5 Oddział Ochrony Pogranicza – zlikwidowany oddział w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy polsko-radzieckiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne 5 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1842 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946) został sformowany na podstawie rozkazu organizacyjnego Nr 0245/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 13 września 1945 przez Warszawski Okręg Wojskowy według etatu Nr 8/8-C o stanie 1856 oficerów, podoficerów i szeregowców oraz 23 pracowników cywilnych z żołnierzy 1., 15. i 18. Dywizji Piechoty, na podstawie rozkazu NDWP nr 0245/org. z 13 września 1945 w składzie czterech komendantur odcinków i 16 strażnic. Sztab oddziału stacjonował w Węgrzewie i Olsztynie.

Rozkazem organizacyjnym Naczelnego Dowódcy WP nr 0272/Org. z października 1945, wstrzymano chwilowo organizację oddziałów WOP mających ochraniać granicę północną (4., 5.) i wschodnią (6., 7.) nie oznaczało, że prace organizacyjne tych oddziałów zostały przerwane. Ideą wydanego rozkazu było wobec braku możliwości jednoczesnej organizacji wszystkich oddziałów WOP, rozłożenie wysiłku organizacyjnego na dwa etapy. W etapie pierwszym skierowano wysiłek organizacyjny, posiadane siły i środki na organizację tych oddziałów WOP, których organizacja warunkowała realizację planów reorganizacji sił zbrojnych. Oddziały WOP, które nie odgrywały takiej roli, pozbawione były właściwego wsparcia organizacyjnego okręgów wojskowych. Wsparcie to mogło nastąpić dopiero w drugiej kolejności, po zaspokojeniu najpilniejszych potrzeb oddziałów WOP mających objąć zachodnią i południową granicę państwa.

Zgodnie z wydanym rozkazem prace związane z organizacją 4., 5., 6. i 7. Oddziału WOP miały być zakończone do 15 grudnia 1945. Jednak rozliczne trudności związane przede wszystkim z niedoborem kadry oficerskiej i podoficerskiej, a także z brakiem wyposażenia uniemożliwiły zakończenie prac nad organizacją tych oddziałów w nakazanym terminie. Prace związane z ich organizacją przeciągnęły się do połowy 1946, świadczy o tym m.in. wystąpienie ND WP marsz. Michała Roli-Żymierskiego na odprawie dowódców okręgów wojskowych w dniu 14 maja 1946 gdzie stwierdził „[…] Okres organizacyjny WOP nie jest ukończony, stąd podporządkowanie oddziałów WOP dowódcom okręgów wojskowych”. Natomiast proces przejmowania odcinków granicznych trwał jeszcze dłużej, przeciągając się do października 1946.

Na podstawie rozkazu Nr 0153/Org. Naczelnego Dowódcy WP z dnia 21 września 1946 jednostka została przeformowana. Na jej bazie powstał 5 Mazurski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza.

Struktura organizacyjna thumb Stan w 1945: Dowódca oddziału Adiutant Zastępca ds. polityczno-wychowawczych Wydział polityczno-wychowawczy Zastępca ds. liniowych Kierownik służby psów Szef sztabu Sztab Zastępca ds. wywiadu Wydział wywiadowczy Pomocnik ds. gospodarczych Wydział zaopatrzenia materiałowo-technicznego Sekcja kwatermistrzowsko-eksploatacyjna Kompania gospodarcza Szef służby inżynieryjnej Szef służby samochodowej Szef służby chemicznej Szef służby sanitarnej Ambulatorium Izba chorych Szef służby weterynaryjnej Ambulatorium weterynaryjne 22 komenda odcinka – Braniewo 23 komenda odcinka – Bartoszyce 24 komenda odcinka – Węgorzewo 25 komenda odcinka – Filipów, potem Kowale Oleckie 3 przejściowe punkty kontrolne (PPK): Braniewo Bartoszyce Korsze. Grupa manewrowa (175 żołnierzy) Pluton komendancki.

Ochrona granicy Działalność oddziału charakteryzowała się rygorystycznym egzekwowaniem przepisów w strefie nadgranicznej. Były one uciążliwe zarówno dla osób przekraczających granicę, jak i dla ludności zamieszkałej w strefie. Istniały wówczas tendencje do maksymalnego ograniczenia ruchu granicznego, w tym także paszportowego.

W 1946 zatrzymano około 245 osób, ujawniono przemyt o wartości około 87 380 złotych. W strefie nadgranicznej zatrzymano około 100 osób za szabrownictwo, rabunek i nielegalne posiadanie broni. Ze Związku Radzieckiego przemycano odzież wojskową, wyroby ze złota i pieniądze, a do ZSRR aparaty fotograficzne, białe płótno, obrusy, koce, spirytus i żywność.

21 stycznia 1946 we wsi Jakunowo akcja WOP doprowadziła do ujęcia 5 członków bandy rabunkowej. W lutym żołnierze oddziału "„oczyszczali strefę i pas graniczny z elementu bandyckiego w celu umożliwienia osiedlenia się repatriantów zza Buga”. Transporty repatriantów przechodziły przez Przejściowy Punkt Kontrolny Korsze.

W lutym 1946 we wschodniej części obszaru odpowiedzialności 5 OOP pojawił się 300-osobowy uzbrojony oddział. Oceniano, ze jego celem jest sparaliżowanie osadnictwa w powiecie Giżyckim i Węgorzewskim. Pododdziały WOP współdziałając z MO i UB podjęły z nim walkę. We wrześniu 1946 zatrzymano 62 przestępców granicznych.

Sąsiednie oddziały Ochrony Pogranicza 4 Oddział Morski Ochrony Pogranicza ⇔ 6 Oddział Ochrony Pogranicza.

Dowództwo oddziału dowódca oddziału ppłk/płk Stanisław Wyderka (był na początku 1946–03.1947) mjr Kłonica (od 03.1947) szef sztabu: mjr Jerzy Korczuk (do 08.1946) mjr Michalak (08.1946–03.1947) mjr Piotrowicz (od 03.1947) zastępca do spraw polityczno-wychowawczych mjr Mieczysław Harley (do 03.1947) kpt. Przestaszewski (od 03.1947).

Przekształcenia 5 Oddział Ochrony Pogranicza → 5 Mazurski Oddział WOP → 7 Brygada Ochrony Pogranicza → 19 Brygada WOP → Grupa Manewrowa WOP Kętrzyn i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Kętrzyn → 19 Oddział WOP → 19 Kętrzyński Oddział WOP

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1946 Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1945 Kategoria:Wojska Ochrony Pogranicza w Kętrzynie