thumb|165px|Grób Jana Dąbskiego na cmentarzu Stare Powązki w Warszawie (przed renowacją) mały|Grób Jana Dąbskiego po renowacji (2023) Jan Dąbski (ur. 10 kwietnia 1880 w Kukizowie, zm. 5 czerwca 1931 w Warszawie) – polski działacz ludowy i polityk, dziennikarz, przewodniczący delegacji polskiej na rokowania o rozejm, kończący działania wojenne wojny polsko-bolszewickiej w Mińsku i Rydze (1920–1921), sygnatariusz polsko-sowieckiego traktatu pokojowego (18 marca 1921), kierownik Ministerstwa Spraw Zagranicznych (od 24 maja 1921 do 11 czerwca 1921).

Życiorys Był synem Tomasza i Marii z domu Billewicz - byli zamożną rodziną chłopską. Edukację rozpoczął w miejscowej szkole ludowej, a po zdaniu matury w 1900 r. rozpoczął w IV Gimnazjum we Lwowie. Następnie rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Zmienił jednak profil studiów na rzecz chemii. W 1906 r. uzyskał absolutorium, które uprawniało do ubiegania się o stopień doktora.

Zaangażował się w tworzenie polskiego ruchu ludowego w Galicji, wstępując do PSL w 1905 r. W latach 1907–1909 był parlamentarnym korespondentem „Kurjera Lwowskiego” w Wiedniu (1908–1913 jego współredaktor). Po powrocie, zaczął w 1908 redagować także lwowską „Gazetę Ludową”. Wraz z Bolesławem Wysłouchem dokonał rozłamu w polskim ruchu ludowym, powołując do życia w 1912 Polskie Stronnictwo Ludowe – Zjednoczenie Niezawisłych Ludowców, pierwotnie pełniąc funkcję sekretarza, a następnie wiceprezesa Rady Ludowej. Następnie w 1914 stronnictwo weszło w skład PSL „Piast”. W czerwcu 1914 pod Krajowicami został napadnięty przez konkurentów z ruchu ludowego, odnosząc ciężkie obrażenia„Rocznik historii czasopiśmiennictwa polskiego”, Tom 3, Wydania 1-2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1963, s. 217..

Działał w organizacjach niepodległościowych, od 1911 r. czynnie działał w Polskich Drużynach Strzeleckich, a od 1912 r. był członkiem Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych.

Wielka wojna Po wybuchu wojny jako przedstawiciel ludowców został członkiem sekcji zachodniej został członkiem Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN)Konstanty Srokowski, N.K.N. Zarys historii Naczelnego Komitetu Narodowego, Kraków 1923, s. 146. oraz oficerem 4. 4 pułku piechoty Legionów. Podczas walk w 1915 r, poniósł obrażenia, po których wyleczeniu został oddelegowany do Departamentu Wojskowego NKN, skąd następnie został przeniesiony do Lublina na stanowisko oficera werbunkowego. Do końca wojny pozostał w strukturach wojskowych, m.in. był w Polskim Korpusie Posiłkowym.

Pod koniec działań wojennych Dąbski ponownie zaangażował się politycznie. W marcu 1917 r. przystąpił do Zjednoczenia Ludowego, z którego w październiku 1918 r. przeszedł do PSL-Piast.

II Rzeczpospolita Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. W 1919 r. wszedł do Sejmu Ustawodawczego z listy PSL-Piast. Był członkiem komisji rolnej Sejmu Ustawodawczego (1919–1922). Wnioskował o utworzenie Biblioteki Sejmowej, czy referował uchwałę o reformie rolnej. W maju 1920 r. został mianowany wiceministrem spraw zagranicznych w rządzie Leopolda Skulskiego. Stanowisko to piastował również w rządzie Władysława Grabskiego oraz Wincentego Witosa.

Został wyznaczony na przewodniczącego delegacji polskiej w negocjacjach pokojowych ze stroną bolszewicką, podczas rokowań w Mińsku i Rydze. Jak sam wspominał:

18 marca 1921 r. podpisano traktat ryski, którego niewątpliwie można uznać za dyplomatyczny sukces Dąbskiego. Negocjował tajnie z Adolfem Joffe warunki rozejmu i pokoju, był jednym z sygnatariuszy traktatu. Wiceministra odznaczono Wielką Wstęgą Orderu Polonia Restituta.

20 maja 1921 r. minister spraw zagranicznych Eustachy Sapieha podał się do dymisji. Cztery dni później Dąbskiego mianowano kierownikiem MSW w rządzie Witosa. Jako szef ministerstwa, monitorował przebieg pertraktacji z Niemcami na rzecz podziału Górnego Śląska, co było spowodowane zakończeniem III powstania śląskiego. Za jego kadencji podpisano z Niemcami konwencję w sprawie reparacji 3.06.19210, podjęto rokowania z Rumunią w dziedzinach handlowych oraz próbował nawiązać stosunki dyplomatyczne z Rosją Sowiecką w ramach realizacji postanowień ryskich.

Urzędowanie Dąbskiego w ministerstwie zakończyło się 11 czerwca 1921 r., gdy premier Witos mianował Konstantego Skirmunta ministrem MSZ.

Pozostał w polityce. Od 1922 r. był posłem na Sejm I,II i III kadencjiTadeusz Rzepecki, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919 roku, Poznań 1920, s. 278.. Odszedł z PSL "Piast" i w 1923 r. założył PSL „Jedność Ludową”, a po połączeniu z PSL „Wyzwoleniem”, utworzył Związek Polskich Stronnictw Ludowych, którego został prezesem. Jednakże w styczniu 1926 r. został wykluczony przez sąd partyjny za „nielojalność i niesubordynację”. W tym samym miesiącu współorganizował Stronnictwo Chłopskie, na którego szefa został wybrany. Partia ta poparła zamach majowy, lecz rok później przeszła do opozycji. W latach 1928–1931 sprawował funkcję wicemarszałka Sejmu. Był czołowym działaczem Centrolewu, a także Komisji Porozumiewawczej dla Obrony Republiki i Demokracji.

29 sierpnia 1930, tuż po przebytej operacji żołądka, został dotkliwie pobity przez nieznanych sprawców w wojskowych mundurach.

Zmarł 5 czerwca 1931 r. z powodu choroby serca. 7 czerwca spoczął na cmentarzu Stare Powązki w Warszawie (kwatera 205–5–7).

W 2022 roku Fundacja ,,Stare Powązki" na zlecenie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w ramach projektu odrestaurowywania grobów ministrów II RP, odnowiła miejsce pochówku Ministra spraw zagranicznych.

Życie prywatne Jego żoną była Zofia z domu Woyniłłowicz (1913 - 1928), z którą miał dwójkę potomstwa - syna Witolda (ur. w 1917 r.) i córkę Bożenę (ur. w 1921 r.).

Odznaczenia Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (13 lipca 1921) „za zasługi, położone dla Rzeczypospolitej Polskiej przy zakończeniu wojny” Krzyż Niepodległości (5 sierpnia 1937, pośmiertnie)M.P. z 1937 r. nr 178, poz. 294 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Komandor Orderu Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Korony Włoch (1921, Włochy) odznaczenia austriackie, fińskie i rumuńskie

Przypisy

Wybrane prace Dąbski J., Pokój ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne układy z Joffem, listy. Warszawa 1931.

Bibliografia Dąbski Jan [w:] Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (redakcja naukowa Jacek M. Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana), Warszawa 1994, wyd. BGW, s.92.

Linki zewnętrzne Publikacje J. Dąbskiego w zbiorach Biblioteki Narodowej - wersja cyfrowa na Polona.pl

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Członkowie delegacji polskiej na rokowania pokojowe w Rydze 1920–1921 Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie komisji rolnej Sejmu Ustawodawczego (1919–1922) Kategoria:Członkowie Naczelnego Komitetu Narodowego (sekcja zachodnia) Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1895–1913) Kategoria:Politycy PSL „Piast” Kategoria:Politycy Stronnictwa Chłopskiego Kategoria:Politycy Stronnictwa Ludowego Kategoria:Posłowie na Sejm I kadencji (1922–1927) Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Urodzeni w 1880 Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1928–1930) Kategoria:Wiceministrowie Ministerstwa Spraw Zagranicznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1931 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej III kadencji (1930–1935)