Nowik (Neotoma) – rodzaj ssaków z podrodziny nowików (Neotominae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 147–247 mm, długość ogona 76–241 mm, długość ucha 19–38 mm, długość tylnej stopy 21–52 mm; masa ciała 100–600 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniowali w 1825 roku amerykańscy przyrodnicy Thomas Say i George Ord w artykule poświęconym opisowi nowego rodzaju ssaków i diagnozie gatunków, na których oparto opis, opublikowanym w czasopiśmie „Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) nowik florydzki (N. floridanus).
Etymologia Neotoma (Nectoma): neos ‘nowy, inny’; τομος tomos ‘tnący’, od τεμνω temnō ‘ciąć’; w aluzji do zębów, które wskazywały na nowy typ gryzonia, różniący się od Mus, do którego pierwotnie zaliczano gatunek typowy. Teonoma: anagram nazwy Neotoma. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Myoxus drummondi Richardson, 1828 (= Mus cinereus Ord, 1815). Teanopus: rodzaj Teonoma J.E. Gray, 1843; πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Teanopus phenax Merriam, 1903. Homodontomys: gr. ὁμως homōs ‘zarówno, razem, to samo’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’; μυς mus, μυoς muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Neotoma fuscipes Baird, 1857. Parahodomys: gr. παρα para ‘blisko’; rodzaj Hodomys Merriam, 1894, nowikowiec. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Parahodomys spelaeus Gidley & Gazin, 1933. Paraneotoma: gr. παρα para ‘blisko’; rodzaj Neotoma Say & Ord, 1815. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Parahodomys quadriplicatus Hibbard, 1941.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxNeotoma cinerea(Ord, 1815)nowik puszystoogonowy13 podgatunkówzachodnia Kanada (na południe od Terytoriów Północno-Zachodnich) i zachodnie Stany Zjednoczone (na południe do Arizony i Nowego Meksyku, na wschód do Dakoty Południowej)DC: 17,3–25 cmDO: 12–22 cmMC: 234–600 gcentruj|80pxNeotoma phenax(C.H. Merriam, 1903)nowik sonorskigatunek monotypowyendemit Meksyku (przybrzeżna południowo-zachodnia Sonora i północno-zachodnia Sinaloa)DC: 18,1–21 cmDO: 14,9–22 cmMC: 18–279 gcentruj|150pxNeotoma goldmaniC.H. Merriam, 1903nowik wyżynnygatunek monotypowyendemit Meksyku (północna Wyżyna Meksykańska, od południowo-wschodniej Chihuahuy na południe do północnego Querétaro)DC: 14,9–15,2 cmDO: 11,3–13,6 cmMC: brak danychcentruj|150pxNeotoma magisterS.F. Baird, 1857nowik górskigatunek monotypowyendemit Stanów Zjednoczonych (obszar Appalachów od skrajnie południowego Nowego Jorku na południowy zachód do skrajnie północno-wschodniej Alabamy)DC: 16,4–24 cmDO: 14,7–21 cmMC: 282–403 gcentruj|150pxNeotoma floridana(Ord, 1818)nowik florydzki9 podgatunkówendemit Stanów Zjednoczonych (Dakota Południowa i wschodnie Kolorado na wschód do Karoliny Północnej, na południe do Teksasu, wybrzeża Zatoki Meksykańskiej i środkowej Florydy)DC: 18,1–24 cmDO: 12,9–20 cmMC: 220–384 gcentruj|150pxNeotoma albigulaHartley, 1894nowik białogardły7 podgatunkówpołudniowo-zachodnie Stany Zjednoczone (na południe od południowego Utah i południowo-zachodniego Kolorado) do północno-zachodniego Meksyku (Sonora, środkowa Chihuahua i wyspa Tiburón)DC: 20,6–21 cmDO: 7,6–18,5 cmMC: 145–350 gNeotoma melanuraC.H. Merriam, 1894gatunek monotypowyendemit Meksyku (południowa Sonora i północna Sinaloa)DC: 18,4–21 cmDO: 14,9–18,5 cmMC: 154–246 gcentruj|150pxNeotoma leucodonC.H. Merriam, 1894nowik białozęby7 podgatunkówśrodkowo-południowe Stany Zjednoczone (na południe od południowo-wschodniego Kolorado), na południe do środkowego Meksyku (Guanajuato i Queretaro)DC: 20,7–21 cmDO: 7,6–18,5 cmMC: 145–200 gcentruj|150pxNeotoma micropusS.F. Baird, 1855nowik kaktusowy5 podgatunkówStany Zjednoczone (Wielkie Równiny na południe od południowo-wschodniego Kolorado i południowego Kansas) do Meksyku (na południe do San Luis Potosí)DC: 18–24 cmDO: 13–17,5 cmMC: 200–317 gNeotoma nelsoniA.E. Goldman, 1905nowik stokowygatunek monotypowyendemit Meksyku (wschodnie zbocze wulkanu Cofre de Perote i okoliczne obszary (Veracruz i Puebla))DC: około 19 cmDO: około 15,4 cmMC: około 198 gNeotoma palatinaA.E. Goldman, 1905nowik leśnygatunek monotypowyendemit Meksyku (północno-wschodnie Jalisco i południowo-wschodni Zacatecas)DC: 18,2–22 cmDO: 14,4–18 cmMC: około 198 gNeotoma angustapalataR.H. Baker, 1951nowik cienkonosygatunek monotypowyendemit Meksyku (Sierra Madre Wschodnia (południowo-zachodnie Tamaulipas i przyległe San Luis Potosí))DC: 18,5–22 cmDO: 19,5–20 cmMC: 180–240 gcentruj|150pxNeotoma mexicanaS.F. Baird, 1855nowik meksykański19 podgatunkówStany Zjednoczone (na południe od Utah i środkowego Kolorado), na południe przez zachodni i środkowy Meksyk do wyżyn Gwatemali, Salwadoru i zachodniego HondurasuDC: 15,2–20 cmDO: 13,3–22 cmMC: 151–253 gNeotoma pictaA.E. Goldman, 1904gatunek monotypowyendemit Meksyku (środkowo-wschodnie Guerrero i zachodnio-środkowa Oaxaca)DC: około 17,3 cmDO: 16,6–18,2 cmMC: brak danychcentruj|80pxNeotoma ferrugineaTomes, 18624 podgatunkiMeksyk (południowo-wschodnia Oaxaca i Chiapas) na południowy wschód do Gwatemali i Salwadoru; prawdopodobnie zachodni HondurasDC: 18,9–19,2 cmDO: 16,6–19,8 cmMC: 150–300 gNeotoma chrysomelasJ.A. Allen, 1907nowik nikaraguańskigatunek monotypowyHonduras i północno-zachodnia NikaraguaDC: 18,4–22 cmDO: 15–18,1 cmMC: 152–187 gNeotoma stephensiA.E. Goldman, 1905nowik skalny2 podgatunkiendemit Stanów Zjednoczonych (południowy Utah, północna i środkowa Arizona oraz zachodni Nowy Meksyk)DC: 15,1–16,3 cmDO: 13,5–14,9 cmMC: brak danychcentruj|150pxNeotoma fuscipesS.F. Baird, 1857nowik ciemnostopy6 podgatunkówendemit Stanów Zjednoczonych (od rzeki Kolumbia (zachodni Oregon) na południe do Gór Nadbrzeżnych i północnej Sierra Nevada (zachodnio-środkowa i wschodnio-środkowa Kalifornia))DC: 17,7–23 cmDO: 15,8–24 cmMC: 200–312 gcentruj|150pxNeotoma macrotisO. Thomas, 1893nowik wielkouchy5 podgatunkówpołudniowo-zachodnie Stany Zjednoczone (od środkowej Kalifornii) do północno-zachodniego Meksyku (północno-zachodnia Kalifornia Dolna)DC: 17,7–25 cmDO: 15,8–21 cmMC: 184–358 gNeotoma bryantiC.H. Merriam, 1887nowik pacyficzny6 podgatunków (w tym 3 wymarłe)południowo-zachodnie Stany Zjednoczone (od środkowo-zachodniej Kalifornii) do północno-zachodniego Meksyku (Półwysep Kalifornijski i otaczające wyspy)DC: 16,3–21 cmDO: 12,3–18,7 cmMC: 150–300 gNeotoma insularisC.H. Townsend, 1912gatunek monotypowyendemit Meksyku (wyspa Isla Ángel de la Guarda (Kalifornia Dolna))DC: 17,4–17,8 cmDO: 11,3–16,2 cmMC: brak danychcentruj|150pxNeotoma lepidaO. Thomas, 1893nowik pustynny3 podgatunkizachodnie Stany Zjednoczone (od południowo-wschodniego Oregonu, południowo-zachodniego Idaho i północno-zachodniego Kolorado) na południe do północno-zachodniego Meksyku (wschodnia Kalifornia Dolna)DC: 15,2–17,9 cmDO: 10,1–17,3 cmMC: 100–190 gNeotoma deviaE.A. Goldman, 1927nowik arizońskigatunek monotypowyzachodnia Arizona (południowo-zachodnie Stany Zjednoczone) i skrajnie północno-zachodnia Sonora (północno-zachodni Meksyk)DC: 14,7–17,6 cmDO: 10,8–14,9 cmMC: 100–199 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe z terenu dzisiejszych Stanów Zjednoczonych: Neotoma amplidonta (plejstocen) Neotoma findleyi (plejstocen) Neotoma fossilis (pliocen) Neotoma leucopetrica (pliocen) Neotoma minuta (miocen) Neotoma ozarkensis (plejstocen) Neotoma pygmaea (plejstocen) Neotoma quadriplicatus (pliocen) Neotoma sawrockensis (pliocen) Neotoma spelaea (plejstocen) Neotoma taylori (plejstocen) Neotoma vaughani (pliocen)
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Chomikowate Kategoria:Taksony opisane przez Thomasa Saya