Niepowściągliwe wymioty ciężarnych (łac. hyperemesis gravidarum, ang. hyperemesis gravidarum, HG) – najcięższa postać występujących w ciąży nudności i wymiotów. Lekkiego stopnia nudności nasilające się rano (łac. nausea gravidarum) są bardzo częste w ciąży i nie stanowią problemu klinicznego. Silne nudności i wymioty występują rzadko, dotyczą 0,3–2% ciężarnych. Przedłużające się niepowściągliwe wymioty rzadko wpływają na dobrostan płodu, natomiast są bardzo uciążliwe dla ciężarnych.
Epidemiologia Według różnych danych HG stwierdza się w 0,3–1,5 (2)% ciąży, częściej w ciążach wielopłodowychTkaczuk-Włach J, Robak-Chołubek D, Sobstyl M, Baran A, Jakiel G. Niepowściągliwe wymioty ciężarnych, „Przegląd Menopauzalny” 5, 310–315 (2007).
Objawy i przebieg Objawy rozpoczynają się zazwyczaj między 4. a 10. tygodniem ciąży i utrzymują się znacznie dłużej niż typowe związane z ciążą. U większości kobiet nudności i wymioty ustępują prawie całkowicie na początku drugiego trymestru ciąży, natomiast u niektórych pacjentek z HG objawy będą występować w ciężkiej postaci aż do porodu, a czasami nawet po porodzie.
Silne wymioty i utrata apetytu mogą prowadzić do:
utraty masy ciała (powyżej 5% w stosunku do wagi sprzed ciąży); odwodnienia, powodującego ketozę i zaparcia; niedożywienia, w tym niedoborów mikroelementów takich jak vitamina B1 (tiamina), witamina B6 (pirydoksyna) lub witamina B12 (kobalamina); nieprawidłowości metabolicznych, takich jak kwasica ketonowa lub tyreotoksykoza; silnego stresu i obciążenia fizycznego; trudności w wykonywaniu
Objawy mogą nasilać się na skutek głodu, zmęczenia, przyjmowania witamin dla ciężarnych (zwłaszcza zawierających żelazo) oraz rodzaju stosowanej diety. U niewielkiego odsetka kobiet wymioty występują rzadko, ale nudności są na tyle silne, że powodują większość (jeśli nie wszystkie) z tych samych problemów, które występują w przypadku wymiotów.
Powikłania
U ciężarnej Brak leczenia lub nieodpowiednie leczenie HG może prowadzić do jednego lub kilku z poniższych powikłań:
niedokrwistość hiponatremia koagulopatia hipoglikemia żółtaczka rabdomioliza zakrzepica żył głębokich zatorowość płucna
Bardzo rzadkimi powikłaniami HG są: pękniecie błony śluzowej przełyku mielinoliza środkowa mostu nefropatia, ostra niewydolność nerek
encefalopatia Wernickego Zaburzenia depresyjne i zespół stresu pourazowego są częstymi wtórnymi powikłaniami HG, dlatego warto zapewnić pacjentce wsparcie emocjonalne.
Wpływ na płód Wydaje się, że negatywny wpływ HG na płód wynika głównie z nieuregulowanych zaburzeń równowagi elektrolitowej u ciężarnej. W cięższych przypadkach istnieje ryzyko przedwczesnego porodu lub niskiej masy urodzeniowej, zwłaszcza przy zdiagnozowaniu HG w drugim trymestrze. Jednak ryzyko poronienia na wczesnym etapie ciąży jest bardzo niskie; w jednym z badań było ono 10 razy niższe niż w grupie kontrolnej.
Kobiety z ciężką postacią HG, które w czasie ciąży przybierają mniej niż 7 kilogramów, często rodzą noworodki o niższej masie urodzeniowej lub za małe w stosunku do wieku ciążowego. Często rodzą też przed 37 tygodniem ciąży. Natomiast niemowlęta kobiet, które w czasie ciąży przybrały na wadze ponad 7 kilogramów, wydają się nie różnić od niemowląt urodzonych w wyniku ciąży bez powikłań. Nie stwierdzono istotnej różnicy pod względem ryzyka śmiertelności okołoporodowej.
W badaniach nad długoterminowym wpływem HG na zdrowie dzieci wykazano wyższe ryzyko zaburzeń neurorozwojowych (np. autyzm, ADHD) i zaburzeń psychicznych (np. zaburzenia lękowe, zaburzenia snu), a także ryzyko rozwoju chorób układu krążenia. W przypadku dzieci urodzonych przez matki, u których HG było niewłaściwie leczone, występuje ponad trzykrotnie wyższy odsetek zaburzeń neurobehawioralnych, w tym zaburzeń koncentracji, trudności w uczeniu się, zaburzeń sensorycznych oraz zaburzeń rozwoju mowy i języka.
Etiologia Etiologia HG jest nieznana. Proponuje się udział czynników somatycznych i psychicznych. Stwierdzono silną korelację osoczowego stężenia gonadotropiny kosmówkowej z natężeniem objawów. Inne hipotezy wiązały HG z: poziomem progesteronu poziomem estrogenów poziomem hormonów tarczycy poziomem leptyny infekcją Helicobacter pylori Nadczynność tarczycy a HG Związek HG z nadczynnością tarczycy jest częsty. Opisano odrębną jednostkę chorobową, przejściową tyreotoksykozę ciążową w przebiegu niepowściągliwych wymiotów ciężarnych (ang. transient hyperthyroidism of hyperemesis gravidarum, THHG). Jej rozpoznanie opiera się na czterech kryteriach: współwystępowaniu nadczynności tarczycy i HG wykluczeniu nadczynności tarczycy przed ciążą braku objawów typowych dla nadczynności tarczycy braku przeciwciał przeciwtarczycowych
Rozpoznanie Nie ma jednomyślności co do kryteriów rozpoznania HG. Zgodnie z definicją Fairweather z 1968 roku są to: Niektórzy autorzy stosują kryterium utraty masy ciała powyżej 5% jako wystarczające do rozpoznania tego stanu. Rozpoznanie HG jako przyczyny wymiotów wymaga wykluczenia innych możliwych przyczyn, uwzględnianych w diagnostyce różnicowej.
Zazwyczaj wykonuje się badanie moczu w celu wykrycia ketonurii, a pobiera się próbki krwi w celu wykrycia zaburzeń równowagi elektrolitowej i wykonania pełnej morfologii krwi, co może wskazywać na HG lub skłaniać do postawienia alternatywnej diagnozy.
Diagnostyka różnicowa Należy wziąć pod uwagę najczęstsze przyczyny wymiotów i nudności. Rozpoznania, które należy najpierw wykluczyć, obejmują: +RodzajeDiagnozy różnicowezakażenia (zwykle wraz z gorączką lub powiązanymi objawami neurologicznymi) zakażenie układu moczowego zapalenie wątroby zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zakażenia przewodu pokarmowegozaburzenia układu pokarmowego (zwykle wraz z bólem brzucha) zapalenie wyrostka robaczkowego zapalenie pęcherzyka żółciowego zapalenie trzustki stłuszczenie wątroby choroba wrzodowa niedrożność jelita cienkiegozaburzenia metaboliczne tyreotoksykoza choroba Addisona kwasica ketonowa nadczynność przytarczycefekty uboczne leków antybiotyki suplementy z żelazemciążowa choroba trofoblastyczna (wykluczenie możliwe na podstawie poziomu β-hCG w moczu) zaśniad groniasty rak kosmówki Z wymiotami ciężarnych często (ok. 40%) współistnieje tzw. ślinotok ciężarnych.
Postępowanie Niekiedy wystarczające są zmiany w diecie, odpoczynek, leżenie w łóżku po przebudzeniu, unikanie potraw, mogących wywoływać nudności.
Ze wspomnianej definicji HG wynika, że każdy przypadek HG musi być hospitalizowany. Inni autorzy podają szczegółowe wskazania do hospitalizacji: utrata masy ciała powyżej 5% odwodnienie zaburzenia elektrolitowe kwasica współistniejące zakażenia
W przypadku odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych konieczne jest podanie dożylne płynów. Gdy efekt leczniczy jest niezadowalający, to zaleca się farmakoterapię. W HG stosuje się liczne leki, są to m.in. prometazyna prochloroperazyna mirtazapina trimetobenzamid ondansetron droperydol dimenhydrynat difenhydramina metoklopramid hydroksyzyna
Profilaktyka Suplementacja multiwitaminowa w okresie prekoncepcyjnym zmniejsza ryzyko wystąpienia niepowściągliwych wymiotów ciężarnych.
Medycyna alternatywna Przegląd 26 badań kontrolowanych z randomizacją dotyczących leczenia wymiotów akupunkturą wykazał pewien korzystny efekt, ale w przypadku wymiotów i nudności występujących w ciąży wyniki nie były jednoznaczne.
Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Niepowściągliwe wymioty ciężarnych Łagodne niepowściągliwe wymioty ciężarnych Niepowściągliwe wymioty ciężarnych z zaburzeniami przemiany materii Późne wymioty ciężarnych Inne wymioty wikłające ciążę Wymioty ciężarnych, nieokreślone Przypisy
Kategoria:Położnictwo