1989

Wydarzenia w Polsce

Styczeń 1 stycznia: Łomianki, Oleszyce i Żukowo uzyskały prawa miejskie. wystartowała Telegazeta TVP. zniesiono kartki na benzynę, talony na samochody, kwity na węgiel; utrzymano kartki na mięso i jego przetwory. utworzono Wigierski Park Narodowy. 4 stycznia – „Polityka” zamieściła wywiad z Lechem Wałęsą pt. „...i dlatego musimy się dogadać”. 6 stycznia – kapitan polskiego trawlera „Kantar” nie wpłynął do portu w Bostonie, by uniemożliwić ucieczkę członkom załogi. Mimo tego zbiegło 12 marynarzy, skacząc na pokład amerykańskiej barki zaopatrującej statek w paliwo. Wszyscy poprosili o azyl w USA. Tydzień wcześniej z polskich statków uciekło 27 marynarzy. 9 stycznia – przed Sądem Najwyższym zapadł wyrok zakazujący krakowskiemu adwokatowi Janowi Marii Rokicie wykonywania zawodu, ponieważ „jego osoba nie daje rękojmi wykonywania zawodu w zgodzie z zasadami ustroju socjalistycznego”. Rokita był członkiem Ruchu „Wolność i Pokój”. 10 stycznia – z inicjatywy Jana Młotkowskiego reaktywowane zostało Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, zdelegalizowane uprzednio przez władze PRL. 12 stycznia – miało miejsce pierwsze posiedzenie Komisji Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. 13 stycznia – na Uniwersytecie Łódzkim zdjęto umieszczoną trzy dni wcześniej tablicę upamiętniającą ofiary MBP. 16 stycznia – dyrektor CBOS Stanisław Kwiatkowski, przemawiając podczas drugiej części X plenarne posiedzenie KC PZPR, powiedział, że według danych jego instytucji od jesieni 1987 do jesieni 1988 liczba zwolenników opozycji zwiększyła się dwukrotnie, a wiarygodność partii spadła. 19 stycznia – na plebanii w Warszawie odnaleziono ciało zamordowanego kapelana Rodziny Katyńskiej, łącznika AK ks. Stefana Niedzielaka. 27 stycznia: rozmowy w Magdalence, ustalono termin obrad Okrągłego Stołu. w Warszawie odbył się festiwal rockowy Letnia zadyma w środku zimy.

Luty 6 lutego – rozpoczęły się obrady Okrągłego Stołu, które trwały do 5 kwietnia. 12 lutego – utworzono Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej. 15 lutego: Sejm PRL ustanowił 11 listopada Narodowym Świętem Niepodległości; ustawa weszła w życie 21 lutegoUstawa z dnia 15 lutego 1989 r. o ustanowieniu Narodowego Święta Niepodległości ().. na mocy ustawy został powołany przez Sejm PRL IX kadencji – Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego (FOZZ)Ustawa z dnia 15 lutego 1989 r. o Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego ().. 25 lutego – prapremiera dwóch jednoaktówek Vaclava Havla „Audiencja” i „Protest” w reżyserii Feliksa Falka (Teatr Powszechny). 27 lutego – zespół ekspertów Kościoła katolickiego zyskał poparcie 78 głosów dla projektu ustawy o prawnej ochronie dziecka poczętego; PRON poparł inicjatywę.

Marzec 2 marca – rozpoczęła się druga tura rozmów w Magdalence. 5 marca – „Pierścień Nibelunga” Richarda Wagnera na scenie Teatru Wielkiego w Warszawie (reż. August Everding). 9 marca – w Białymstoku wykoleił się pociąg przewożący 20 t chloru. Dzięki całodobowej akcji ratowniczej nie doszło do potężnego skażenia. 15 marca: weszło w życie nowe prawo dewizoweUstawa z dnia 15 lutego 1989 r. Prawo dewizowe ()., które zalegalizowało prywatny obrót walutami – pojawiły się pierwsze prywatne kantory; kurs dolara wahał się w granicach 2900-3000 zł. powstało Stowarzyszenie Łemków. 22 marca – Rada Ministrów podjęła decyzję o wysłaniu kontyngentu wojskowego do Namibii. 30 marca – pierwsza pacjentka w łódzkim Szpitalu Centrum Matki Polki. 31 marca: obradowało XI Plenum KC PZPR; Wojciech Jaruzelski o obradach „Okrągłego Stołu”: „Oczekujemy, że zostaną one uwieńczone osiągnięciem porozumienia w sprawach najżywotniejszych dla pomyślności narodu, dla siły ludowego państwa, dla procesów reform w warunkach socjalistycznej demokracji parlamentarnej”. premiera filmu Piłkarski poker.

Kwiecień 1 kwietnia – podwyżka cen energii elektrycznej i paliw. W I kwartale 1989 r. podniesiono ceny węgla, artykułów mleczarskich, tłuszczów roślinnych, mięsa i opłaty komunikacyjne. 5 kwietnia – podpisano porozumienia Okrągłego Stołu. 7 kwietnia – uchwalono ustawę Prawo o stowarzyszeniach.. 8 kwietnia – weszła w życie Nowela kwietniowaUstawa z dnia 7 kwietnia 1989 roku o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ().. 15 kwietnia – rozpoczął się pierwszy kongres reaktywowanej Polskiej Partii Socjalistycznej. 17 kwietnia – Sąd Wojewódzki w Warszawie ponownie zarejestrował NSZZ „Solidarność”. 18 kwietnia – w gmachu Sejmu odbyło się spotkanie Wojciecha Jaruzelskiego z Lechem Wałęsą w sprawie ponownej rejestracji „Solidarności”. 22 kwietnia – rząd Mieczysława Rakowskiego na skutek protestów społecznych podjął decyzję o rezygnacji z budowy Elektrowni Jądrowej „Warta” w wielkopolskim Klempiczu. 25 kwietnia – przybył z wizytą sekretarz generalny ONZ, Javier Pérez de Cuéllar. 26 kwietnia – Rozporządzenie Rady Ministrów w Polsce w sprawie udzielania pracownikom zwolnień od pracy w związku z przygotowaniem wyborów do Sejmu i Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. 27 kwietnia – Jerzy Urban został ministrem i prezesem Radia i Telewizji; rzecznikiem rządu został Zbysław Rykowski, dotychczasowy zastępca Urbana. 28 kwietnia – pierwszy półgodzinny program radiowy „Solidarności”. 30 kwietnia – średnia płaca w kraju wyniosła 107 tys. zł.

Maj 2 maja: pisarka szwedzka Astrid Lindgren została doktorem honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego. akcje ostrzegawcze i strajki płacowe w licznych kopalniach. 8 maja: ukazał się pierwszy numer Gazety Wyborczej pod redakcją Adama Michnika. premiera filmu Schodami w górę, schodami w dół w reżyserii Andrzeja Domalika. 10 maja – przybył z wizytą prezydent Włoch Francesco Cossiga. 12 maja: otwarto Muzeum Sportu w Olsztynie. prawnie uznano wyznanie świadków Jehowy w Polsce. 17 maja: Sejm PRL uchwalił ustawy: o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz o stosunku państwa do kościoła katolickiego... Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum” w Krakowie otrzymała potwierdzenie osobowości prawnej przez polskie władze państwowe. na lotnisku w Pile rozbił się samolot bombowo-szturmowy Su-22, zginął pilot. 22 maja: po trwającym 4 lata konflikcie dokonano rozgraniczenia wód terytorialnych między Polską a NRD. premiera komedii filmowej Sztuka kochania w reżyserii Jacka Bromskiego. 27 maja – na Stadionie Dziesięciolecia wystąpił Stevie Wonder. 31 maja – powstało Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, którego prezesem został Jan Józef Szczepański.

Czerwiec 1 czerwca – w Gdańsku podpisano porozumienie w kwestii ratowania Stoczni Gdańskiej. Miliarderka z USA Barbara Piasecka Johnson zobowiązała się do zainwestowania w zakład 100 mln dol., za co miała otrzymać 55 proc. akcji przedsiębiorstwa. 2 czerwca – ukazał się zlikwidowany w stanie wojennym tygodnik „Solidarność”; naczelnym redaktorem został ponownie Tadeusz Mazowiecki. 4 czerwca – pierwsza tura wyborów do tzw. Sejmu kontraktowego, zwycięska dla Obywatelskiego Komitetu Wyborczego skupionego wokół „Solidarności”; datę tę uważa się najczęściej za koniec realnego socjalizmu w PolsceObwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 1989 r. o wynikach głosowania i wynikach wyborów do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 4 czerwca 1989 r. ().. 12 czerwca – legalizacja rozwiązanego w stanie wojennym Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. 14 czerwca – z 3-dniową wizytą przybył do Polski prezydent Francji François Mitterrand. 18 czerwca – odbyła się II tura wyborów parlamentarnychObwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 20 czerwca 1989 r. o wynikach ponownego głosowania i wynikach wyborów do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 18 czerwca 1989 r. ().. 26 czerwca – premiera filmu psychologicznego Światło odbite w reżyserii Andrzeja Titkowa. 27 czerwca – zjazd Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Prezesem został Stefan Bratkowski, honorowym prezesem Jerzy Turowicz. 28 czerwca – zarejestrowano Związek Piłsudczyków. 30 czerwca – generał Wojciech Jaruzelski odmówił kandydowania na urząd prezydenta państwa.

Lipiec 1 lipca – na terenie eksploatowanym przez kopalnię „Szombierki” w Bytomiu podziemny wybuch uszkodził 300 budynków. 3 lipca – Gazeta Wyborcza opublikowała artykuł Adama Michnika pt. „Wasz prezydent, nasz premier”, który był symbolicznym początkiem zmiany rządów. 4 lipca – pierwsze posiedzenie Sejmu i Senatu; Mikołaj Kozakiewicz – marszałkiem Sejmu, Andrzej Stelmachowski – marszałkiem Senatu; powołanie Trybunału Stanu. 9 lipca – prezydent USA George Bush rozpoczął wizytę w Polsce. 11 lipca – spotkanie Lecha Wałęsy i George’a Busha w GdańskuDziennik Telewizyjny z 11.07.1989 r.. 17 lipca – wznowiono stosunki dyplomatyczne między Polską a Watykanem. 19 lipca: Zgromadzenie Narodowe wybrało prezydentem generała Wojciecha Jaruzelskiego (jako że nastąpiła też zmiana prezydenta emigracyjnego, był to wyjątkowy dzień w historii Polski – z trzema prezydentami w ciągu doby)Uchwała Zgromadzenia Narodowego z dnia 19 lipca 1989 r. w sprawie wyboru Prezydenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ().. po śmierci Kazimierza Sabbata ostatnim prezydentem RP na uchodźstwie został Ryszard KaczorowskiKomunikat Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej o zgonie Prezydenta Rzeczypospolitej ś.p. Kazimierza Sabbata i zaprzysiężeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Ryszarda Kaczorowskiego (Dz.U. R.P. z 1989 r. nr 5, poz. 28.).. 20 lipca – na posiedzeniu Klubu Obywatelskiego w Sejmie, grupującego solidarnościowych posłów i senatorów, część obecnych skrytykowała posłów, którzy głosowali na Wojciecha Jaruzelskiego podczas wyboru prezydenta. W ich obronie wystąpił Jacek Kuroń, mówiąc, że głosowali oni zgodnie ze swoim sumieniem. 25 lipca – spotkanie Lecha Wałęsy z Wojciechem Jaruzelskim poświęcone tworzeniu rządu. Wałęsa odrzucił propozycję koalicji z PZPR i powiedział, że „Solidarność” jest gotowa przejąć samodzielną odpowiedzialność za państwo. 26 lipca – Polska ratyfikowała konwencję w sprawie zakazu stosowania torturOświadczenie Rządowe z dnia 21 października 1989 r. w sprawie ratyfikacji przez Polską Rzeczpospolitą Ludową konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984 r. ().. 29 lipca: Mieczysław Rakowski został ostatnim I sekretarzem KC PZPR. rząd Rakowskiego podjął decyzję o urynkowieniu cen żywności.

Sierpień 1 sierpnia – zniesiono kartki na mięso na terenie całego kraju. 2 sierpnia – Czesław Kiszczak został desygnowany na premiera. 10 sierpnia – prezydent wystąpił z inicjatywą rejestracji NZS. 11–13 sierpnia – międzynarodowy kongres świadków Jehowy Prawdziwa pobożność zgromadził w Warszawie 54,5 tys. uczestników z 26 krajów, poza tym tydzień wcześniej odbyły się kongresy w Chorzowie i Poznaniu. W sumie 166 tys. obecnych oraz 6093 ochrzczonych. 12 sierpnia – w kraju nastąpił wzrost chaosu rynkowego, strajków, społecznego niezadowolenia. Kurs dolara wzrósł o 8100 zł. 17 sierpnia: powstała koalicja OKP-SD-ZSL. Tadeusz Mazowiecki został zgłoszony jako kandydat na premiera. Sejm powołał Sejmową Komisję Nadzwyczajną do Zbadania Działalności MSW. 18 sierpnia: burza gradowa nad Zamojszczyzną; zanotowano straty w 6 gminach. premiera filmu Konsul. 24 sierpnia – Tadeusz Mazowiecki otrzymał misję tworzenia rządu. 25 sierpnia – premiera filmu Stan wewnętrzny. 29 sierpnia – Tomasz Nagórka ustanowił rekord Polski w biegu na 110 m ppł. wynikiem 13,41 s. 31 sierpnia – cena 1 dolara USA przekroczyła 10 tys. zł. Niektóre artykuły podrożały w sierpniu siedmiokrotnie.

Wrzesień 4 września – oświadczenie OPZZ („potęguje się chaos w gospodarce”), krytyka zbyt długiego formowania nowego rządu. 3 dni później OPZZ wezwało do rozliczenia byłego rządu, odpowiedzialnego za pogłębienie kryzysu.