Łyngmiany (ros. Лынгмянская волость, lit. Linkmenų valsčius) – dawna gmina wiejska istniejąca w kilku odsłonach w latach 1867–1940 na Wileńszczyźnie. Siedzibą władz gminy było miasteczko Łyngmiany (lit. Linkmenys), obecnie na Litwie.
W formie oryginalnej gmina Janiszki istniała w latach 1867–1921. Następnie została podzielona na gminę polską (1921–1929) i litewską (1921–1940). Siedzibą gminy polskiej były Łyngmiany, a litewskiej – Syłgudyszki i Łabonary.
Historia Gmina zbiorowa Łyngmiany powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Była częścią powiatu święciańskiego w guberni wileńskiej. W 1880 roku obejmowała 96 miejscowości w 4 gromadach, zamieszkanych przez 4185 ludziПамятная книжка Виленской губернiи на 1881 годъ..
Po I wojnie światowej, 7 czerwca 1919 jednostka weszła w skład utworzonego pod polskim Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich okręgu wileńskiegoDz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41, przejętego 9 września 1920 przez Tymczasowy Zarząd Terenów Przyfrontowych i EtapowychDziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753.
W związku z powstaniem Litwy Środkowej 9 października 1920 gmina wraz z główną częścią powiatu wileńskiego znalazła się w jej strukturachDz. Urz. TKR. Po demarkacji granic Litwy Środkowej w 1920 roku gmina została przecięta na pół nową granicą państwową: polską gminę Łyngmiany (część wschodnia) i litewską gminę Łyngmiany (część zachodnia).
Polska gmina Łyngmiany (1921–1929) Wschodnia część gminy Łyngmiany z ŁyngmianamiMAPA rozsiedlenia ludnosci litewskiej i północnej I RP znalazła się w granicach II RP. 13 kwietnia 1922 roku gmina Łyngmiany weszła w skład objętej władzą polską Ziemi Wileńskiej – Art. 8., przekształconej 20 stycznia 1926 roku w województwo wileńskie.
11 kwietnia 1929 roku do gminy Łyngmiany przyłączono części obszaru gmin Święciany, (nowej) Podbrodzie i (zniesionej) Zabłociszki, natomiast część obszaru gminy Łyngmiany włączono do gminy Daugieliszki:
z gminy Święciany do gminy Łyngmiany – wsie: Bujwidy, Słobodziszki, Kretony, Pokretonka, Poszumień I, Wojckuny, Gromadzkie, Popiszki; zaścianki: Bierżyszki, Sieniuszki, Pojawra, Kajetanowo, Poszwinta I i II, Mierszczyzna, Poszumień II III, Nowy Poszumień, Pimpełka, Podsiembierz, Eksdywizja, Szwintełka, Wejnie i Bielaniszki; z gminy Podbrodzie do gminy Łyngmiany – wsie: Jusie, Postawiszki, Mazuryszki, Baranowo, Antowiesza, Wiłkośłaście, Argierdziszki; folwarki: Januliszki (Baranowo I), Baranowo II; zaścianki: Łukno, Nadłukno, Podżejmiana, Podłukno, Jodzieniszki I i II, Kompocie, Podpierszokszna, Łusznia, Podumie, Podłusznia, Jodoupie, Płatuny, Ropieja, Rojściuki, Górnie (Gernis), Rutowszczyzna, Podlipsze I i II, Szyliszki-Górne, Szyliszki-Dolne, Santoka, Łamanina, Ausztogira, Teterwinia, Podżyrynia, Rudoliszki I i II i Malinowo; z gminy Zabłociszki do gminy Łyngmiany – wsie: Akmieniszki, Bierżyja, Garbuny I i II, Gawrele, Lelejki, Murmy, Maszkiany, Miedziuszki, Nowe Szaminie, Poprawały, Pipiryszki, Rekucie, Reszkutany, Rukszyszki, Rymasza, Rudziany, Soboliszki, Wielka Wieś, Wojciukiszki I i II, Zydele, Bojary, Jurszany; folwarki: Anastazowo, Michałowo, Poszumień, Połowkaja, Grunwald-Pokretonka, Perweniszki, Wincele, Zabłociszki; kolonje: Kiedziszki, Warniszki, Romuciszki, Dziegciarnia, Poprawaliszki, Adeliszki, Połowkaje, Adamiszki, Kajetaniszki, Aleksandrowo, Michaliszki, Karkliniszki, Smieluka, Kazimierzowo, Pokalniszki, Zalesie, Podoliszki, Pojuryszki, Dworełajkie, Cerkliszki, Wiszniewo, Drozdówka, Komarowo, Rypiszki, Zagumie, Zatoki, Ligałaukie, Ledynka; zaścianki: Baraboliszki, Bogomoliszki, Białousy, Cegielnia I i II, Giłucie, Jukiszki II, Jodzino, Koziczyno, Kawinie, Kumsza, Kurniszki (Aleksandrówka), Krasnogórka, Kajetanowo, Klicneryszki, Monplezir, Mikiszki, Pełakas, Poszałtupie, Paszuniszki, Strygieliszki, Szafarnia, Szwintełka, Wojukiszki, Polunia; uroczysko Gaiszki; lasy państwowe podleśnictwa święciańskiego; jeziora: Karkinie, Wojuny, Wikszłaje, Kretony, Kretoniszcze i Bierżynka; z gminy Łyngmiany do gminy Daugieliszki – wsie: Wojszniuny, Mejrany, Pogawie i Antogowo.
22 kwietnia 1929 siedzibę gminy ulokowano w bardziej centralnie położonych Kołtynianach, a gminę przemianowano na gmina Kołtyniany.
Litewska gmina Łyngmiany (1921–1940) Zachodnia część gminy Łyngmiany znalazła się w granicach Republiki Litewskiej, gdzie weszła w skład powiatu uciańskiegoLietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925.. Gmina została powiększona o południowe pasmo gminy Kukuciszki. Mimo, że Łyngmiany nie weszły w skład Litwy nazwę gminy Łyngmiany (lit. Linkmenų valsčius) zachowano, a siedzibę ulokowano przejściowo w dworze SyłgudyszkiLinkmenų valsčius. Mūsų Lietuva, T. 1. – Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1964., a następnie w Łabonarach. Tak powstała jednostka przypominała obszarowo zniesioną w 1880 roku gminę Łabonary.
Gminę zniesiono po wybuchu II wojny światowejTarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985..
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w guberni wileńskiej Kategoria:Dawne gminy w okręgu wileńskim Kategoria:Dawne gminy w Litwie Środkowej Kategoria:Dawne gminy w województwie wileńskim Kategoria:Gminy powiatu święciańskiego