thumb|Hebe Jan Zachariasz Frey (ur. 3 czerwca 1769 w WiedniuDerwojed 1975, s. 247, zm. 8 sierpnia 1829 w WarszawieMuszyński 2001) – polski artysta malarz i rytownik, nauczyciel.
Był synem austriackiego wojskowego i Marii z domu PardonMuszyński 2001. Studiował przypuszczalnie w Cesarskiej Akademii Malarstwa w Wiedniu a następnie w Londynie u znanego malarza Benjamina Westa. Po studiach mieszkał w Wiedniu, a nie później niż w 1794 przyjechał do Polski i osiedlił się w PuławachDerwojed 1975, s. 247, gdzie w roku 1804 objął posadę nadwornego malarza u księcia Adama Czartoryskiego. Na tym stanowisku zilustrował książkę Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów (1805, wyd. II w 1807, oba nakładem wrocławskiej oficyny Korna) autorstwa Izabeli Czartoryskiej, sporządzając dla niej 28 rysunków, z których wykonał akwafortyDerwojed 1975, s. 247Muszyński 2001. Był też autorem 13 miedziorytów przedstawiających pałac i park księżnej IzabeliMuszyński 2001.
W 1805 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie mieszkał aż do śmierci, uczył i malował. Nawiązał tam współpracę z Zygmuntem Voglem sporządzając dla jego albumu Zbiór sławniejszych pamiątek narodowych... (wyd. w 1806 i 1807) 16 sztychów na podstawie rysunków Vogla i jeden oparty na własnym rysunku. Przedstawiały one głównie różne zabytki Polski. Dla O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815) Stanisława Staszica sporządził miedzioryty ilustracji, a dla Śpiewów historycznych Juliana Ursyna Niemcewicza (1816) rysunki, z których inni grawerzy wykonali miedzioryty. Jako ilustrator współpracował z czasopismem SylwanDerwojed 1975, s. 247. Kilkanaście lat był nauczycielem rysunku w konwikcie 00. Pijarów na Żoliborzu, uczył też w prywatnych szkołach warszawskichDerwojed 1975, s. 248. Nie później niż w roku 1808 r. wstąpił do loży masońskiej Zum SamariterMuszyński 2001. Pochowany został na warszawskim cmentarzu ewangelicko-reformowanym. Miejsce jego pochówku nie jest znaneMuszyński 2001.
Frey specjalizował się w rysunkach i różnych technikach rytowania, oprócz akwafortowej również akwatintowej oraz litograficznej. Znacznie rzadziej malował, głównie akwarele lub gwasze, choć znane są też jego obrazy olejne. Tematem prac artysty były różne obiekty architektoniczne Polski, krajobrazy, portrety, w tym miniaturowe, ilustracje aktualnych wydarzeń i sceny historyczneDerwojed 1975, s. 248.
Jego ryciny znajdują się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie i Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego (po ok. 50 sztuk), Muzeum Historycznym Miasta Krakowa i warszawskim Muzeum Narodowym oraz w bibliotekach naukowych. Obrazy Freya są w zbiorach Muzeum Narodowego w KrakowieDerwojed 1975, s. 248.
Był ojcem Jakuba (Jakóba) Michała Freya – znanego lekarza warszawskiego oraz Adama - malarzaMuszyński 2001.
Przypisy
Bibliografia Derwojed J., 1975: Frey Jan Zachariasz. W: Maurin-Białostocka J. i in.: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, tom II. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, str. 247, 248. Muszyński Zb. R., 2001: Frey Jan Zachariasz (1769-1829). Gazeta Wyborcza dodatek lokalny lubelski, 17.06.2001 Bibl.: ASC par. E-R 1829 zgony nr 25; Małachowski, Wykaz; Rastawiecki, Słownik malarzów; Słownik art. Pol. II; Szulc, ASC.
Linki zewnętrzne Dzieła Jana Zachariasza Freya w bibliotece Polona
Kategoria:Polscy malarze XVIII wieku Kategoria:Polscy malarze XIX wieku Kategoria:Polscy malarze nadworni Kategoria:Polscy miedziorytnicy Kategoria:Rytownicy nadworni Kategoria:Polscy malarze klasycyzmu Kategoria:Polscy wolnomularze (zabór pruski) Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Frey Jan Zachariasz Kategoria:Urodzeni w 1769 Kategoria:Zmarli w 1829