Starosta – przewodniczący organu wykonawczego powiatu, czyli zarządu powiatu. Jest kierownikiem starostwa powiatowego, zwierzchnikiem służbowym kierowników powiatowych jednostek organizacyjnych powiatu, a także zwierzchnikiem powiatowych służb, inspekcji i straży.

Historia urzędu Etymologia thumb|upright=0.9|Starosta na początku XIX wieku Nazwa starosta ma pochodzenie słowiańskie i wiąże się ze słowami stary, starzec. We wczesnym średniowieczu prawdopodobnie starostą nazywany był naczelnik wspólnoty rodowo-terytorialnej Słowian. Do polszczyzny słowo weszło prawdopodobnie z języka czeskiego pod koniec XIII wieku. Łacińskim odpowiednikiem był (od ‘głowa’), l.mn. .

Tradycyjnie syn starosty miał prawo do tytułu odojcowskiego starościc, a córka starosty do tytułu starościanka.

Królestwo Polskie W Polsce urząd starosty () został wprowadzony przez króla Czech i Polski Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów, w celu sprawniejszego zarządzania krajem po okresie rozbicia dzielnicowegoStanisław Kutrzeba, Starostowie : ich początki i rozwój w XIV w. Kraków 1903..

Stanowisko to w ciągu dłuższego czasu zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem (zarówno mężczyznę, jak i kobietę).

Od XIV wieku (wprowadzenia tego urzędu przez Wacława II) do rozbiorów starosta był urzędnikiem królewskim w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. Wyróżniano kilka rodzajów tego urzędu: starosta generalny był namiestnikiem prowincji lub ziemi, na przykład ruski, podolski, wielkopolski, żmudzki (ten ostatni, jako jedyny, był urzędem senatorskim; uznawano go za równorzędnego wojewodom: zasiadał między wojewodą łęczyckim a brzeskokujawskim). starosta grodowy nadzorował w powiecie administrację skarbową, policyjną oraz sądy, stał na czele sądu grodzkiego, miał prawo miecza (tzn. egzekucji wszystkich wyroków sądowych na terenie powiatu). starosta niegrodowy był dzierżawcą (tenutariuszem) dóbr królewskich.

II Rzeczpospolita oraz PRL

W strukturach podziału administracyjnego Polski w latach 1918–1939 oraz 1944–1950, starosta był organem administracji rządowej podległym wojewodzie – kierownikiem administracji ogólnej na terenie powiatu.

Starosta we współczesnej Polsce Zadania starosty w powiecie Od momentu przywrócenia w Polsce powiatów w wyniku reformy administracyjnej 1999 roku, starosta wybierany jest przez radę powiatu.

Starosta jest przewodniczącym zarządu powiatu, a także reprezentuje powiat na zewnątrz (z wyłączeniem zaciągania zobowiązań finansowych bez odrębnego pełnomocnictwa zarządu powiatu).

Jest ponadto zwierzchnikiemUstawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym ().: pracowników starostwa powiatowego, w tym sekretarza i skarbnika powiatu, kierowników jednostek organizacyjnych powiatu, kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży. Starosta ma zasadniczy wpływ na skład osobowy zarządu powiatu, ponieważ pozostali członkowie tego organu powoływani są przez radę powiatu wyłącznie na jego wniosek. Ponadto odwołanie starosty lub złożenie przez niego rezygnacji oznacza jednocześnie odwołanie zarządu powiatu, względnie rezygnację całego zarząduart. 27 ust. 3 i art. 31 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym.

Na podstawie art. 34 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym, w stanach szczególnego zagrożenia starosta uprawniony jest do przejęcia i wykonywania funkcji całego zarządu powiatu.

Podwójna pozycja ustrojowa starosty Starosta pełni dychotomiczną rolę ustrojową: quasiorganu samorządowego oraz organu rządowego. Brak ustawowego określenia starosty jako organu powiatu (jest tylko przewodniczącym organu wykonawczego, czyli zarządu), a także powierzenie mu zadań realizowanych dotychczas przez urzędy rejonowe (terenowy aparat administracji rządowej), doprowadziły do przyznania staroście licznych samodzielnych kompetencji z zakresu administracji rządowej, które de facto nie mają wiele wspólnego z zadaniami powiatu.

Starosta jako organ administracji publicznej Starosta jest organem administracji architektoniczno-budowlanejart. 80 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, organem administracji geodezyjnej i kartograficznej, a także organem w zakresie ochrony przyrodyart. 91 ustawy z dnia 14 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Starosta jest ponadto organem administracji publicznejart. 38 ustawy o samorządzie powiatowym, właściwym m.in. w sprawach:

wydawania prawa jazdyart. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy o samorządzie powiatowym w zw. z art. 10 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, organizowania publicznego transportu zbiorowegoart. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy o samorządzie powiatowym w zw. z art. 7 ust.1 pkt 3 i ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym, zarządzania ruchem na drogach gminnych i powiatowych (m.in. zatwierdzanie projektów organizacji ruchu, kontrola oznakowania na drogach)art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym, zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów przedsiębiorcy prowadzącemu punkt zbierania pojazdówart. 39 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, wydawania karty wędkarskiej oraz rejestracji sprzętu pływającego służącego połowowi rybart. 4 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie powiatowym w zw. z art. 7 ust. 5, art. 20 ust. 3 i art. 17a ustawy z dnia 17 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym, prowadzenia ewidencji uczniowskich klubów sportowychart. 4 ust. 1 pkt 8 ustawy o samorządzie powiatowym w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 2005 r. o sporcie, prowadzenia ewidencji stowarzyszeń zwykłychRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 maja 2016 r. w sprawie prowadzenia ewidencji stowarzyszeń zwykłych, jej wzoru oraz szczegółowej treści wpisów, sprawowania nadzoru nad działalnością powiatowych szkół i placówek w zakresie spraw finansowych i administracyjnychart. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie powiatowym w zw. z art. 57 ust. 1 i art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.

Do zadań zleconych powiatu z zakresu administracji rządowej wykonywanych przez starostę należy m.in.:

nadzór nad gospodarką leśną w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwaart. 4 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie powiatowym w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, ustalanie wysokości odszkodowań za wywłaszczenie nieruchomościart. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, prowadzenie ewidencji szkół i placówek niepublicznych w odniesieniu do typów szkół i placówek, do prowadzenia których obowiązany jest samorząd powiatowy (np. szkoły ponadpodstawowe)art. 168 ust. 1 i art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, udzielanie pomocy społecznej cudzoziemcom na zasadach określonych szczegółowo w ustawachart. 20 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 91 i n. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Miasta na prawach powiatu W przypadku miasta na prawach powiatu zadania, które ustawy nakładają na organy powiatu, wykonują organy tego miasta, wyłaniane i działające na zasadach określonych w ustawie o samorządzie gminnym i w innych przepisach prawa, które dotyczą gmin. Zatem zadania rady powiatu wykonuje rada miasta, a zadania nałożone na starostę i na zarząd powiatu – jednoosobowo prezydent miasta.

Ilekroć w przepisach prawa dotyczących właściwości organów mowa jest o staroście, należy przez niego rozumieć także prezydenta miasta na prawach powiatu.

Urząd starosty w administracji innych państw W Austrii () stoi na czele rządu kraju związkowego. W Czechach starosta () stoi na czele komitetu gminy i jest wybierany przez radę gminy spośród jej członków. Na Słowacji starosta stoi na czele gminy, wybierany jest w wyborach powszechnych spośród jej mieszkańców. Na Litwie gminy dzielą się na najmniejsze jednostki terytorialne – starostwa. Jednak starostowie są wyznaczani przez dyrektorów administracjiStarostowie pozostają niewybieralni, Kurier Wileński, 16 czerwca 2016.. Na Ukrainie, zgodnie z ustawą o samorządzie terytorialnym, starosta stoi na czele , stanowiącego jednostkę pomocniczą hromady terytorialnej. Starostę zatwierdza rada miejska (osiedlowa, wiejska) na wniosek głowy hromady terytorialnej po przeprowadzeniu konsultacji społecznych wśród mieszkańców okręgu starościńskiego.

Inne znaczenia Zwyczajowo „starostą” nazywa się osoby, które pełnią honorowo określone funkcje w samorządach mniejszych społeczności (np. szkolnych) lub w czasie uroczystości rodzinnych i lokalnych. Na przykład: starosta klasowy (w szkołach) – dziś: gospodarz klasy starosta grupy, starosta roku (na studiach wyższych) – reprezentant studentów wobec władz uczelnianych (jego obowiązki to, między innymi, konsultowanie decyzji z grupą i podejmowanie działań w imieniu jej członków) starosta weselny – osoba odpowiedzialna za przebieg uroczystości weselnej, występująca w imieniu państwa młodych, często w parze ze starościną, inaczej: gospodarz wesela, starszy wesela starosta dożynek – osoba odpowiadająca za przebieg i oprawę uroczystości dożynek

Forma żeńska W przypadku kobiety stojącej na czele powiatu, poprawnym tytułem urzędowym jest forma „starosta”. Rzeczownik „starościna” może być używana jedynie w odniesieniu do osoby kierującej jakąś grupą ludzi, np. studentów.

Zobacz też

podstarości urzędy ziemskie

Przypisy

Linki zewnętrzne Stanisław Kutrzeba: Starostowie, ich początki i rozwój do końca XIV w. Kraków 1903.

Kategoria:Organy administracji samorządowej Kategoria:Zawody historyczne