Smołwy (ros. Смолвенская волость, lit. Smalvų valsčius) – dawna gmina wiejska na Kowieńszczyźnie, istniejąca w latach 1867–1950. Siedzibą gminy pod zaborem rosyjskim i po II wojnie światowej było miasteczko Smołwy (Smalvos; 119 mieszkańców w 1921 rokuSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VII - Część II - Ziemia Wileńska – Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923), obecnie na Litwie.
W latach 1919–1939 istniały dwie gminy o nazwie Smołwy: litewska z siedzibą w , i polska z siedzibą w Turmoncie. Obie miejscowości znajdują się obecnie na Litwie.
Historia Imperium Rosyjskie i I wojna światowa (1867–1919) Gmina zbiorowa Smołwy powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Była częścią powiatu nowoaleksandrowskiego (jezioroskiego), należącego do guberni kowieńskiejVolosts and gminas of 1890. Governorates: 1st Arkhangelsk - 25th Nizhny Novgorod. St . Petersburg, 1892..
Pod koniec XIX wieku do gminy Smołwy włączono większe części zniesionych gmin Bachmaty i Wesołowo w tymże powiecieLietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925..
Po I wojnie światowej stała się przedmiotem roszczeń odradzających się państw litewskiego i polskiego, i została przecięta granicą. Powstały w związku z tym dwie gminy o nazwie Smołwy – polska (wschodnia) i litewska (zachodnia).
Polska gmina Smołwy (1919–1939) 31 października 1919 gminęPoczątkowo spisano ją jako Smotwy.) (ze Smołwami) włączono do utworzonego pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich nowego powiatu brasławskiego, który wszedł w skład okręgu wileńskiegoDz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 25, poz. 257Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugeniusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919. 20 grudnia 1920 gmina weszła w skład tymczasowego okręgu nowogródzkiego, a 19 lutego 1921 została włączona do nowo utworzonego woj. nowogródzkiego. Od 13 kwietnia 1922 gmina Smołwy należała do objętej władzą polską Ziemi Wileńskiej – Art. 8., przekształconej 20 stycznia 1926 roku w województwo wileńskie.
Gmina Smołwy była jedną z 7 gmin wzdłuż granicy z Łotwą, tworząc trójstyk Polski, Litwy i Łotwy. Siedzibę gminy polskiej ustanowiono w osiedlu kolejowym Turmont (Turmantas; 18 mieszkańców w 1921 roku)Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933, gdzie znajdowało się strategiczne kolejowe przejście graniczne między Polską a Łotwą.
Według stanu z 1 listopada 1938, gmina podzielona była na 10 gromad: Czarny Bród, Janowo, Kompocie, Laudany, Smołwy, Turmont, Turowszczyzna, Tylża, Wesołowo i WincentynowoRozporządzenie Wojewody Wileńskiego z dnia 20 września 1938 r. w sprawie zmiany granic gromad, utworzenia nowych gromad i ustalenia ich nazw w powiecie brasławskim (Wileński Dziennik Wojewodzki, 1938, nr. 14, poz. 143)..
Litewska gmina Smołwy (1919–1939) W zachodniej części gminy władze litewskie utrzymały jednostkę o nazwie Smołwy, mimo że miasteczko Smołwy znalazło się ostatecznie po stronie polskiejMapy WIG. Siedzibę władz gminnych ulokowano w . Gmina weszła w skład rekonstytuowanego powiatu jezioroskiegoLietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. – Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925.
Połączenie obu gmin i dalsze losy (1939–1950) Po wybuchu II wojny światowej obie gminy znów się połączyły, wchodząc w skład powiatu jezioroskiego w Komisariacie Rzeszy Wschód.
Po wojnie obszar gminy Smołwy wszedł w struktury administracyjne Związku Radzieckiego i Litewskiej SRR (nadal powiat jezioroski) Lietuvos TSR administratyvinis-teritorinis padalinimas pagal 1949 m. sausio 1 d. padėtį. Lietuvos TSR Aukščiausiosios Tarybos Prezidiumo informacijos-statistikos skyrius. – Vilnius, Lietuvos TSR Aukščiausiosios Tarybos Prezidiumo leidinys, 1949.. Gminę zniesiono 20 czerwca 1950 wskutek reformy administracyjnej, a jej obszar włączono do nowo utworzonego rejonu jezioroskiegoZarasų rajono savivaldybė. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. XV (Venk–Žvo). – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2014.
Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku gminę zamieszkiwało 3.659 osób, 3.124 było wyznania rzymskokatolickiego, 48 prawosławnego, 382 staroobrzędowego, 97 mojżeszowego a 8 mahometańskiego. Jednocześnie 3.389 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 3 białoruska, 34 żydowską, 170 rosyjska, 8 tatarska, 3 łotewską i 1 ukraińską. Było tu 614 budynków mieszkalnych.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dawne gminy w guberni kowieńskiej Kategoria:Dawne gminy w okręgu wileńskim Kategoria:Dawne gminy w województwie nowogródzkim Kategoria:Dawne gminy w województwie wileńskim Kategoria:Gminy powiatu brasławskiego (II Rzeczpospolita)