1859

Wydarzenia w Polsce

20 marca – w Teatrze Wielkim w Warszawie po raz pierwszy w Polsce wystawiono operetkę. 7 maja – w Poznaniu odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza. 1 czerwca – oddano do użytku linię kolejową ze Stargardu do Koszalina (dł. 135,38 km).

Powstała w Brdowie fabryka kuczbaju (kuczbaj - rodzaj wełnianej tkaniny).

Wydarzenia na świecie

3 stycznia – oddano do użytku pierwszy odcinek wodociągu Washington Aqueduct. 15 stycznia – został obalony cesarz Haiti Faustyn I. 24 stycznia – powstało Zjednoczone Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny. 28 stycznia – Olympia, stolica stanu Waszyngton, otrzymała prawa miejskie. 4 lutego – Konstantin von Tischendorf odnalazł w klasztorze Świętej Katarzyny Codex Sinaiticus. 14 lutego – Oregon stał się 33. stanem Stanów Zjednoczonych. 17 lutego – w Teatro Apollo w Rzymie odbyła się premiera opery Bal maskowy Giuseppe Verdiego. 18 lutego – wojska francuskie zdobyły Sajgon. 19 marca – w paryskim Teatrze Lirycznym odbyła się premiera opery Faust Charles’a Gounoda. 29 marca – ukazał się pierwszy numer dziennika The Irish Times. 12 kwietnia – w kopalni koło Dogtown (dziś Magalia) w Kalifornii znaleziono największy wówczas samorodek złota o masie 20 kg. 16 kwietnia – założono miasto Fray Bentos w Urugwaju (jako Independencia). 25 kwietnia – francuski dyplomata i przedsiębiorca Ferdinand de Lesseps wbił w Port Saidzie łopatę w piasek, inaugurując budowę Kanału Sueskiego. 27 kwietnia – po ustąpieniu księcia Leopolda II w Toskanii ukonstytuował się pierwszy niepodległy rząd. 29 kwietnia – wybuch wojny Austrii z Francją i Piemontem. 2 maja – otwarto kolejowy Most Księcia Alberta w Kornwalii. 20 maja – wojna francusko-austriacka: zwycięstwo wojsk francusko-sardyńskich w bitwie pod Montebello. 22 maja – Franciszek II Burbon został królem Obojga Sycylii. 27 maja – włoska wojna wyzwoleńcza: zwycięstwo ochotników pod dowództwem Giuseppe Garibaldiego nad wojskiem austriackim w bitwie pod San Fermo. 30 maja – wojna francusko-austriacka: porażka armii austriackiej w bitwie z Piemontczykami pod Palestro. 31 maja – w Londynie po raz pierwszy zabrzmiał dzwon Big Ben. 4 czerwca – wojna francusko-austriacka: porażka Austrii w bitwie pod Magentą. 6 czerwca – królowa Wiktoria ogłosiła Queensland niezależną kolonią. 10 czerwca – Niemiecki matematyk Bernhard Riemann wygłosił wykład uznawany za początek wielowymiarowej geometrii Riemanna. 12 czerwca – Henry Temple został po raz drugi premierem Wielkiej Brytanii. 15 czerwca – rozpoczęła się amerykańsko-brytyjska tzw. świńska wojna o graniczną wyspę San Juan w stanie Waszyngton. 24 czerwca – wojna francusko-austriacka: zwycięstwo wojsk francusko-sardyńskich pod dowództwem Napoleona III nad armią austriacką pod Solferino. W reakcji na krwawy przebieg bitwy (łącznie ok. 39 tys. poległych) Henri Dunant postanowił założyć organizację Czerwonego Krzyża. 28 czerwca – 40 psów (27 seterów i 23 pointery) uczestniczyło w pierwszej na świecie wystawie psów rasowych w angielskim Newcastle upon Tyne. 30 czerwca – francuski linoskoczek Charles Blondin po raz pierwszy przeszedł nad wodospadem Niagara. 5 lipca – odkryto atol Midway. 8 lipca – Karol XV został królem Szwecji i Norwegii. 11 lipca – wojna francusko-austriacka: zawieszenie broni w wojnie austriacko-piemonckiej i spotkanie Napoleona III z Franciszkiem Józefem w Villafranca. 25 sierpnia – Imam Szamil został schwytany przez wojska rosyjskie. 28 sierpnia – rozpoczęła się największa dotąd zaobserwowana burza słoneczna. 2 września – rozpoczęła się najsilniejsza w historii burza magnetyczna, która spowodowała awarie sieci telegraficznych w wielu miejscach na świecie. 20 września – otwarto ogród zoologiczny w Kopenhadze. 22 września – Robert Luther odkrył planetoidę Mnemosyne. 1 października – powstanie Garibaldiego: bitwa nad rzeką Volturno. 12 października – Joshua A. Norton ogłaszając się „cesarzem Stanów Zjednoczonych” nakazał „rozwiązanie” Kongresu. 22 października – wybuchła wojna hiszpańsko-marokańska. 26 października – statek pasażerski Royal Charter rozbił się podczas sztormu na skałach walijskiej wyspy Anglesey. Zginęło co najmniej 459 osób. 10 listopada – Austria, Francja i Sardynia zawarły traktat w Zurychu. 24 listopada – ogłoszona została teoria ewolucji Karola Darwina. Darwin opublikował „O powstaniu gatunków na drodze doboru naturalnego”. 2 grudnia – powieszony został John Brown, skazany na karę śmierci amerykański abolicjonista.

Aleksander Jan Cuza został wybrany na hospodara Mołdawii i Wołoszczyzny. Karol XV objął tron Szwecji po Oskarze I. Rosjanie zajęli Czeczenię. Francja rozpoczęła podbój Wietnamu. David Livingstone odkrył jezioro Niasa. Podczas działań wojennych we Włoszech armia francuska użyła balonów obserwacyjnych. Z Europy do Australii sprowadzono 22 króliki, wkrótce stały się one prawdziwą plagą.

Urodzili się 2 stycznia: George Nicoll Barnes, brytyjski polityk (zm. 1940) Wincenty Buksznis, polski i radziecki działacz socjalistyczny i komunistyczny, ślusarz (zm. 1932) 6 stycznia: Samuel Alexander, brytyjski filozof pochodzenia żydowskiego (zm. 1938) Alfred Baudrillart, francuski kardynał (zm. 1942) 8 stycznia – Stepan Smal-Stocki, ukraiński slawista, historyk literatury, polityk (zm. 1938) 9 stycznia – Carrie Catt, amerykańska sufrażystka (zm. 1947) 11 stycznia: Armengol Coll y Armengol, hiszpański duchowny katolicki, klaretyn, misjonarz, etnolog, prefekt apostolski Wysp Annobon, Corisco i Fernando Poo i wikariusz apostolski Fernando Poo (zm. 1918) Josephine Crowell, amerykańska aktorka pochodzenia kanadyjskiego (zm. 1932) George Curzon (Lord Curzon), brytyjski polityk, wicekról Indii, minister spraw zagranicznych (zm. 1925) John Tengo Jabavu, południowoafrykański działacz na rzecz praw ludności czarnoskórej (zm. 1921) 21 stycznia – Antoni Rutkowski, polski kompozytor i pianista (zm. 1886) 23 stycznia – Katharine Tynan, irlandzka poetka i pisarka (zm. 1931) 24 stycznia – Aleksandr Iljinski, rosyjski kompozytor (zm. 1920) 27 stycznia – Wilhelm II, król pruski i cesarz niemiecki (zm. 1941) 2 lutego – Havelock Ellis, brytyjski lekarz i reformator społeczny, twórca seksuologii (zm. 1939) 3 lutego – Olaf Finsen, farerski farmaceuta i polityk, brat Nielsa Ryberga Finsena (zm. 1937) 19 lutego – Svante Arrhenius, szwedzki fizyk i chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1927) 24 lutego: Rudolf Herliczka, polski kupiec, przemysłowiec pochodzenia czeskiego (zm. 1894) Kazimiera Kłoczowska, ziemianka, działaczka społeczna i oświatowa (zm. 1929) 27 lutego: Anna O., żydowska sufrażystka, działaczka społeczna (zm. 1936) Roman Adame Rosales, meksykański duchowny katolicki, męczennik, święty (zm. 1927) 2 marca – Szolem Alejchem, żydowski pisarz (zm. 1916) 8 marca – Kenneth Grahame, brytyjski pisarz i ekonomista (zm. 1932) 14 marca – Adolf Bertram, niemiecki duchowny katolicki, arcybiskup metropolita wrocławski, kardynał (zm. 1945) 16 marca – Aleksandr Popow, rosyjski fizyk (zm. 1906) 18 marca: Thomas Gibson-Carmichael, brytyjski arystokrata, polityk, administrator kolonialny (zm. 1926) Antoni Zawadzki, polski generał brygady (zm. 1928) 25 marca – Leon Wałęga, polski duchowny katolicki, biskup tarnowski (zm. 1933) 4 kwietnia – Contardo Ferrini, włoski prawnik, tercjarz franciszkański, błogosławiony katolicki (zm. 1902) 6 kwietnia – Karol Poznański, doktor chemii, syn Izraela Poznańskiego łódzkiego „króla bawełny” (zm. 1928) 7 kwietnia – Franciszek Nowodworski, polski prawnik, pierwszy prezes Sądu Najwyższego (zm. 1924) 18 kwietnia – Zygmunt Gidlewski, polski oficer w służbie rosyjskiej (zm. 1919) 3 maja – Jose Gallegos Arnosa, hiszpański malarz, rzeźbiarz (zm. 1917) 13 maja – Teodor Axentowicz, malarz; przedstawiciel kierunku Młodej Polski (zm. 1938) 15 maja – Pierre Curie, francuski fizyk (zm. 1906) 22 maja – Arthur Conan Doyle, szkocki pisarz i spirytysta (zm. 1930) 26 maja – Aleksandra Klamrzyńska, polska śpiewaczka (zm. 1946) 31 maja – Leopold Casper, niemiecki urolog (zm. 1959) 2 czerwca – Piotr Seip, polski przedsiębiorca, złotnik, brązownik (zm. 1941) 13 czerwca – Konstanty Gorski, polski kompozytor i skrzypek-wirtuoz (zm. 1924) 27 czerwca – Leon Inchausti, hiszpański augustianin rekolekta, męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1936) 6 lipca – Verner von Heidenstam, szwedzki prozaik i poeta (zm. 1940) 7 lipca – Józefina Vannini, włoska zakonnica, założycielka kamilianek, błogosławiona katolicka (zm. 1910) 8 lipca: Jan Duklan Słonecki, polski ziemianin, polityk (zm. 1896) Ottilie von Bistram, niemiecka działaczka społeczna, podróżniczka (zm. 1931) 4 sierpnia – Knut Hamsun, pisarz norweski (zm. 1952) 18 sierpnia – Anna Ancher, duńska malarka (zm. 1935) 21 sierpnia – prof. Ludwik Krzywicki, socjolog działacz, społeczno-polityczny i ekonomista (zm. 1941) 23 sierpnia – Wacław Szymanowski, rzeźbiarz (zm. 1930) 6 września – Felicja Łączkowska, polska nauczycielka, działaczka społeczna i oświatowa, inicjatorka i współzałożycielka Muzeum Ziemi Kaliskiej (zm. 1932) 14 września – Tadeusz Zieliński, polski filolog klasyczny, historyk kultury (zm. 1944) 18 września: Franciszek Niżałowski, polski generał dywizji, prawnik (zm. 1937) Józef Szamota, polski generał dywizji (zm. 1942) 24 września – Julius Klengel, niemiecki wiolonczelista, kompozytor i pedagog (zm. 1933) 30 września – Wincenty Sicluna Hernández, hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936) 2 października – Paul Matting, niemiecki polityk, nadburmistrz Wrocławia (zm. 1935) 9 października – Alfred Dreyfus, francuski oficer pochodzenia żydowskiego (zm. 1935) 16 października – Henryk Pachulski, polski kompozytor i pianista (zm. 1921) 18 października – Henri Bergson, francuski pisarz i filozof, laureat Nagrody Nobla (zm. 1941) 20 października – John Dewey, amerykański filozof i pedagog (zm. 1952) 18 listopada – Kost Łewycki (uk. Кость Левицький), premier Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (zm. 1941) 28 listopada – Wiktor Grzesicki, polski generał major w służbie austro-węgierskiej (zm. 1917) 15 grudnia – Ludwik Zamenhof, twórca sztucznego języka esperanto (zm. 1917) 22 grudnia – Otto Ludwig Hölder, niemiecki matematyk (zm. 1937) data dzienna nieznana: Amelia Bortnowska, polska poetka (zm. 1929)

Zmarli

Święta ruchome Tłusty czwartek: 3 marca Ostatki: 8 marca Popielec: 9 marca Niedziela Palmowa: 17 kwietnia Wielki Czwartek: 21 kwietnia Wielki Piątek: 22 kwietnia Wielka Sobota: 23 kwietnia Wielkanoc: 24 kwietnia Poniedziałek Wielkanocny: 25 kwietnia Wniebowstąpienie Pańskie: 2 czerwca Zesłanie Ducha Świętego: 12 czerwca Boże Ciało: 23 czerwca

*1859