thumb|Poseł na Sejm gen. Zygmunt Huszcza w rozmowie z wicemarszałek Sejmu Haliną Skibniewską i posłem Józefem Kępą, 1971 thumb|Generałowie Włodzimierz Sokorski, Wojciech Jaruzelski i Zygmunt Huszcza w Belwederze, październik 1988 Zygmunt Huszcza (ur. 3 lipca 1917 w Augustowie, zm. 17 stycznia 2006 w Warszawie) – generał broni Wojska Polskiego. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (1956–1964), zastępca Głównego Inspektora Szkolenia MON (1964–1968), dowódca Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1968–1972), wiceminister oświaty i wychowania (1972–1982), prezes Zarządu Głównego Ligi Obrony Kraju (1982–1988), wiceprezes Zarządu Głównego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych (1990–2006). Poseł na Sejm PRL V i VI kadencji. Budowniczy Polski Ludowej.
Życiorys Młodość W latach 1925–1932 uczył się w szkole powszechnej w Augustowie. Na skutek trudnych warunków materialnych rodziny (miał sześcioro rodzeństwa) musiał przerwać naukę. Od 1933 uczęszczał do Gimnazjum Ogólnokształcącego w Augustowie, a od 1937 do Liceum Ogólnokształcącego, gdzie w 1939 zdał maturę. Od czerwca do lipca 1939 pracował w paramilitarnych Junackich Hufcach Pracy w Mikołowie, gdzie jako junak 8 Batalionu Pracy brał udział w budowie umocnień obronnych. Następnie pracował w gospodarstwie ojca, a od listopada 1939 do czerwca 1941 jako nauczyciel łaciny w gimnazjum ogólnokształcącym w Augustowie i w niepełnej szkole średniej w Krasnymborze.
II wojna światowa Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w czerwcu 1941 został wraz z rodziną wywieziony do ZSRR, do miejscowości Oczury w Kraju Krasnojarskim, gdzie pracował jako robotnik w kołchozie „Jenisiej”, a następnie jako tragarz w magazynach zbożowych i buchalter grupy rozliczeniowej. W maju 1943 wstąpił do formowanych na terytorium ZSRR Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i został skierowany na szefa 9. Kompanii w 3. Pułku Piechoty 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. 15 sierpnia 1943 został prymusem I promocji Szkoły Podchorążych Piechoty 1. Dywizji Piechoty w Riazaniu. 28 sierpnia 1943 został promowany przez gen. bryg. Zygmunta Berlinga na stopień podporucznika w korpusie oficerów piechoty. W dniach 12–13 października 1943 uczestniczył w bitwie pod Lenino, w której dowodził plutonem ciężkich karabinów maszynowych 3. Pułku Piechoty. Od listopada do grudnia 1943 odbył kurs starszych adiutantów batalionu (szefów sztabu batalionu) przy sztabie 1. Dywizji Piechoty. Następnie był adiutantem dowódcy 1. Dywizji Piechoty, a od lutego 1944 brał udział w kursach strzelecko-taktycznych „Wystrieł” w Sołniecznogorsku. W sierpniu 1944 został pomocnikiem szefa 1 referatu Wydziału Personalnego Dowództwa 1. Armii Wojska Polskiego, gdzie awansował kolejno na porucznika i kapitana. W lutym 1945 został starszym adiutantem (oficerem do specjalnych zleceń) dowódcy 1. Armii WP gen. dyw. Stanisława Popławskiego. Od sierpnia 1944 do końca wojny przeszedł szlak bojowy 1. Armii, biorąc udział w walkach pod Puławami, Warszawą, Bydgoszczą, na Wale Pomorskim i zdobyciu Berlina.
Powojenna służba wojskowa W czerwcu 1945 był w grupie polskich oficerów uczestniczących w paradzie zwycięstwa na placu Czerwonym w Moskwie. Od lipca 1945 był adiutantem gen. Stanisława Popławskiego jako dowódcy Okręgu Wojskowego nr IV w Katowicach. W maju 1946 został zastępcą dowódcy do spraw liniowych 25. Pułku Piechoty we Wrocławiu, a w lipcu 1946 w stopniu majora został dowódcą 27. Pułku Piechoty w Kłodzku (w strukturze 10. Dywizji Piechoty). W 1946 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. Od listopada 1947 do marca 1948 był dowódcą 11. Dywizji Piechoty w Żarach. Od grudnia 1947 studiował w Akademii Sztabu Generalnego WP, w maju 1948 wyjechał na dalsze studia w Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa w Moskwie, którą ukończył w lipcu 1950 z wyróżnieniem i oceną bardzo dobrą. Szczyt jego kariery w Wojsku Polskim przypadł w okresie stalinizmu w Polsce, kiedy to z wojska masowo usuwano oficerów przedwojennych oraz wywodzących się z Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Umożliwiło to szybki awans młodych oficerów, którzy nie posiadali odpowiedniego przygotowania wojskowego. Od sierpnia 1950 do listopada 1952 dowódca 4. DP w Krośnie Odrzańskim. Był pierwszym polskim oficerem młodego pokolenia awansowanym po wojnie na stopień generalski. Awans na generała brygady otrzymał na podstawie Zarządzenia Prezydenta RP Bolesława Bieruta z 3 lipca 1952 (z dniem 22 lipca 1952). Od listopada 1952 dowódca 2. Korpusu Armijnego w Poznaniu. Od listopada 1953 do listopada 1956 był zastępcą dowódcy, a od listopada 1956 do listopada 1964 dowódcą Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy. Na mocy uchwały Rady Państwa PRL z 3 lipca 1958 został awansowany do stopnia generała dywizji z dniem 22 lipca 1958. Od stycznia 1965 do marca 1968 był zastępcą Głównego Inspektora Szkolenia MON (gen. broni Jerzego Bordziłowskiego). W marcu 1968 został dowódcą Warszawskiego Okręgu Wojskowego i sprawował tę funkcję do kwietnia 1972. Równolegle w latach 1965–1972 piastował funkcję prezesa CWKS Legia Warszawa. Od maja 1968 był członkiem Prezydium Rady WF i Sportu MONPlenarne posiedzenie Rady WF i Sportu MON, „Żołnierz Wolności”, nr 127, 30 maja 1968, s. 2.. W 1969 ukończył Wyższy Kurs Akademicki w Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa w Moskwie.
Działalność polityczna i społeczna W latach 1961–1965 był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w BydgoszczyDziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy, nr 4, 18 kwietnia 1961, s. 1.. W latach 1969–1976 z ramienia PZPR sprawował mandat posła na Sejm PRL V i VI kadencji. W wyborach parlamentarnych w 1972 według oficjalnych wyników uzyskał 294 809 głosów (dało mu to 96,08% w okręgu wyborczym).. W kwietniu 1972 został urlopowany z wojska – do służby liniowej już nie powrócił. W latach 1972–1982 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Oświaty i Wychowania odpowiedzialnym za patriotyczno-obronne wychowanie młodzieży. W okresie od maja 1982 do lutego 1988 pełnił funkcję prezesa Zarządu Głównego Ligi Obrony Kraju. 26 lutego 1988, w związku z zamiarem przejścia na emeryturę, przeszedł do dyspozycji MON i 12 lipca 1988 (w wieku 71 lat) został przeniesiony w stan spoczynku. 15 września 1988 awansowany uchwałą Rady Państwa do stopnia generała broni w stanie spoczynku. Nominację wręczył mu w Belwederze 11 października 1988 przewodniczący Rady Państwa gen. armii Wojciech JaruzelskiJanusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010, tom I, s. 550..
Na początku lat 50. był jednym z założycieli Wojskowego Koła Łowieckiego „Hubertus” w Bydgoszczy. Był także działaczem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – m.in. członkiem prezydium Zarządu Głównego (od 1972„Trybuna Robotnicza”, nr 108, 8 maja 1972, s. 2., w latach 1979–1985 jako wiceprezes) oraz członkiem prezydium Rady Naczelnej ZBoWiD (w kadencji 1985–1990)Wierni tradycjom walki o wolność i demokrację – wierni Polsce Ludowej, „Trybuna Robotnicza”, nr 104, 6 maja 1985, s. 1–2., a także wieloletnim przewodniczącym Komisji Współpracy z Młodzieżą ZG ZBoWiD. Zasiadał także w Społecznym Komitecie Budowy Szpitala – Centrum Zdrowia Dziecka. Od 1971 był członkiem Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie„Biuletyn Zamek”, nr 17a, 19 czerwca 1971, s. 4.. W latach 1973–1990 był wiceprzewodniczącym Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W maju 1972 został członkiem Rady Głównej Przyjaciół HarcerstwaNowy skład RG Przyjaciół Harcerstwa, „Słowo Powszechne”, nr 122, 23 maja 1972, s. 2., a od 1986 był członkiem Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki. W latach 1974–1983 członek prezydium Zarządu Głównego, a w latach 1983–1989 członek prezydium Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Był także wieloletnim prezesem Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych. W latach 1986–1988 członek Społecznego Komitetu Odnowy Starego Miasta Zamościa. Był także przewodniczącym Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-SyryjskiejKontakty Towarzystw Przyjaźni Polski i Syrii, „Trybuna Robotnicza”, nr 209, 8 września 1986, s. 5.. 9 maja 1985 stał na czele polskiego zgrupowania kombatantów i żołnierzy, które brało udział w paradzie z okazji 40-lecia zwycięstwa na placu Czerwonym w Moskwie.
Od 1990 do śmierci był wiceprezesem Zarządu Głównego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych.
Pochowany został na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera EII-4-7). Nabożeństwo żałobne w katedrze polowej WP odprawił biskup polowy WP gen. dyw. Tadeusz Płoski. Odczytano specjalne posłanie od byłego biskupa polowego WP gen. dyw. Sławoja Leszka GłodziaKazanie wygłoszone podczas Mszy Świętej pogrzebowej gen. Zygmunta Huszczy..
Awanse W trakcie wieloletniej służby w ludowym Wojsku Polskim otrzymywał awanse na kolejne stopnie wojskoweJ. Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. I: A–H, Toruń 2010, s. 548–551.: podporucznik – sierpień 1943 porucznik – sierpień 1944 kapitan – luty 1945 major – czerwiec 1946 podpułkownik – lipiec 1947 pułkownik – listopad 1947 generał brygady – lipiec 1952 generał dywizji – lipiec 1958 generał broni w stanie spoczynku – październik 1988
Życie prywatne Syn Józefa, rolnika i Julii z Górskich. Jego ojciec w ramach emigracji zarobkowej wyjechał do Filadelfii w USA, gdzie przez 8 lat pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego. Po powrocie do kraju kupił 10-hektarowe gospodarstwo rolne.
Zygmunt Huszcza mieszkał w Warszawie. Żonaty z Heleną z domu Sok (1926–2002), miał dwie córki Ewę Marię i Beatę oraz syna Zygmunta (1963–2015)Wyszukiwarka grobów w Warszawie [dostęp 2020-09-22]..
Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1979) Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie – 1964 i 1968) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Order Krzyża Grunwaldu III klasy (1945) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1954) Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Order Virtuti Militari (1972) Krzyż Walecznych (1945) Srebrny Krzyż Zasługi (1946). Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” (1946) Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984) Medal za Warszawę 1939–1945 Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” (1958) Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Medal 10-lecia Polski Ludowej (1954) Medal „Za udział w walkach o Berlin” (1967) Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1973) Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności Kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności Kraju” Medal Komisji Edukacji Narodowej Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Złoty Medal „Za Zasługi dla Ligi Obrony Kraju” Złote odznaczenie im. Janka Krasickiego Złoty Odznaka „Za Zasługi dla Obrony Cywilnej” Odznaka Grunwaldzka Odznaka Kościuszkowska Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej” (1959)Biuletyn Urzędowy Głównego Komitetu Kultury Fizycznej, nr 7, 31 lipca 1959, s. 2. Odznaka Honorowa Polskiego Czerwonego Krzyża I stopnia (1971)Warszawski OW wyróżniony Honorową Odznaką PCK I stopnia, „Żołnierz Wolności”, nr 109, 11 maja 1971, s. 5. Odznaka „Za Zasługi dla ZBoWiD” (1982)Odznaczenia dla kombatantów, „Za Wolność i Lud”, nr 19, 31 lipca 1982, s. 14. Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1961Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 4, 24 lutego 1961, s. 3., 1971Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 3, 20 kwietnia 1971, s. 21.) Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie” (1970)Jubileuszowe uroczystości w Warszawskim OW, „Żołnierz Wolności”, nr 239, 10 października 1970, s. 3. Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1976)Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, nr 4, 20 marca 1976, s. 24.