1948

Rok 1948 ogłoszono Rokiem Świętym Jakubowym

Wydarzenia w Polsce

7 stycznia – w Poznaniu założono wydawnictwo Pallottinum. 24 stycznia – o wschodzie słońca (7:09) w krakowskim Więzieniu Montelupich rozpoczęto wykonywanie wyroków zapadłych w pierwszym procesie oświęcimskim. Powieszono 21 skazanych w tym Arthura Liebehenschel – komendanta obozu, Hansa Aumeiera, Maxa Grabnera, Karla Ernsta Möckel, Marię Mandl. 14 lutego – odbył się pierwszy mecz reprezentacji Polski w piłce siatkowej kobiet z Czechosłowacją. 20 lutego – uruchomiono pierwszą po wojnie linię promową na trasie Świnoujście – Trelleborg. 22 lutego – dokonano oblotu samolotu szkolno-treningowego LWD Junak. 25 lutego – powstała Powszechna Organizacja „Służba Polsce”. 28 lutego – w swym pierwszym meczu reprezentacja Polski w piłce siatkowej mężczyzn przegrała w Warszawie z Czechosłowacją 2:3. 2 marca – wyrok w procesie kierownictwa Narodowych Sił Zbrojnych: ostatni dowódca, ppłk Stanisław Kasznica, oraz jego zastępca kpt. Lech Neyman skazani na śmierć i straceni (pozostali oskarżeni skazani na 7 do 15 lat więzienia). 3 marca – przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Warszawie rozpoczął się proces Witolda Pileckiego. 8 marca – w Łodzi uruchomiono Wyższą Szkołę Filmową – tzw. „Filmówkę”. 10 marca – na spotkaniu przedstawiciele PPR i PPS podjęto decyzję o zjednoczeniu obu partii (z PPS w ciągu 1 roku wyrzucono ok. 250 tys., tj. około 1/3 członków sprzeciwiających się połączeniu z komunistami). 14 marca: w swoim debiucie w pierwszej lidze Widzew Łódź pokonał Lecha Poznań 4:3. założono Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży. 20 marca: utworzono Akademię Lekarską w Szczecinie, przekształconą później w Pomorską Akademię Medyczną. utworzono Akademię Lekarską w Bytomiu, obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach. 3 kwietnia – decyzja KC PPR i CKW PPS o budowie Domu Zjednoczonej Partii Klasy Robotniczej i zbiórce funduszy na ten cel. 5 kwietnia – przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Gdańsku rozpoczął się proces gauleitera Alberta Forstera. 19 kwietnia – odsłonięto Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie. 21 kwietnia – założono Morski Klub Sportowy Pogoń Szczecin. 24 kwietnia – dokonano oblotu szybowca IS-2 Mucha. 29 kwietnia – były namiestnik Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie Albert Forster został skazany na karę śmierci przez Najwyższy Trybunał Narodowy w Gdańsku. 30 kwietnia – założono klub piłkarski Victoria Sianów. 1 maja – rozpoczął się pierwszy kolarski Wyścig Pokoju. 8 maja – w potyczce z NKWD zginął Mieczysław Niedziński ps. Men, ostatni przywódca zorganizowanego polskiego podziemia w okolicach Grodna. 14 maja – została utworzona Centralna Szkoła Prawnicza w Warszawie. 22 maja – Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie wydał wyrok na działaczy Stronnictwa Narodowego: Tadeusz Maciński – śmierć, Marian Podymniak – dożywotnia kara więzienia, Leon Dziubecki – dożywotnia kara więzienia (zmarł w mokotowskim więzieniu zaledwie kilkanaście dni po ogłoszeniu wyroku). 25 maja – w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie wykonano wyrok śmierci na rotmistrzu Witoldzie Pileckim ps. Witold (w latach 1940–1943 dobrowolnie uwięziony w Auschwitz przygotowywał ucieczki i informował polskie podziemie o sytuacji w obozie). 4 czerwca – pilot Stanisław Skalski, najlepszy polski as myśliwski z okresu II wojny światowej, został aresztowany przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego pod fałszywymi zarzutami szpiegostwa na rzecz Wielkiej Brytanii i USA. 6 czerwca – zainaugurowano rozgrywki o drużynowe mistrzostwo Polski w jeździe na żużlu. 26 czerwca – Reprezentacja Polski w piłce nożnej mężczyzn poniosła najwyższą porażkę w swej historii, przegrywając 0:8 z Danią w Kopenhadzie. W meczu tym jedyny występ w reprezentacji zaliczył Kazimierz Górski. Lipiec – ludność Polski wyniosła 24 mln osób. 12 lipca – emigracyjny przywódca PSL Stanisław Mikołajczyk przyjęty na audiencji przez Piusa XII. 18 lipca – 25 osób zmarło na skutek katastrofy na jeziorze Gardno. 21 lipca: otwarcie we Wrocławiu Wystawy Ziem Odzyskanych. utworzenie Związku Młodzieży Polskiej (kongres we Wrocławiu). 22 lipca – w Siedlcach, Bogdan Lipski ustanowił rekord Polski w biegu na 200 m wynikiem 21,8 s. 24 lipca – utworzono Instytut Badań Literackich w Warszawie. 30 lipca – minister finansów i handlu Hilary Minc przedstawił plan kolektywizacji polskiej wsi (m.in. rolników objęto obowiązkowymi dostawami: 85% zbóż, 50% ziemniaków i 50% żywca). 3 sierpnia – czworo żeglarzy zginęło w wyniku wypadku jachtu Poświst na Zatoce Gdańskiej. 25 sierpnia – we Wrocławiu rozpoczął się Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju. 31 sierpnia – rozpoczęło się plenum KC PPR, w czasie którego z funkcji pierwszego sekretarza odwołano Władysława Gomułkę. Zastąpił go Bolesław Bierut. Wrzesień – w Kamieńsku tłum zaatakował studentów inwentaryzujących kościoły. 3 września – stanowisko sekretarza generalnego PPR objął Bolesław Bierut (Władysław Gomułka odsunięty ze stanowiska przywódcy PPR). 4 września – władze komunistyczne zamknęły Tygodnik Warszawski, aresztowały jego dziennikarzy. 5 września – otwarto muzeum im. Mikołaja Kopernika we Fromborku. 25 października – zainaugurowała działalność Państwowa Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie. 5 listopada – rozpoczął się proces działaczy PPS-Wolność, Równość, Niepodległość. 6 listopada: w Warszawie rozpoczął działalność Instytut Badań Literackich (propagował marksistowskie spojrzenie na problematykę historyczno-literacką całej literatury polskiej). wodowanie SS Sołdek – pierwszego statku wybudowanego w Polsce po wojnie. 8 listopada – Dekret Ministerstwa Kultury i Sztuki powołał do życia Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”. 12 listopada – Pius XII mianował prymasem Polski biskupa lubelskiego Stefana Wyszyńskiego. 18 listopada – Warszawa: czworo polskich aktorów stanęło przed sądem za udział w propagującym narodowy socjalizm filmie Powrót do ojczyzny. 19 listopada – ogłoszono wyroki w procesie przywódców PPS-Wolność-Równość-Niepodległość oskarżonych o szpiegostwo (od 2 do 10 lat kary więzienia otrzymali m.in. Kazimierz Pużak i Tadeusz Szturm de Sztrem). 20 listopada – powstał Państwowy Instytut Matematyczny (od 1952 roku Instytut Matematyczny PAN). 27 listopada – powstał pierwszy w Krakowie klub jazzowy. 5 grudnia: otwarto Teatr w Grudziądzu. w dodatkowym meczu o mistrzostwo Polski w piłce nożnej Cracovia pokonała Wisłę Kraków 3:1. 9 grudnia – powstały Zakłady Wytwórcze Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg w Warszawie. 11 grudnia – w Zakopanem funkcjonariusze MBP aresztowali ostatniego Delegata Rządu na Kraj Jerzego Brauna i jego żonę. 14 grudnia – założono klub sportowy Górnik Zabrze. 15 grudnia: po podjętych dzień wcześniej uchwałach zjednoczeniowych II Zjazdu Polskiej Partii Robotniczej i XXVIII Kongresu Polskiej Partii Socjalistycznej, nowa partia przyjęła nazwę „Polska Zjednoczona Partia Robotnicza”; w skład jej Biura Politycznego weszli: Józef Cyrankiewicz, Adam Rapacki i Henryk Świątkowski z PPS, z PPR zaś: Jakub Berman, Franciszek Jóźwiak, Hilary Minc, Stanisław Radkiewicz, Marian Spychalski, Roman Zambrowski i Aleksander Zawadzki oraz Bolesław Bierut, urzędujący prezydent RP. w Warszawie zaprezentowano samochód ciężarowy Star 20. 16 grudnia – ukazały się pierwsze wydania Gazety Poznańskiej i Trybuny Ludu. 18 grudnia – uruchomiona została odbudowana po zniszczeniach wojennych latarnia morska w Niechorzu. 21 grudnia – na I Zjeździe PZPR Bolesław Bierut został wybrany I sekretarzem partii. 23 grudnia – początek procesu powstania komputerów w Polsce – seminarium entuzjastów, które odbyło się w gmachu Instytutu Fizyki Doświadczalnej, przy ulicy Hożej w Warszawie. 29 grudnia – decyzja Rady Ministrów o zniesieniu od 1 stycznia 1949 kartek na artykuły pierwszej potrzeby. 30 grudnia – w Pałacu Sztuki w Krakowie odbyła się I Wystawa Sztuki Nowoczesnej z udziałem Jerzego Nowosielskiego i Tadeusza Kantora. Rozpoczęto budowę Elektrowni Jaworzno II. Powstał klub piłkarski Unia – Piła Leżajsk.

Wydarzenia na świecie

4 stycznia: wojna domowa w Palestynie: 26 Arabów zginęło w zamachu bombowym przeprowadzonym przez żydowską organizację Irgun. Birma uzyskała niepodległość (od Wielkiej Brytanii). 5/6 stycznia – wojna domowa w Palestynie: w nocy członkowie żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana zdetonowali bombę podłożoną w Hotelu Semiramis w osiedlu Katamon w Jerozolimie; zginęły 24 lub 26 osób. 7 stycznia – wojna domowa w Palestynie: 15 Arabów zginęło w zamachu bombowym w Jerozolimie dokonanym przez żydowską organizację Irgun. 12 stycznia – na rozkaz Stalina zamordowano w Mińsku przewodniczącego Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego Salomona Michoelsa. 16 stycznia – wojna domowa w Palestynie: arabska milicja działająca ze wsi Artuf zaatakowała żydowski konwój do Jerozolimy, zabijając 35 jego członków. 17 stycznia – na pokładzie amerykańskiego okrętu wojennego podpisano porozumienie rozejmowe między Indonezją i Holandią, sankcjonujące tymczasową suwerenność holenderską nad zajmowanymi terytoriami Indii Holenderskich i przewidujące przeprowadzenie referendów w celu rozstrzygnięcia ich przynależności. 21 stycznia – przyjęto flagę Quebecu. 30 stycznia: w Delhi indyjski nacjonalista Nathuram Godse zastrzelił Mahatmę Gandhiego, którego obwiniał o odłączenie Pakistanu od Indii. w rejonie Trójkąta Bermudzkiego zaginął samolot Avro Tudor IV, lecący z Londynu do Hawany z 31 osobami na pokładzie. 30 stycznia-8 lutego – odbyły się Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Sankt Moritz (Szwajcaria). 31 stycznia – utworzono Federację Malajską. 4 lutego: Cejlon (później pod nazwą Sri Lanka) uzyskał niepodległość, stając się członkiem Wspólnoty Brytyjskiej (król Jerzy VI stał się królem Cejlonu). w Moskwie podpisano radziecko-rumuński traktat o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy. 13 lutego – założono niemiecki klub sportowy 1. FC Köln. 16 lutego – Gerard Kuiper odkrył Mirandę; najmniejszego z pięciu głównych księżyców Urana. 18 lutego: ZSRR i Birma nawiązały stosunki dyplomatyczne. ZSRR i Węgry zawarły w Moskwie traktat o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej. John Aloysius Costello został premierem Irlandii. 19 lutego – w Norymberdze zakończył się proces 10 wysokiej rangi dowódców Wehrmachtu, którzy dopuścili się zbrodni w okupowanych przez III Rzeszę krajach bałkańskich (Jugosławia, Albania i Grecja) i w Norwegii. 21 lutego – w USA została założona Narodowa Organizacja Wyścigów Samochodów Seryjnych (NASCAR). 22 lutego – Jerozolima: 58 osób zginęło, a 123 zostały ranne w zamachu bombowym na brytyjskie samochody wojskowe, przeprowadzonym przez żydowską organizację podziemną Irgun. 25 lutego – komuniści przejęli władzę w Czechosłowacji. 7 marca – archipelag Dodekanez wrócił pod zarząd Grecji. 10 marca: czechosłowacki minister spraw zagranicznych Jan Masaryk zginął wypadając w niewyjaśnionych okolicznościach z okna gmachu ministerstwa. w Norymberdze zakończył się proces członków organizacji zajmujących się nazistowskimi programami rasowymi. 11 marca – wojna domowa w Palestynie: Arabowie zdetonowali samochód-pułapkę przed amerykańskim konsulatem i budynkami Agencji Żydowskiej w Jerozolimie. Zginęło 13 osób, a 84 zostały ranne. 12 marca – 30 osób zginęło w wyniku uderzenia samolotu Douglas DC-4 w zbocze wulkanu Sanford na Alasce. 17 marca: Wielka Brytania, Francja, Belgia, Holandia i Luksemburg podpisały pakt brukselski – powstała Unia Zachodnia (sojusz wojskowy i gospodarczy). w Fontanie w Kalifornii powstał Hells Angels Motorcycle Club. 18 marca – w Moskwie podpisano radziecko-bułgarski traktat o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej. 20 marca: ZSRR opuścił Sojuszniczą Radę Kontroli Niemiec. odbyła się 20. ceremonia wręczenia Oscarów. 22 marca – dokonano oblotu amerykańskiego samolotu szkolno-treningowego Lockheed T-33 Shooting Star.