1868

Wydarzenia w Polsce

30 stycznia – w okolicach Pułtuska w postaci roju spadł meteoryt Pułtusk. 24 września – Sejm Krajowy Galicji uchwalił rezolucję, w której domagał się autonomii. Był to początek tzw. okresu rezolucyjnego. 5 października – Sejm Krajowy Galicji uchwalił we Lwowie akt prawny dotyczący ochrony świstaka tatrzańskiego i kozicy w Tatrach. data dzienna nieznana: W Galicji założono bank włościański

Wydarzenia na świecie

3 stycznia – Restauracja Meiji w Japonii obaliła feudalny siogunat i przywróciła władzę cesarską. Był to początek zwrotu w gospodarce i polityce japońskiej, który w XX wieku doprowadził ją do potęgi. 19 lutego – w wyniku zamachu zginął prezydent Urugwaju Venancio Flores. 24 lutego – Andrew Johnson został, jako pierwszy w historii prezydent USA, poddany przez Izbę Reprezentantów procedurze impeachmentu. 27 lutego – w Wielkiej Brytanii powstał pierwszy rząd Benjamina Disraelego. 5 marca – w mediolańskiej La Scali odbyła się prapremiera opery Mefistofeles Arriga Boita do własnego libretta według Fausta Johanna Wolfganga Goethego. 8 marca – 11 francuskich marynarzy zostało zamordowanych przez samurajów w japońskim porcie Sakai pod Osaką. 12 marca: syn brytyjskiej królowej Wiktorii, książę Alfred został postrzelony przez zamachowca w australijskim Sydney Wielka Brytania zaanektowała południowoafrykańskie Basuto (obecne Lesotho) 23 marca – założono Uniwersytet Kalifornijski. 29 marca – wojna boshin: zwycięstwo stronników cesarskich nad siłami siogunatu w bitwie pod Kōshū-Katsunumą. 2 kwietnia – Ranavalona II została królową Madagaskaru. 3 kwietnia – w trzęsieniu ziemi na wyspie Hawaiʻi zginęło 77 osób. 6 kwietnia – w Japonii ogłoszono tzw. przysięgę cesarską (autorzy: cesarz i przywódcy 3 największych klanów). 13 kwietnia – po przegranej bitwie z ekspedycją gen. Roberta Napiera cesarz Etiopii Teodor II popełnił samobójstwo. 1 maja – kolarstwo torowe: pierwsze w historii zawody odbyły się w paryskim parku Saint-Cloud (zwyciężył Anglik James Moore, przejeżdżając 1200 m w 3:50,0 s.) 14 maja – wojna boshin w Japonii: zwycięstwo wojsk cesarskich nad siłami siogunatu w bitwie o zamek Utsunomiya. 16 maja: wmurowano kamień węgielny pod budowę Teatru Narodowego w Pradze. Senat Stanów Zjednoczonych większością jednego głosu odrzucił wniosek o zastosowanie impeachmentu wobec prezydenta USA Andrew Johnsona, oskarżonego o nadużycie władzy. 26 maja: w Wielkiej Brytanii odbyła się ostatnia publiczna egzekucja. prezydent USA Andrew Johnson uniknął w głosowaniu Senatu jednym głosem procedury impeachmentu. 28 maja – francuski astronom Alphonse Borrelly odkrył planetoidę (99) Dike. 4 czerwca – Pieter Philip van Bosse został premierem Holandii. 11 czerwca – Tekle Gijorgis II został cesarzem Etiopii. 15 czerwca – uruchomiono linię kolejową przez przełęcz Mont-Cenis w Alpach (zlikwidowana w 1871). 21 czerwca – prapremiera opery Śpiewacy norymberscy Richarda Wagnera. 23 czerwca – amerykański wynalazca Christopher Sholes opatentował pierwszą zdatną do wykorzystania praktycznego maszynę do pisania. 9 lipca – weszła w życie 14. Poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, gwarantująca Afroamerykanom pełne prawa obywatelskie. 14 lipca – Alvin J. Fellows opatentował taśmę mierniczą. 13 sierpnia – Chile i Peru nawiedziło trzęsieniem ziemi, które zabiło ponad 25 000 osób. 18 sierpnia – francuski astronom Pierre Janssen, badając widmo korony słonecznej podczas zaćmienia, odkrył hel. 23 września – Portoryko ogłosiło niepodległość. 24 września – Eduard von Taaffe został premierem Austrii. 10 października – na Kubie wybuchło powstanie przeciw Hiszpanii. 17 października: została uchwalona Konstytucja Luksemburga. podpisanie konwencji z Mannheim (modyfikowana podstawa funkcjonowania Centralnej Komisji Żeglugi na Renie) 15 listopada – miała miejsce erupcja Wezuwiusza, jednego z pięciu najniebezpieczniejszych wulkanów świata. 27 listopada – około setki Szejenów zostało zmasakrowanych przez wojska amerykańskie nad Washita River. 3 grudnia – w Wielkiej Brytanii utworzono pierwszy rząd Williama Ewarta Gladstone’a. 6 grudnia – wojna koalicji z Paragwajem: zwycięstwo wojsk brazylijskich nad paragwajskimi w bitwie pod Itororó. 10 grudnia – Londyn: uruchomiono pierwszą uliczną sygnalizację świetlną. 11 grudnia – przedstawiciele 19 państw podpisali Deklarację petersburską, zakazującą stosowania broni powodującej niepotrzebne cierpienie żołnierzy przeciwnika i odmawiania zakwaterowania pokonanym żołnierzom. 25 grudnia: na japońskiej wyspie Hokkaido została utworzona pierwsza azjatycka Republika Ezo. prezydent Andrew Johnson ułaskawił wszystkich żołnierzy Konfederacji z czasów wojny secesyjnej. wojna paragwajska: w bitwie pod Ypacarai wojska argentyńsko-brazylijskie rozgromiły armię paragwajską prezydenta Francisca Solano Lópeza. Ludwik Pasteur opracował metodę pasteryzacji. Amerykanin, William Curtis jako pierwszy użył do biegania butów z kolcami.

Urodzili się 2 stycznia – Arthur Gore, angielski tenisista, który brał udział we wszystkich zawodach na kortach Wimbledonu w latach 1888–1927 (zm. 1928) 8 stycznia – Frank Watson Dyson, brytyjski astronom (zm. 1939) 11 stycznia – William Purnell Jackson, amerykański polityk, senator ze stanu Maryland (zm. 1939) 2 lutego – Walenty Wojciech, duchowny katolicki, biskup pomocniczy wrocławski (zm. 1940) 5 lutego Hugh Ford, amerykański reżyser filmowy i teatralny oraz scenarzysta (zm. 1952) Lodewijk Mortelmans, flamandzki kompozytor, dyrygent i pedagog, (zm. 1952) 7 lutego - Aleen Cust, irlandzka weterynarz (zm. 1937) 23 lutego – Anna Hofman-Uddgren, szwedzka pionierka kina, reżyserka (zm. 1947) 26 lutego – Wincenty Pelufo Corts, hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936) 3 marca – Kazimierz Jan Miczyński, polski agronom, gleboznawca, wykładowca akademicki (zm. 1918) 14 marca – Ascensión Nicol Goni, hiszpańska zakonnica, błogosławiona katolicka (zm. 1940) 15 marca – Helena Semadeni, polska nauczycielka, działaczka społeczna (zm. 1948) 16 marca – Karol Bahrke, polski drukarz, wydawca, redaktor (zm. prawdop. 1935) 22 marca Alfred Fowler, brytyjski astronom (zm. 1940) Robert Millikan, amerykański fizyk; jako pierwszy wyznaczył ładunek elementarny, laureat Nagrody Nobla (zm. 1953) 28 marca – Maksim Gorki (ros. Максим Горький), pisarz rosyjski (zm. 1936) 26 kwietnia – Max Rothmann, niemiecki lekarz żydowskiego pochodzenia, fizjolog, neurolog i neuroanatom (zm. 1915) 29 kwietnia – Pius od św. Alojzego, włoski pasjonista, błogosławiony katolicki (zm. 1889) 7 maja – Stanisław Przybyszewski, pisarz okresu Młodej Polski (zm. 1927) 14 maja – Magnus Hirschfeld, niemiecki lekarz żydowskiego pochodzenia, jeden z prekursorów seksuologii (zm. 1935) 18 maja: Ludwig Landmann, niemiecki polityk pochodzenia żydowskiego (zm. 1945) Mikołaj II Romanow, ostatni cesarz Rosji, rządził w latach 1894–1917, święty prawosławny (zm. 1918, rozstrzelany z rodziną przez CzeKa) Stanisław Stückgold, polski malarz pochodzenia żydowskiego (zm. 1933) 26 maja – Otton Steinborn, polski lekarz, polityk pochodzenia niemieckiego, prezydent Torunia (zm. 1936) 4 czerwca – Henrietta Leavitt, amerykańska astronom (zm. 1921) 10 czerwca – Roman Krogulski, polski adwokat, samorządowiec, burmistrz i prezydent Rzeszowa (zm. 1936) 14 czerwca – Karl Landsteiner, austriacki immunolog, odkrywca grup krwi u ludzi (zm. 1943) 29 czerwca – George Ellery Hale, amerykański astronom (zm. 1938) 4 lipca – Charles Binet-Sanglé, francuski lekarz wojskowy, psycholog (zm. 1941) 13 lipca – Paul Arndt, niemiecki duchowny ewangelicko-reformowany, historyk (zm. 1955) 17 lipca – Arnold Kriedte, niemiecki księgarz i wydawca w Grudziądzu (zm. 1945) 30 lipca – Alfred Weber, niemiecki socjolog, teoretyk kultury (zm. 1958) 2 sierpnia – Konstantyn I Glücksburg, król Grecji (zm. 1923) 5 sierpnia – Marie Belloc Lowndes, angielska pisarka (zm. 1947) 7 sierpnia – Granville Bantock, angielski kompozytor (zm. 1946) 8 września – Maria Venegas de la Torre, meksykańska zakonnica, święta katolicka (zm. 1959) 3 października – Antonín Chráska, czeski teolog protestancki, autor przekładu Biblii na język słoweński (zm. 1953) 7 października – Fred Hovey, amerykański tenisista (zm. 1945) 16 października – Franz Ritter von Epp, niemiecki polityk, działacz narodowosocjalistyczny, namiestnik Bawarii (zm. 1946) 23 października – Frederic William Lanchester, brytyjski inżynier i konstruktor samochodów (zm. 1946) 24 października - Alexandra David-Néel, francuska pisarka, podróżniczka, orientalistka, buddystka (zm. 1969) 28 października – James Connolly, amerykański lekkoatleta (zm. 1957) 12 listopada – Henryk Kon (Sawicki), polski adwokat żydowskiego pochodzenia (zm. 1949) 21 listopada – Stanisław Krygowski, prawnik, adwokat, działacz turystyczny, turysta górski i fotografik (zm. 1944) 22 listopada - John Nance Garner, amerykański polityk, działacz Partii Demokratycznej, 32. wiceprezydent USA w latach 1933-1941 (zm. 1967) 30 listopada - Angela Brazil, brytyjska pisarka (zm. 1947) 27 grudnia – Edward Flatau, polski lekarz, współtwórca neurologii polskiej i światowej (zm. 1932) data dzienna nieznana: Józefina Bakhita, niewolnica pochodząca z Sudanu, kanosjanka, święta katolicka (zm. 1947)

Zmarli 10 stycznia – Karol Szajnocha, polski pisarz, historyk, patriota i działacz niepodległościowy (ur. 1818) 27 lutego – Walerian Łukasiński, polski działacz niepodległościowy (ur. 1786) 13 kwietnia – Teodor II, cesarz Etiopii (ur. 1818) 24 kwietnia – Maria Eufrazja Pelletier, francuska zakonnica, założycielka Zgromadzenia Matki Bożej Miłosiernej od Dobrego Pasterza, święta katolicka (ur. 1796) 21 maja – Stanisław Wysocki, polski inżynier, projektant i główny inżynier budowy Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej (ur. 1805) 22 maja – Maria Domenica Brun Barbantini, włoska zakonnica, założycielka Sióstr Służących Chorym św. Kamila, błogosławiona katolicka (ur. 1789) 25 czerwca – Siegmund Lachenwitz, niemiecki malarz animalista (ur. 1820) 15 lipca – William Morton, amerykański dentysta, wynalazca narkozy eterowej (ur. 1819) 1 sierpnia – Piotr Julian Eymard, francuski marysta, założyciel Kongregacji Eucharystianów, święty katolicki (ur. 1811) 3 sierpnia – Ambroży Grabowski, polski historyk, księgarz, kolekcjoner, archeolog i antykwariusz (ur. 1782) 26 września – August Ferdinand Möbius, niemiecki matematyk, znany ze wstęgi Möbiusa (ur. 1790) 17 października – Laura Secord, bohaterka narodowa Kanady (ur. 1775) 30 listopada – Hipolit Cegielski, polski pedagog i przemysłowiec (ur. 1813) 10 grudnia – Friedrich Wilhelm Krummacher, refermowany teolog i znany kaznodzieja (ur. 1796) data dzienna nieznana: – polski wojskowy, powstaniec listopadowy, emigrant, filantrop (ur. 1798) Cyprian Zabłocki – polski ziemian i przedsiębiorca (ur. 1792)

Święta ruchome Tłusty czwartek: 20 lutego Ostatki: 25 lutego Popielec: 26 lutego Niedziela Palmowa: 5 kwietnia Wielki Czwartek: 9 kwietnia Wielki Piątek: 10 kwietnia Wielka Sobota: 11 kwietnia Wielkanoc: 12 kwietnia Poniedziałek Wielkanocny: 13 kwietnia Wniebowstąpienie Pańskie: 21 maja Zesłanie Ducha Świętego: 31 maja Boże Ciało: 11 czerwca

Zobacz też

1868 w literaturze 1868 w muzyce 1868 w sztuce

*1868