Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X

Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X (, FSSPX, SSPX, pot. lefebryści lub lefebvryści (określenia są odrzucane przez bractwo), rzadko piusowcy) – schizmatyckie stowarzyszenie życia apostolskiego. W 2016 Bractwo zrzeszało 593 księży (707 w 2022) i posiadało 750 kaplic w 70 krajach na wszystkich zamieszkanych kontynentach. Prowadziło także dwie szkoły wyższe, ponad 100 szkół oraz 7 domów starców. W tym czasie w sześciu seminariach duchownych Bractwa (Écône w Szwajcarii, Flavigny-sur-Ozerain we Francji, Goulburn w Australii, Winona w Stanach Zjednoczonych, w Argentynie oraz Zaitzkofen w Niemczech) do posługi kapłańskiej przygotowywało się ponad 200 mężczyzn. Obecnym przełożonym FSSPX jest ks. Davide Pagliarani.

Historia thumb|left|Abp Marcel Lefebvre, założyciel Bractwa, celebrujący Mszę w tradycyjnym rycie rzymskim mały|Ołtarz w kościele pw. Niepokalanego Poczęcia NMP przy warszawskim przeoracie FSSPX mały|Kościół Saint Nicolas du Chardonnet – główny ośrodek Bractwa św. Piusa X w Paryżu thumb|Kościół św. Wilibrorda, Utrecht, Holandia, był używany przez FSSPX od roku 2015 thumb|Minoritenkirche w Wiedniu, Austria, był ofiarowany bractwu w roku 2021

Bractwo powstało w łonie Kościoła rzymskokatolickiego z inicjatywy arcybiskupa Marcela Lefebvre’a. Powołane do życia zostało 1 listopada 1970 przez François Charrière’a – biskupa Lozanny, Genewy i Fryburga, jako stowarzyszenie życia apostolskiego na prawie diecezjalnym, czyli jako stowarzyszenie kleryckie, którego członkowie żyją wspólnie i według określonych reguł, ale bez ślubów zakonnych. Zgodnie z kanonicznym zwyczajem statut Bractwa został zatwierdzony na czas określony (ad experimentum).

Jako że pojawiały się częste zarzuty wobec Bractwa co do nieakceptowania przez jego członków postanowień soboru watykańskiego II, w październiku 1974 – na zlecenie Kongregacji ds. Duchowieństwa – odbyła się wizytacja seminarium w Écône, prowadzonego przez Bractwo. 21 listopada 1974 Lefebvre wydał oświadczenie, w którym podkreślił swoją wierność Katolickiemu Rzymowi, obrońcy wiary katolickiej. Bractwo zarzuciło jednocześnie reformom soboru watykańskiego II wywodzące się z herezji neomodernizm i neoprotestantyzm, twierdząc, że prowadzą one do laicyzacji i zniszczenia od środka Kościoła katolickiego, stąd odmawia ich zaakceptowania w sprawach sprzecznych z tradycją.

21 stycznia 1975 zebrała się Komisja Kardynałów, która po omówieniu raportu wizytatorów apostolskich postanowiła zaprosić abpa Lefebvre’a na rozmowy. Na spotkaniach, do których doszło 13 lutego i 3 marca 1975, nie udało się osiągnąć porozumienia. W konsekwencji Komisja Kardynałów 6 maja 1975 przekazała przełożonemu Bractwa pismo, w którym zwrócono m.in. uwagę na to, że niedopuszczalne jest (…) poddawanie zarządzeń papieskich swojemu prywatnemu osądowi oraz samodzielne decydowanie o tym, które decyzje przyjąć, a które odrzucić. Na mocy tego dokumentu seminarium w Écône i Bractwo utraciły podstawę prawną do działania. Mimo apelacji decyzja została podtrzymana.

Pomimo ostrzeżeń kierowanych przez legatów i papieża Pawła VI, który na konsystorzu wprost upomniał Lefebvre’a, w czerwcu 1976 udzielił on święceń prezbiteriatu klerykom Bractwa bez zgody miejscowego ordynariusza, co było niezgodne z przepisami prawa kanonicznego. W związku z tym, 22 lipca 1976 Paweł VI zawiesił działanie Bractwa, a Marcela Lefebvre’a ukarał suspensą .

Po tym akcie jeszcze kilkakrotnie dochodziło do wymiany korespondencji pomiędzy Pawłem VI i Kurią Rzymską a arcybiskupem Lefebvre’em, jednak nie doprowadziły one do pojednania stron.

30 czerwca 1988 Marcel Lefebvre bez zgody papieża konsekrował wraz ze współkonsekratorem Antôniem de Castro Mayerem, przełożonym tradycjonalistycznego FSSJV, czterech biskupów – Bernarda Fellaya, Alfonso de Galarreta, Bernarda Tissier de Mallerais i Richarda Williamsona. Dwa dni później papież Jan Paweł II ogłosił w motu proprio Ecclesia Dei adflicta, zaś prefekt Kongregacji ds. Biskupów Bernardin Gantin formalnie zadeklarował w swym dekrecie, że abp Lefebvre i czterej wyświęceni przezeń biskupi zaciągnęli na siebie ekskomunikę (wiążącą mocą samego prawa), ponieważ udzielenie święceń biskupich miało miejsce bez mandatu Stolicy Apostolskiej.

FSSPX nie zaakceptowało tej decyzji. Powołując się na pkt 7 kanonu 1323 KPK argumentowało, że była od samego początku nieważna, gdyż zakazany czyn Lefebvre popełnił sądząc, że jest w stanie wyższej konieczności, związanej z kryzysem w Kościele, co zgodnie z kodeksem prawa kanonicznego zwalnia go z kary ekskomuniki, nawet gdyby się mylił.

FSSPX utrzymywało przyjazne relacje oraz kontakty z brazylijskim tradycjonalistycznym Bractwem Kapłańskim Świętego Jana Marii Vianneya (FSSPJV), które, podobnie jak piusowcy, było przeciwne soborowi oraz opowiadało się za utrzymaniem tradycji. Przełożony bractwa Antônio de Castro Mayer również został ekskomunikowany za udział w konsekracji biskupów (był współkonsekratorem). W biskupi FSSPX wyświęcili na biskupa Licinio Rangela, nowego przełożonego FSSPJV (on również zaciągnął na siebie ekskomunikę mocą przyjęcia sakry biskupiej bez zgody papieża). Przyjazne kontakty pomiędzy bractwami trwały do , kiedy to FSSPJV pojednało się z Rzymem w zamian za pozwolenie jej kapłanom na niezależność oraz odprawianie tradycyjnej mszy łacińskiej. Bractwo FSSPJV zostało skasowane, a na jego miejsce powstała Apostolska administratura personalna świętego Jana Marii Vianneya.

W skończyła się kadencja założyciela bractwa, arcybiskupa Lefebvre’a. Na jego miejsce, jako nowego Generalnego Przełożonego Bractwa, kapituła zakonu wybrała Franza Schmidbergera. Wybrano również nowe władze bractwa.

W zmarł arcybiskup Marcel Lefebvre, założyciel bractwa.

W , po ukończeniu kadencji Schmidbergera, kapituła zakonna na nowego przełożonego wybrała biskupa Bernarda Fellaya, zwolennika pojednania się z Rzymem.

Przez następne lata dialog między bractwem a Stolicą Apostolską w zasadzie nie istniał. Pierwsze lody przełamano w roku 2000, kiedy w czasie obchodów Wielkiego Jubileuszu Bractwo zdecydowało się na uczestnictwo w pielgrzymce do Rzymu. Wówczas to przewodniczący komisji Ecclesia Dei Darío Castrillón Hoyos spotkał się z biskupem Fellayem i oznajmił mu, że papież jest gotowy nadać bractwu takie same przywileje, status i uprawnienia, jakie zostały nadane administraturze personalnej Świętego Jana Marii Vianneya. Biskup Fellay potraktował te propozycje bardzo ostrożnie, będąc świadomym tego, że byli księża bractwa, teraz zrzeszeni w Bractwie Kapłańskim Świętego Piotra (odprawiający liturgię tradycyjną), są szykanowani przez Watykan i w gruncie rzeczy ogranicza im się możliwość sprawowania liturgii. W obliczu takiej nieufności zażądał dwóch dowodów dobrej woli: zgody i potwierdzenia przez Stolicę Apostolską, że każdy kapłan może odprawiać Mszę trydencką oraz oficjalnego potwierdzenia, że ekskomunika z 1988 r. jest nieważna.

.

Dialog został zintensyfikowany za pontyfikatu Benedykta XVI, który miał być dla bractwa przełomowy. Ówczesny papież był uważany za sprzyjającego tradycyjnej liturgii i nauczaniu, do tego władze FSSPX wypowiadały się o nim bardzo pozytywnie, tym bardziej że Benedykta XVI znali z faktu, że od 1988 r., jako prefekt Kongregacji Nauki i Wiary, prowadził dialog z bractwem w imieniu papieża Jana Pawła II. W sierpniu 2005 przyjął na audiencji prywatnej bpa Fellaya. Jednak na pierwszym etapie rozmów nie doszło do porozumienia, które przełożony Bractwa uzależniał od tego, by cały Kościół nawrócił się. Choć z 35 minutowego spotkania nie wyszły żadne konkrety, obie strony uzgodniły, że dalej będą kontynuować rozmowy.

W lipcu papież wydał motu proprio Summorum Pontificum dotyczące przywrócenia możliwości swobodnego odprawiania mszy w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego, co było jednym z gestów dobrej woli w stronę Bractwa i o co m.in. postulowało FSSPX. Według bpa Fellaya wytworzyło to korzystny klimat do dalszych rozmów, pod warunkiem jednak zdjęcia ekskomuniki.

W czerwcu Stolica Apostolska przedstawiła Bractwu ultimatum. Ostateczne ustalenia nie znalazły potwierdzenia w oficjalnych dokumentach Stolicy Apostolskiej, a jedynie przekazywane były przez sprzeczne depesze prasowe.

W nadziei na osiągnięcie pełnej komunii z Kościołem, 21 stycznia 2009 Benedykt XVI zdjął ciążącą na biskupach Bractwa ekskomunikę. 26 października 2009 rozpoczęły się rozmowy doktrynalne Stolicy Apostolskiej i Bractwa w celu dalszego porozumienia. 14 września 2011 na spotkaniu przedstawicieli Bractwa (Bernard Fellay, Nikolaus Pfluger, Alain-Marc Nely) i Kongregacji Nauki Wiary (William Levada, Luis Ladaria Ferrer, Guido Pozzo) Stolica Apostolska przedłożyła Bractwu Preambułę doktrynalną, której akceptacja miała oznaczać wierność Magisterium Kościoła. Odpowiedź na dokument została złożona w grudniu, ale wstępnie została uznana za niewystarczającą.

Próby pojednania z Rzymem wzbudziły duże zaniepokojenie i kontrowersje wielu duchownych, świeckich oraz wiernych bractwa. Miał miejsce konflikt w łonie bractwa z biskupem Richardem Williamsonem, sprzeciwiającym się pojednaniu z Rzymem. Napięta sytuacja spowodowana powołaniem Bractwa Św. Piusa X Tradycyjnej Obserwancji spowodowała, że 24 października 2012 biskup Williamson został wykluczony z bractwa za nieposłuszeństwo.

1 września 2015 papież Franciszek udzielił Bractwu św. Piusa X jurysdykcji spowiedzi na czas trwania Roku Miłosierdzia – od 8 grudnia 2015 do 20 listopada 2016. W ostatnim akapicie listu datowanego na dzień 1 września 2015 i skierowanego do abp. Rina Fisichelli, przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Nowej Ewangelizacji, papież napisał: (…) rozporządzam i postanawiam, że osoby, które w Roku Świętym Miłosierdzia przystąpią do sakramentu pojednania u kapłanów z Bractwa Św. Piusa X, otrzymają ważne i zgodne z prawem rozgrzeszenie. 2 lipca 2016 w paryskim kościele pw. św. Mikołaja bp Alfonso de Galarreta udzielił święceń kapłańskich diakonowi Abadowi Saburowi, który rozpocznie posługę dla wiernych rytu chaldejskiego. Podczas kazania bp de Galarreta powiedział, że tegoroczne święcenia odbyły się za zgodą Watykanu: Mam tu ze sobą pismo, które przekazał mi ks. bp Bernard Fellay, w którym Kongregacja Nauki Wiary mówi nam, że możemy udzielić święceń nie pytając o zgodę ordynariusza miejsca, wystarczy jedynie podać nazwiska wyświęconych, co oczywiście zrobimy. Oznacza to, że święcenia nie są ani schizmatyckie, ani nielegalne. 21 listopada 2016, w liście apostolskim Misericordia et misera, papież Franciszek przedłużył Bractwu na czas nieokreślony prawo do rozgrzeszania w sakramencie spowiedzi.

11 lipca 2018 kapituła bractwa dokonała zmian personalnych w całym bractwie, nowym przełożonym został ks. Davide Pagliarani.

W maju 2019 roku szwajcarski biskup Chur Vitus Huonder zdecydował się przejść na emeryturę, przy tym ogłosił, że wstępuje w szeregi bractwa oraz że resztę życia spędzi na placówce FSSPX, celebrując msze trydenckie. Przy tym pochwalił postawę bractwa, nawoływał do współpracy i pojednania Kościoła, a także skrytykował postępujący w Kościele modernizm i niejasności obecnego pontyfikatu. Przy czym zaznaczył, że jego decyzja była uzgodniona i dzieje się za wiedzą i zgodą Stolicy Apostolskiej.