Incompatibilitas (łac. niepołączalność) – zasada niełączenia określonych funkcji publicznych. Zasada ta odnosi się zarówno do funkcji pełnionych w administracji rządowej, jak i samorządowej.
Incompatibilitas w Polsce
Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie Przed zaborami zasada incompatibilitatis miała szczególnie na celu zapobiegać skupianiu w jednym ręku dwóch lub kilku intratnych urzędów, np. nie wolno było piastować urzędu kanclerza będąc starostą, wojewodą lub kasztelanem. W praktyce zakaz taki jednak był często omijany. Nieprzestrzeganie tej zasady było częstą przyczyną sporów i zadrażnień między szlachtą, królem oraz dygnitarzami kumulującymi owe urzędy (p. też. ekspektatywa).
Postanowienia o incompatibilitate: Łączenie urzędu ziemskiego z urzędem starosty 1422 Łączenie dwóch urzędów ziemskich Łączenie urzędu wojewody z urzędem starosty 1454 Łączenie urzędu kanclerza z urzędem starosty albo wojewody albo kasztelana albo biskupa jednej z większych diecezji (gnieźnieńska, krakowska, warmińska, płocka, kujawska – dla kanclerzy wywodzących się z duchowieństwa) Łączenie urzędu wojewody lub kasztelana z urzędem starosty 1538 Łączenie dwóch starostw grodowych 1562–1563 Łączenie urzędu hetmana z urzędami kanclerza, marszałka i podskarbiego (1669)Volumina Legum tom 5, s. 11 "De incompatibilibus" Łączenie mandatu posła i deputata do Trybunału (1678)Tamże s. 271 "O Deputatach Trybunalskich, Posłach Ziemskich y Woyskowych, obudwuch narodów explikacya"
Współczesność Zasada niełączenia pewnych funkcji publicznych została określona w art. 102, 103, 107 i 132 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku. Zgodnie z tymi przepisami zasadę incompatibilitatis należy postrzegać w dwóch aspektach: formalnym – wyrażoną jako zakaz łączenia mandatu poselskiego lub senatorskiego z funkcjami państwowymi, materialnym – wyrażoną jako zakaz podejmowania czy też wykonywania określonej działalności gospodarczej.
Pozostałe przypadki zasady incompatibilitatis wynikają wprost z ustaw ustrojowych.
Incompatibilitas w Unii Europejskiej Zasada incompatibilitatis znalazła również zastosowanie w przypadku posłów do Parlamentu Europejskiego – eurodeputowany nie może być członkiem rządu państwa członkowskiego, ponadto członkiem, urzędnikiem lub funkcjonariuszem organów Wspólnot Europejskich. Zasada ta ma również zastosowanie do sędziów i rzeczników generalnych Trybunału Sprawiedliwości, sędziów Sądu i sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej.
Zobacz też System supersemiprezydencki Przypisy
Kategoria:Prawo konstytucyjne Kategoria:Urzędy I Rzeczypospolitej