Marcinkańce (lit. Marcinkonių valsčius) – dawna gmina wiejska na Wileńszczyźnie, istniejąca w latach 1919 i 1925–1939 i 1940–1950. Siedzibą władz gminy były Marcinkańce (), obecnie na Litwie.
Historia Gmina zbiorowa Marcinkańce powstała po raz pierwszy po I wojnie światowej w odrodzonej odrodzonej Republice Litewskiej, w powiecie olickimTarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985.. Powstała z części obszaru gminy Orany, należącej dotąd do powiatu trockiego w rosyjskiej guberni wileńskiej. Zniesiona jeszcze tego samego roku w związku z zajęciem jej terenów przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich i powrotem do gminy OranySpis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd_Cywilny_Ziem_Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919.
Gminę Marcinkańce, w nowych granicach, utworzono ponownie 1 lipca 1925 w Polsce, w powiecie grodzieńskim, w województwie białostockim, z części obszaru byłych gmin orańskiej i mereckiej byłego powiatu trockiego, położonych na lewym brzegu Uły i Mereczanki, skorygowany przez . W związku z demarkacją granicy z Litwą Środkową w 1920 roku północne części tych gmin weszły w skład Litwy Kowieńskiej, natomiast południowe odcinki (na prawym brzegu Mereczanki) znalazły się w strefie tzw. pasa neutralnego. Odcinki te (bez formalnego statusu gminy) przyznano Polsce w lutym 1923 w myśl decyzji Rady Ambasadorów i dołączono do przyległego powiatu grodzieńskiegoOdcinek byłej gminy Orany na prawym brzegu Uły przyłączono do powiatu lidzkiego w woj. nowogródzkim w woj. białostockim. Dopiero w 1925 roku z omawianego obszaru powstała nowa gmina Marcinkańce, natomiast z północnej części dawnej gminy orańskiejOraz z części gminy Koniawa. (na prawym brzegu Uły) utworzono nową gminę Orany w powiecie lidzkim w woj. nowogródzkim. Litwie.
Była to najdalej na północ wysuniętą jednostką powiatu grodzieńskiegoGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej - podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.
1 października 1931 z gminy Marcinkańce wyłączono miejscowości Poganka, Samouki i Młynek, włączając je do miasta Druskieniki w tymże powiecie i województwie.
16 października 1933 gminę Marcinkańce podzielono na 17 gromad: Derżele, Dubieniki, Gruta, Kaszety, Kobele, Kopieniszki, Marcinkańce, Mordasowo, Morgiewicze, Mustejka, Nierowo, Puchacze, Randomańce, Rotnica, Rudnia, Szklary i WieciunyBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 51.
Po wybuchu II wojny światowej gmina została zajęta przez ZSRR i włączona do utworzonego 15 stycznia 1940 rejonu porzeckiego w Białoruskiej SRR, gdzie została zniesiona (w BSRR nie funkcjonowały od 1924 gminy zbiorowe)Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР.
Po likwidacji rejonu porzeckiego 25 listopada1940, władze radzieckie obszar dawnej gminy Marcinkańce – ówczesne sielsowiety Marcinkańce i Szklary – przekazały Litewskiej SRR, gdzie zostały włączone do powiatu olickiego, tworząc ponownie gminę Marcinkańce (na Litwie nadal funkcjonowały gminy zbiorowe)Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. W 1941 gmina znalazła się pod administacją niemiecką.
Po wojnie weszła w skład należącej do Związku Radzieckiego Litewskiej SRR. Początkowo należała do powiatu olickiego, lecz już w 1946 włączono ją do nowego powiatu orańskiego. Gmina obejmowała 5 gromad, zajmujących obszar 440 km². Zniesiono ją 20 czerwca 1950 wskutek reformy administracyjnej na Litwie, a jej obszar włączono do nowo utworzonego rejonu druskienickegoTarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985..
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w województwie białostockim Kategoria:Gminy powiatu grodzieńskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Dawne gminy na Litwie