjańskiej Akademii Wojskowej Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Zmarli w 1924