thumb|Bramin z kasty Nambudiri odprawiający ofiarę jadźńa thumb|Aishwariya Rai – aktorka wywodząca się z kasty Bantów thumb|Bramini ze świętymi sznurami thumb|Dhobi Ghat w Bombaju – miejsce pracy praczy thumb|Kobieta z kasty koli (rybaków) thumb|Lakshmi Mittal, pochodzący z kasty Agarwal (przedsiębiorców) thumb|Sapera – zaklinacz węży thumb|Upanajana wśród Ajjarów Stany i kasty w Indiach – system zamkniętych, endogamicznych grup społecznych w Indiach, do których przynależność jest dziedziczna.

Na Zachodzie do tej pory pokutuje szereg nieporozumień dotyczących indyjskiego systemu kastowego, przede wszystkim ze względu na mylenie dwóch pojęć typowych dla hinduizmu: pojęcia warny, czyli stanu społecznego, podobnego do średniowiecznych europejskich koncepcji społecznych, pojęcia kasty, typowo indyjskiego, określanego w językach indyjskich terminem dźati (dewanagari: जाति), dosłownie „urodzenie”. Podczas gdy system początkowo trzech, później czterech warn, ćaturwanja był być może rzeczywistością społeczną w zamierzchłej starożytności wśród indoeuropejskich Ariów, a w późniejszym okresie tylko postulatem niektórych prawodawców hinduskich, nigdy w pełni nie zrealizowanym, to pojęcie kasty zawsze było podstawową kategorią społeczną, nawet obecnie pomimo prawnego zniesienia systemu kastowego po uzyskaniu przez Indie niepodległości w 1947 roku. Druga przyczyna zamętu to powszechne poza Indiami zakładanie ekonomicznego uprzywilejowania pewnych kast, wiążące się z uciskiem innych, co zupełnie nie odpowiada realiom społecznym.

W indyjskim systemie kastowym wyróżniono ok. 3 tys. kast i podkast.

Przynależność do kasty Zgodnie z rozumieniem samego słowa dźati przynależność do danej kasty następuje automatycznie przez urodzenie, stąd Hindusi mówiący po angielsku często tłumaczą dźati na angielskie „race” (rasa). Przynależności do kasty nie można uzyskać ani przez małżeństwo (kasta jest grupą endogamiczną), ani przez zasługi czy wzbogacenie się (kasta nie ma nic wspólnego ze statusem ekonomicznym). Endogamiczność grupy często związana jest z konkretną profesją, niekiedy także z pochodzeniem etnicznym lub afiliacją religijną. Nazwisko bardzo często stanowi nazwa kasty, np. Gandhi (sprzedawca perfum), Dhobi (pracz), Dikshitar (bramin świątyni Chidambaram w Tamilnadu), Tamang (członek plemienia Tamangów w Nepalu).

Hierarchia wśród kast System kast w zasadzie nie jest hierarchiczny, podział na kasty „lepsze” czy „gorsze” polega wyłącznie na bardzo żywotnym w hinduizmie pojęciu czystości i nieczystości. Może polegać na subiektywnym odczuciu własnej kasty jako bardziej „czystej” () niż inne – zdarza się to często również wśród braminów, z których niektóre grupy unikają małżeństw i wspólnego spożywania posiłków z członkami innych podgrup bramińskich, chociaż nie są one zabronione przez tradycyjne zakazy Manusmryti. Często poczucie „nieczystości” związane jest z wykonywanym zawodem, wiążącym się z przekroczeniem różnych tabu. Za nieczysty uchodzi kontakt ze zwłokami ludzkimi i zwierzęcymi, krwią, ekskrementami, nawet potem innych osób. Tak więc posługacze palący zwłoki na śmaśanach, czyściciele latryn czy rzeźnicy i garbarze uważani są za najbardziej nieczystych i dlatego są wykluczeni ze społeczeństwa. Stąd ich angielska nazwa outcasts. Nieco mniejszy stopień „nieczystości” cechuje np. szewców (kontakt ze skórą zwierzęcą i nogami ludzkimi) czy praczy (kontakt z brudną odzieżą). Poza tymi skrajnymi przypadkami większość kast uchodzi za „w miarę czyste” i tabu w praktyce dotyczy tylko najbardziej intymnych kontaktów (małżeństwo czy ogólnie kontakty seksualne) oraz spraw związanych z pożywieniem. Ogólna zasada dotyczy zakazu przyjmowania wody i potraw gotowanych od osób z kast „mniej czystych” niż własna. W konsekwencji bardzo często się zdarza, że kucharzami w restauracjach są bramini, uważani za najbardziej czystych. Środowiska bardziej ortodoksyjne zwracają również uwagę na to, z kim jedzą (ang. interdining).

Status prawny we współczesnych Indiach System został zniesiony w 1947 roku, co w 1950 roku uwzględniono w konstytucji Indii. Pomimo tego jest on powszechnie uznawany, szczególnie wśród mieszkańców wsi.

Stosuje się też terminy: Scheduled Castes (SC) Scheduled Tribes (ST) Other Backward Classes (OBCs) – inne kasty prześladowane Dla wskazanych grup wprowadzono gwarancje miejsc w administracji i szkolnictwie.

Partie niższych kast Partie polityczne reprezentujące indyjskie niższe kasty: Bahujan Samaj Party (BSP) Samajwadi Party

Pozakastowcy Wykluczeni poza system ortodoksyjnego hinduizmu, na przykład w następstwie zaniechania obowiązków religijnych i społecznych wynikających z warny i dźati, postrzegani są jako istoty nie podlegające prawu karmy, czyli nie posiadający potencjału dla reinkarnowania w kolejnym ciele po śmierci.

Podział warn na kasty Już w starożytności tradycyjny system czterech warn stanowiący idealny wzorzec społeczeństwa zupełnie nie odpowiadał rzeczywistości społecznej i w związku z tym szereg prawodawców, również najsłynniejszy z nich, Manu, próbowało przypisać istniejące kasty do postulowanych warn, biorąc pod uwagę wykonywaną profesję. Powiązania takie różniły się w zależności od tekstu i epoki, gdyż kasty również ewoluowały, rozpadały się na podkasty ze względu na oddalenie geograficzne lub zmianę zawodu. Poniżej podano przykład tego rodzaju klasyfikacji, który jednakże nie jest ani wyczerpujący, ani autorytatywny, ma służyć jedynie jako ilustracja systemu. Dla przykładu: bramini (stanowiący jedną warnę) podzieleni są w rzeczywistości na wiele różnorodnych kast o odmiennych tradycjach i zwyczajach.

Bramini Bramini Pańća Gauda (północne i wschodnie Indie) Bramini bengalscy Dadhich Gaur Gouda Saraswat Bramini Kanyakubja Bramini kaszmirscy Khandelwal khedaval Kota Kulin Bramini maithilscy Mohyal Rajapur Saraswat Sanadhya Saraswat Saryuparin Shivalli Madhwa Brahmins Shrimali Brahmins Daivajna

Bramini Panća Drawida (południowe i zachodnie Indie) Bardai Chitpavan (Konkanastha) Deśastha Dhima Gurukkal Kuta Havyaka Hoysala Ajjar Ajjangar (Vadakalai, Thenkalai) Kandavara Bramini karnataccy Karhade Koteśwara Nagar Brahmins Nambudiri (Nambuthiri, Nambudiripad, Bhatathiripad) Padia Saklapuri Sankethi Shivalli Madhwa Sthanika Bramini Telugu (Vaidiki, Niyogi) Tuluva Malik

Kszatrija Bhavsar Bantowie Gurjara Jambavas Dżatowie Kamboj Khatri Kurup Kurmi Lohana Menon Nadar Nair Nambiar (Nair) Patidar Radźputowie Raju Tyagi (Brahmins) Unnithan Vanniyars-TamilNadu Varma Wadeyar Yadav

Wajśja Agarwal Gupta Kamma Kapu Nagarathar Chettia Tarkhan

Śudra Dasà, Dasa Edumuddi Khatik Pannadai Parayan Parayerri

Alfabetyczna lista kast hinduskich Ajjar Adi Dravida Mala Madiga Arunthathiyar Chakkili Paraiah Pallar Adi Karnataka Kszatrija Ahir Dhangar Dhobi Saini Kamboj | Kambojas | Kamboh Khasa, Khash Pahlava, Pahlav Yadav Ahluwalia | Walia | Paul | Kalal Arain Arora Gera Arya Vysya Awan Bahi Balija, Balija Naidu Boyar caste Boyar/Boya/Boyan Boya Naidu/Boya Nayak Talwar Boya | Taliari Boya | Talari Boya Boya Palegar | Boya Palaigarar Bania Agarwal Barnwal Sahu Vaishya Mahuri Maheshwari Baurias Bhandari Bhatia Billava Brahmin Smarta Południowoindyjscy bramini wyznający smartyzm Iyer Vaidiki Kasalanadu Vaidiki Mulukanadu Vaidiki Velanadu Vaidiki Veginadu Vaidiki Telanganya Namboothiri Badaganadu Hoysala Kannada Sthanika Shivalli Devanga Kannada Kōchi | Koti Babboor Kamme Ambalavasi Aruvela Niyogi Smartyści maraccy Karhade, Karhade Brahmin Deśastha Konkanastha, Chitpavan Devrukhe Brahmin Saraswat Brahmin Gaud Saraswat Chitrapur Saraswat Daivadnya Śriwajsznawa Iyengar lub bramini wyznający Wiśisztadwajtę Vadagalai Tengalai Hebbar Mysore Madhwa Anandatirtha, Madhva lub bramini wyznający Dwaita, Dwajtę Madhva Deshasta Anavil Bhumihar Tyagi AudichyaBrahmin Bengali Brahmin Bengali Vaid Brahmin Kanyakubja Brahmin Shivalli Brahmins Bantowie Chandraseniya Kayastha Prabhu Charan Chamar | Ravidasia Chambhar (szewcy maraccy) Chettiar Chuhra Darji Dalit Dhangar Ediga Ezhava Goud GangaPutra Gounder Irani Jambavas Kapu (caste) Kalal Konar Koiry Kumhar, Prajapati Kumbhar (garncarze maraccy) Kurmi | Kunbi | Kumbi | Kanbi | Kudumbis Nessa | Kurni Kamma Kayastha Khatri | Mahajan | Lala | Shahs Średniowieczni kszatrijowie Rajput Raju Kongu Vellalar Kuravar Kori | Koli Kuruba Gowda Laheri | Lahiri Leva Patidar Labana Lingayat Lohana Lohar Maravar Mudaliar Mahadiga Madiga Mogaveera Madar Maher Mahar, Meharaa, Taral, Dhegu-Megu (maraccy sprzątacze) Mang (maraccy dalitowie) Garudi (maraccy zaklinacze węży) Kolhati Mali (phul) (maraccy ogrodnicy) Maratha (kszatrija) Mazabhi Mers (kszatrija) Mistry Nadar Naidu Nai Nair Kapu, Ontari Prajapati (Kshatriya Kumhar) Pariah Padayatchi Paravas | Bharathar | Fernandos Pillai Pulayar Rais Reddiar Reddy Phul Mali Ror Sansi Sekhri Sengunthar Sourashtra Somvanshi Kshatriya | Pathare Prabhu Sonar (maraccy złotnicy) Sonjhari (maraccy poszukiwacze złota) Sutar (maraccy cieśle) Shimpi (maraccy krawcy) Swakula Sali (maraccy tkacze) Tarkhan Telaga, Telaga Nayudu Teli Tigala Twashta Kansar/Tambat Valmiki Velama Vanniyar Kannada Vaishya Vokkaliga Yerukala Yadav, Wadaw Gangwar Gurjara | Gujjar | Gurdźara Gondhal

Zobacz też

Scheduled Castes Scheduled Tribes Other Backward Classes warna (hinduizm) Dalit Adiwasi Pańćajat kasty

Przypisy

Bibliografia Arthur L. Basham: Indie Benjamin Walker: Hindu World

Linki zewnętrzne Lista uznanych prawnie kast upośledzonych społecznie (tzw. scheduled castes)

Indie Kategoria:Kultura w Indiach Kategoria:Hinduizm