Widze (ros. Видзская волость, lit. Vidžių valsčius) – dawna gmina wiejska na Kowieńszczyźnie, istniejąca w latach 1867–1939 i 1941–1944. Siedzibą gminy było miasto Widze (od 1919 miasteczko, 856 mieszkańców w 1921 rokuSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VII - Część II - Ziemia Wileńska – Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923)Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933, obecnie na Białorusi).

Historia

Gmina zbiorowa Widze powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Była częścią powiatu nowoaleksandrowskiego (jezioroskiego), należącego do guberni kowieńskiejVolosts and gminas of 1890. Governorates: 1st Arkhangelsk - 25th Nizhny Novgorod. St . Petersburg, 1892..

Po I wojnie światowej stała się przedmiotem roszczeń odradzających się państw litewskiego i polskiego. 31 października 1919 gminę (pocz. Widzy) włączono do utworzonego pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich nowego powiatu brasławskiego, który wszedł w skład okręgu wileńskiegoDz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 25, poz. 257Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919. 20 grudnia 1920 gmina weszła w skład tymczasowego okręgu nowogródzkiego, a 19 lutego 1921 została włączona do nowo utworzonego woj. nowogródzkiego. Od 13 kwietnia 1922 gmina Widze należała do objętej władzą polską Ziemi Wileńskiej – Art. 8., przekształconej 20 stycznia 1926 roku w województwo wileńskie.

Według stanu z 1 listopada 1938, gmina podzielona była na 19 gromad: Bałundziszki, Bieniasze, Błażyszki, Buczany, Jerkańce, Kajaty, Karoluńce, Leonpol, Mileniszki, Mejszty, Rosynele, Stary Dwór, Styłungi, Trakiszki, Tweriańce, Widze, Widze Łowczyńskie, Żdegiele i ŻygucieRozporządzenie Wojewody Wileńskiego z dnia 20 września 1938 r. w sprawie zmiany granic gromad, utworzenia nowych gromad i ustalenia ich nazw w powiecie brasławskim (Wileński Dziennik Wojewodzki, 1938, nr. 14, poz. 143)..

Wraz z wybuchem II wojny światowej gmina włączona do BSRR, gdzie została zniesiona (w ZSRR nie funkconowały gminy zbiorowe). Reaktywowana w latach 1941–44, kiedy obszar ten zajęli hitlerowcy. Gmina Widze weszła wtedy w skład powiatu święciańskiego w ramach Komisariatu Rzeszy Wschód. W 1944 roku gminę zniesiono ponownie, a jej obszar wszedł w struktury administracyjne Związku Radzieckiego (BSRR).

Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku gminę zamieszkiwało 9.313 osób, 7.721 było wyznania rzymskokatolickiego, 105 prawosławnego, 9 ewangelickiego, 1119 staroobrzędowego, 318 mojżeszowego a 41 mahometańskiego. Jednocześnie 8.585 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 240 białoruska, 6 niemiecką, 184 żydowską, 197 litewską, 91 rosyjska, 6 estońska, 3 czeską i 1 fińską. Było tu 1.727 budynków mieszkalnych.

Przypisy

Kategoria:Dawne gminy w guberni kowieńskiej Kategoria:Dawne gminy w okręgu wileńskim Kategoria:Dawne gminy w województwie nowogródzkim Kategoria:Dawne gminy w województwie wileńskim Kategoria:Gminy powiatu brasławskiego (II Rzeczpospolita)