Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea (Matt.) Liebl.) – gatunek drzewa liściastego z rodziny bukowatych. Występuje naturalnie w Europie i zachodniej Azji. W Polsce jest rozpowszechniony na przeważnej części kraju.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje głównie w środkowej i południowej Europie od Hiszpanii i Irlandii na zachodzie po europejską część Rosji na wschodzie; na północy sięga południowej części Półwyspu Skandynawskiego i krajów bałtyckich; obecny jest w Azji w rejonie Kaukazu, Azji Mniejszej i Iranie.
W Polsce gatunek jest rozpowszechniony z wyjątkiem północnego wschodu i Karpat.
Morfologia thumb|left|180px|Kwiatostany męskie thumb|left|180px|Owoce thumb|left|180px|Liście Pokrój Drzewo osiągające do 40 m wysokości, o koronie zwartej i smukłej. Pień Kora u młodych drzew jest gładka, z czasem staje się szorstka, podłużnie bruzdowata, szarobrązowa. Pąki Szczytowe są jajowate, obłe. Pąki boczne słabo odchylone od pędu. Łuski brązowe, ciemnobrązowo obrzeżone, pokryte srebrzystym meszkiem. Liście Skrętoległe, osadzone na ogonku długości od 18 do 25 mm. Blaszka liściowa zazwyczaj do 12 cm długości i 7 cm szerokości, z 5–8 zatokowato zaokrąglonymi klapami i zbiegającą nasadą (bez uszek przy ogonku). Klapy blaszki regularne, największe w środkowej części blaszki. Nerwy drugiego rzędu dochodzą tylko do szczytów klap. Młode liście pokryte puszystymi włoskami, które z czasem zanikają, pozostając tylko w kątach żyłek przewodzących na dolnej stronie blaszki. Kwiaty Kwiaty męskie tworzą zielonkawe, zwisające, luźne kotki długości do 5 cm. Ich pylniki są siarkowożółte. Kwiaty żeńskie wyrastają w skupieniach po 3–7, są siedzące lub krótkoszypułkowe. Owoce Orzechy zwane żołędziami. Jajowate, o długości zwykle 16–26 mm, średnicy 8–14 mm; najgrubsze blisko środka. Miseczka obejmuje tylko żołądź. Dojrzały żołądź jest podługowato-owalny, zwykle jednolicie ciemnobrunatny. Waga 1000 sztuk w granicach 1,5-5 kg. W 1 kg mieści się ich 132 do 650 sztuk.
Biologia i ekologia thumb|Las z dębem bezszypułkowym w Szkocji Kwitnie w maju, ok. 2 tygodnie później niż dąb szypułkowy. Gatunek jednopienny. Drzewo zaczyna owocować w wieku 40–50 lat, a gdy rośnie w zwarciu jeszcze później.
Preferuje klimat umiarkowany, łagodny i wilgotny. Tworzy czyste dąbrowy i lasy mieszane z innymi gatunkami dębów, kasztanem, bukiem i grabem. Najlepiej rośnie na glebach piaszczysto-gliniastych, lekko kwaśnych. Najwyżej stwierdzone występowanie - Alpy i Pireneje – 1800 m n.p.m., góry Elbrusu w Azji - 2400 m n.p.m. W Polsce na ogół nie przekracza wysokości 550 m n.p.m. Najwyżej odnotowano go w Gorcach – 750 m n.p.m.
Zmienność W obrębie tego gatunku oprócz podgatunku nominatywnego wyróżniono trzy podgatunki: Quercus petraea subsp. huguetiana Franco & G.López Quercus petraea subsp. iberica (Steven ex M.Bieb.) Krassiln. Quercus petraea subsp. pinnatiloba (K.Koch) Menitsky
Tworzy mieszańce z dębem omszonym i d. szypułkowym (Quercus x rosacea Bechst. = Q x intermedia Boenn.).
Zastosowanie Drewno dębu bezszypułkowego, nieco bardziej miękkie i lżejsze niż dębu szypułkowego, jest jednym z najbardziej cenionych gatunków drewna i jest powszechnie wykorzystywane. Biel średnio twardy, o barwie biało-żółtawej. Twardziel zdecydowanie ciężka, odporna na ścieranie, bardzo twarda (może przewyższać twardością nawet drewno bukowe), barwy brunatnej. Dostarcza szczególnie cennego drewna, używanego do budowy okrętów, wytwarzania mebli i klepek podłogowych, sklejki i płyt wiórowych. Szczególnie nadaje się do budownictwa wodnego ze względu na swoją dużą wytrzymałość na gnicie. Wykorzystuje się je także do budowy antałków, w których leżakują cenne alkohole. Roślina lecznicza: Ma podobne własności i zastosowanie jak dąb szypułkowy.
Szkodniki i choroby Patrz dąb szypułkowy.
Okazałe drzewa w Polsce Najgrubszy dąb bezszypułkowy na gruntach w zarządzie Lasów Państwowych rośnie w nadleśnictwie Skierniewice i ma obwód 609 cm. Najstarszy okaz w Polsce rośnie w Turawie w województwie opolskim i ma ok. 390 lat.
Przypisy
Linki zewnętrzne Instytut technologii drewna - szczegółowo o parametrach i zastosowaniu drewna dębowego Dąb bezszypułkowy, nasiona. Szczegółowo o żołędziach, ich dojrzewaniu, zbiorze, przechowywaniu, siewie
Kategoria:Dąb