Historia geografii to historia rozwoju wiedzy geograficznej człowieka od czasów starożytnych do współczesności.
Geografia w czasach starożytnych Geografia starożytnego Wschodu (3000–1000 p.n.e.) W starożytnej geografii hinduskiej mitologiczne wyobrażenie świata przedstawione jest w poematach Ramajana i Mahabharata z IV–I w. p.n.e., z Ziemią wyobrażoną jako kwiat lotosu, kontrastuje z realną znajomością świata i zjawisk przyrodniczych. Hinduscy żeglarze z II tysiąclecia p.n.e. odbywali podróże morskie do ujścia Eufratu, Wietnamu pd.-zach. Arabii i wschodniej Afryki, wykorzystując kierunki wiatrów monsunowych, zimą udawali się na zachód, a latem na wschód. W I w. nawiązywali kontakty handlowe z Egiptem, a za jego pośrednictwem z Rzymem. Również Chińczycy w III w. p.n.e. posiadali obszerne wiadomości geograficzne o pd.-wsch. (Japonia, Tajwan, Korea, Wietnam) i centralnej Azji, Bliskim Wschodzie i Grecji, nabyte podczas wojen oraz wypraw dyplomatycznych i handlowych. W II wieku p.n.e. poprzez Azję Środkową utrzymywali kontakty handlowe z krajami wschodniej części basenu Morza Śródziemnego; w I wieku utrzymywali komunikację morską z Indonezją, Indiami, Sumatrą i Jawą, a z końcem II wieku p.n.e. odbyli trzy wielkie podróże lądowe do Mongolii i Gobii, na Wyżynę Irańską i w Hindukusz, nad Ganges. Chińska ekumena obejmowała 30 mln km² powierzchni. Z I tysiąclecia p.n.e. pochodzą opisy kraju i próby jego regionalizacji. Ziemię wyobrażano sobie jako płaską, okrągłą tarczę, otoczoną górami i kręgiem oceanu z cesarstwem chińskim w środku. Kartografia chińska stała na wysokim poziomie, znany był kompas, zasady niwelacji. Mapy rysowano w siatce kwadratów, ich treść była rysunkowa, ale zawierały informacje o wysokościach i odległościach. Najstarsze znane mapy chińskie pochodzą z VI w. p.n.e. Chiny osiągnęły wysoki stopień wiedzy geograficznej, który jednak nie wywarł wpływu na starożytne kultury europejskie ze względu na słabą łączność, ograniczoną do wymiany dóbr materialnych.
Geografia starożytnych kultur nadrzecznych (3000–1000 p.n.e.) Najstarsze centra cywilizacyjne w kręgu kultury europejskiej powstały na Bliskim Wschodzie: w Egipcie, Asyrii, Babilonii, na Krecie, w Kartaginie i Fenicji. Choć rozwijały się niezależnie od siebie mają wiele cech wspólnych, takich jak ograniczona znajomość świata, czy mitologiczny charakter ogólnych pojęć i wyobrażeń o Ziemi i Wszechświecie, ukształtowany na podstawie bezpośrednich obserwacji otaczającego świata. Wyobrażenia te znalazły odbicie w prymitywnych mapach Ziemi, przedstawionej w postaci nieruchomej, płaskiej powierzchni, o kształcie prostokąta (Egipt) lub wydłużonej tarczy, w centrum której znajduje się dany kraj (Babilonia). Od około 2500 roku p.n.e. w Egipcie i Babilonii prowadzono pomiary kraju i sporządzano plany miast, kopalń, pól oraz szkice terenowe wzdłuż dróg. Najszerszy horyzont geograficzny, wyznaczony obszarem politycznego panowania i kontaktów handlowych posiadali Fenicjanie – odkrywcy Madery, Wysp Kanaryjskich i Azorskich. Oni także odbyli dwie największe w czasach antycznych wyprawy wokół Afryki (610-594 p.n.e.) i nad Zatokę Gwinejską (525-450 p.n.e.). Wyniki tych wypraw wykraczały poza ówczesne pojęcia, szybko uległy więc zapomnieniu. Dalekie podróże między innymi do krainy Punt, odbywali także Egipcjanie (od 1500 p.n.e.). Na wysokim poziomie stała wiedza astronomiczna zwłaszcza w Egipcie i Babilonii, gdzie na podstawie ruchu ciał niebieskich określano długość roku, doby, wyznaczano dni przesilenia Słońca, daty zaćmień Słońca i Księżyca. W żadnym jednak ośrodku, mimo sporej ilości wiadomości geograficznej (znane pojęcia kierunków, odległości, czasu) nie dokonano uogólnień ani nie podjęto prób stworzenia systemów, obejmujących całokształt wiedzy o Ziemi.
Geografia w okresie starożytnej Grecji (1000–500 p.n.e.) Najwcześniejsze, religijno-mitologiczne wyobrażenia świata, uformowane na podstawie wiadomości przejętych od cywilizacji Bliskiego Wschodu znalazło odzwierciedlenie w Iliadzie i Odysei Homera (VIII w. p.n.e.). Wyzwolenie od wyobrażeń mitologicznych nastąpiło w okresie wielkiej kolonizacji greckiej w VI w. p.n.e., w jońskiej szkole filozofii przyrody. Filozofowie jońscy, których poglądy opierały się nie na doświadczeniach, ale na przypuszczeniach filozoficzno-przyrodniczych, próbowali wyjaśnić budowę Wszechświata i początek wszechrzeczy przyczynami naturalnymi. Greków pasjonowały zagadnienia Ziemi i Wszechświata, do wielkich osiągnięć wiedzy greckiej zaliczyć należy udowodnienie kulistości Ziemi (Arystoteles), zmierzenie długości południka ziemskiego (Eratostenes, Poseidonios), wyznaczenie położenia geograficznego (Dicearch, Hipparch, Poseidonios). Przystąpiono do rozwiązywania problemów przyrodniczych: charakterystyki, przestrzennego zróżnicowania, przyczynowości i klasyfikacji zjawisk przyrodniczych. Przeprowadzono strefowy podział Ziemi, zwrócono uwagę na wpływ klimatu na życie społeczne, gospodarcze i polityczne. Celem podróży było nie tylko odkrywanie nowych ziem, ale także wzbogacanie wiedzy. Około 280 r. p.n.e. powstało Muzeum Aleksandryjskie ze słynną biblioteką, największa instytucja naukowa starożytności.Choć geografia nie wyodrębniła się jeszcze jako osobna gałąź wiedzy, to ukształtowały się jednak jej dwie podstawowe kierunki: ogólnogeograficzna, jako składowa przyrodniczych koncepcji filozoficznych i regionalny, opisowo-empiryczny, wpływający z potrzeb praktycznych. Rozwój nauk teoretycznych osiągnął tak wysoki stopień, że nie został on przekroczony przez następne 1500 lat. thumb|300px|Mapa z XV w. oparta na odwzorowaniu Ptolemeusza
Geografia w okresie starożytnego Rzymu (1000–500 p.n.e.) Geografia rzymska przejęła zdobycze nauki podbitych narodów, głównie greckiej, Rzymianie jednak, w przeciwieństwie do Greków, nie wykazywali większego zainteresowania rozważaniami teoretycznymi nad kształtem i wymiarami Ziemi, czy zjawiskami przyrodniczymi, mimo sporego zasobu wiadomości na temat procesów rzeźbotwórczych (Seneka, Pomponiusz Mela, Pliniusz Starszy, Strabon) i stref klimatycznych. Wojny, a następnie zarządzanie imperium wymagały głównie wiedzy praktycznej. Większość opracowań zawierała głównie materiał z zakresu nazewnictwa i ograniczała się do przekazania informacji o ludach i ekonomicznej przydatności krajów (Warron, Cyceron) potrzebnych do zarządzania. Zarzucenie naukowej strony poznania oznaczało zahamowanie i upadek wiedzy geograficznej. Rzymianie nie tylko nie rozwinęli geografii, ale niejednokrotnie zapomnieli o osiągnięciach greckich, kwestionując nawet kulisty kształt Ziemi (Lukrecjusz, Tacyt), naiwnie tłumacząc zjawiska przyrodnicze, wprowadzając fantastyczne wyobrażenia o ludziach zamieszkujących krańce ekumeny. Również osiągnięcia kartografii greckiej zastosowali Rzymianie do celów praktycznych, nie licząc się z odwzorowaniami, położeniem geograficznym, kierunkami świata, poprawnym przedstawieniem powierzchni Ziemi. Przywiązywali wagę tylko do dokładnego przedstawienia odległości. Na tle geografii rzymskiej wybijają się postacie Strabona i Klaudiusza Ptolemeusza, Greków z pochodzenia, reprezentujących różne kierunki geografii: regionalnej opisowej i matematycznej. Ptolemeusz, autor jednego z największych dzieł starożytności na długo ugruntował pogląd o geocentrycznej budowie świata, nieruchomości Ziemi, jej niewielkich rozmiarach i wielkim nieznanym lądzie południowym (Terra Australis Incognita), a jego mapa świata, przedstawiona w nowym, opracowanym przez niego odwzorowaniu, była przedrukowywana jeszcze do połowy XVI wieku.
Geografia w okresie średniowiecza Geografia arabska w okresie średniowiecza thumb|300px|Mapa Al-Idrisiego Nauka rozwijająca się szybciej i wszechstronniej niż w chrześcijańskiej Europie. Przyczyniła się do tego ekspansja religijno-polityczna, zarządzanie państwem od Atlantyku po Indie, wędrowny tryb życia Arabów zajmujących się administracją i handlem oraz pielgrzymki do Mekki sprzyjały poznawaniu nowych obszarów. Arabowie rozszerzyli horyzont geografii w trzech kierunkach: na wschód o obszar między Chinami a Indami a Azję Centralną i Persją, na północ: po Kaukaz, Wołgę, Morze Czarne, Kaspijskie i Bałtyk, na południe: do Sudanu i wzdłuż wybrzeży do południowych krańców Afryki. Obszar znany Arabom liczył 90 mln km² powierzchni. Po opanowaniu ośrodków starożytnej nauki i przetłumaczeniu w IX wieku działa Klaudiusza Ptolemeusza Mathematikee syntaxis, Arabowie przyswoili sobie jego naukę i przekazali ją Europie. Wiedzę o Ziemi określali greckim terminem gagrafiya, rozumianym za Ptolemeuszem jako naukę o długości i szerokości geograficznej lub cechach klimatów. Dlatego dużo też czasu poświęcali na pomiary długości południka ziemskiego w Mezopotamii i Syrii. W IX wieku wyznaczyli współrzędne geograficzne południowych wybrzeży Morza Śródziemnego i obliczyli jego rozciągłość prawie zgodnie z rzeczywistością poprawiając błąd Ptolemeusza. Wynik nie był jednak znany w Europie. Wyników pomiarów Arabowie nie potrafili zastosować do sporządzania map. Nie wykorzystali też w kartografii ogromnego materiału faktograficznego. Mapy arabskie są podobne do map chrześcijańskich, schematyczne, bez siatki kartograficznej. Szczegółowością wyróżnia się mapa Al-Idrisiego z 1152 roku opatrzona komentarzem (Księgą Rogera). Poza geografią matematyczną rozwijała się także geografia regionalna – opisy podróży. Ponieważ Arabowie zbierali fakty, nie zajmując się obserwacją zjawisk przyrodniczych, opisy te są zbiorem informacji gospodarczych i politycznych, przeplatanych historią kalifatów, wersami Koranu i baśniami.
Geografia w okresie wczesnego średniowiecza (500–800) Okres w dziejach geografii, który przyniósł zupełny upadek nauki antycznej i podporządkowanie myśli badawczej teologii, nic nowego nie wnosząc w dziedzinie badań naukowych i kształtowania nowych pojęć geograficznych. Zanikła nazwa geografii, zastąpiona terminem „kosmografia”. Działalność naukowa skoncentrowana była na terenie klasztorów, gdzie wszystkie zagadnienia ujmowano ściśle według nauk kościelnych, odrzucając wszystko co się nie zgadzało w sensie dosłownym z Biblią. Myśli starożytnych filozofów zostały albo potępione jako pogańskie, albo na siłę godzone z wyobrażeniami chrześcijańskimi. Przyswojono też tradycyjne błędy z okresu starożytności, pojęcia geograficzne kształtowały się w oparciu o dosłowną interpretację dogmatyki biblijnej i pozostałości nauki starorzymskiej. Nie rozszerzono horyzontu geografii, zaś głównym źródłem wiadomości o krajach były pielgrzymki do Palestyny, misje dyplomatyczne i misyjne do północnej i wschodniej Europy, na wyspy na pn. Atlantyku, w głąb Afryki i Azji. Sprawozdania misyjne nie były rozpowszechniane ani nie zostały wykorzystane do rozwoju wiedzy o Ziemi. Uboga literatura geograficzna to głównie opisy pielgrzymek, dotyczące jedynie miejsc biblijnych, sprawozdania misjonarzy i dzieła teologów teoretyków. Najchętniej roztrząsanymi zagadnieniami była lokalizacja miejsc świętych i biblijnych. Znajomość świata skurczyła się i była ograniczona do zachodniej Europy, Skandynawii, Włoch, Płw. Bałkańskiego, i Azji Mniejszej. Wyobrażenia o kształcie Ziemi były bardzo naiwne, a jej obraz kartograficzny, przedstawiony bez siatki i skali, cechował się maksymalnym uproszczeniem, schematycznością i bogactwem treści symbolicznych.
Geografia w okresie późnego średniowiecza