Edward Adam Pisula, ps. „Tama” (ur. 9 października 1898 w Nowosielcach Gniewosz, zm. 12 lipca 1945 w Warszawie) – podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, szef Kedywu Okręgu Tarnopolskiego Armii Krajowej.

Życiorys Urodził się 9 października 1898 w Nowosielcach Gniewosz, w rodzinie Jana (robotnik wzgl. sługi kolejowego, pochodzącego z Trzciany) i Marii z domu Kawałko. Był najstarszym z siedmiorga rodzeństwa (Tadeusz, Jadwiga, Magdalena, Helena, Genowefa i Maria). Najmłodsza z sióstr – Maria, 26 stycznia 1936 urodziła syna Jana Tadeusza Stanisławskiego.

Kształcił się Gimnazjum Męskim w Sanoku, gdzie należał do skautingu, a w roku szkolnym 1917/1918 ukończył VII klasę jako prywatysta.

Po wybuchu I wojny światowej od maja 1916 służył w armii austro-węgierskiej jako jednoroczny ochotnik w 45 galicyjskim pułku piechoty. Ukończył szkołę podoficerską tego pułku w Przemyślu, a następnie szkołę oficerską w Radymnie. W szeregach tego pułku walczył na froncie włoskim do końca października 1918 po czym wrócił do domu.

W listopadzie 1918 wstąpił jako ochotnik do szwadronu ułanów sanockich w Olchowcach, który wkrótce włączono do 8 pułku ułanów. Brał udział w wojnie z bolszewikami najpierw jako dowódca plutonu, a następnie szwadronu. Zasłynął jako brawurowy jeździec, świetny dowódca. 31 sierpnia 1920 brał udział w szarży pułku podczas bitwy pod Komarowem. Za zasługi w wojnie odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i dwukrotnie Krzyżem Walecznych. thumb|left|Edward Pisula (1922) Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku jako oficer zawodowy i kontynuował służbę w 8 pułku ułanów. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 285. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii), a 12 kwietnia 1927 prezydent RP nadał mu stopień rotmistrza z dniem 1 stycznia 1927 i 28. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. Pod koniec służby w 8 puł. był dowódcą szkoły podoficerskiej. W lipcu 1928 został przeniesiony do kadry oficerów kawalerii z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. W grudniu 1929 został zwolniony ze stanowiska instruktora-wychowawcy Szkoły Podchorążych Kawalerii i oddany do dyspozycji komendanta Centrum Wyszkolenia Kawalerii. W lutym 1930 został przeniesiony do 9 pułku ułanów w Trembowli. W marcu 1933 był dowódcą szwadronu karabinów maszynowych. 27 czerwca 1935 prezydent RP nadał mu stopień majora z dniem 1 stycznia 1935 i 7. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W lipcu tego roku został przeniesiony do 2 pułku szwoleżerów w Starogardzie na stanowisko dowódcy szwadronu zapasowego we Włocławku. W październiku 1936 został przesunięty na stanowisko kwatermistrza pułku. W lutym 1938 został przeniesiony do 10 pułku strzelców konnych w Łańcucie na stanowisko II zastępcy dowódcy pułku (kwatermistrza).

W obliczu nadchodzącej wojny, w sierpniu 1939, mianowany został I zastępcą ppłk. dypl. Zygmunta Miłkowskiego, dowódcy 23 pułku ułanów stacjonującego w Postawach i wchodzącego w skład Wileńskiej Brygady Kawalerii. Po rozwiązaniu pułku przedostał się do rejonu góry Łysicy. Wziął udział w walkach partyzanckich w Górach Świętokrzyskich. Późną jesienią razem z ppłk. Miłkowskim przedostał się do Krakowa i włączył w działalność konspiracyjną. Pełnił różne funkcje w Komendzie Krakowskiego Okręgu Związku Walki Zbrojnej. W 1942, zagrożony dekonspiracją, został przeniesiony do Tarnopola, gdzie objął komendę Inspektoratu lecz gdy doszło do konfliktu z komendantem Okręgu ppłk. Franciszkiem Studzińskim ps. „Radwan” został przeniesiony do rezerwy. W połowie 1943 wyznaczony został na szefa Kedywu Okręgu Tarnopolskiego AK. Bardzo szybko rozbudował struktury dywersji we wszystkich inspektoratach okręgu. Cieszył się wysokim poważaniem i zaufaniem wśród żołnierzy, brał czynnie udział w wielu akcjach a w lecie 1944 również w akcji „Burza”. W 1944 awansował na podpułkownika.

Pod koniec lata 1944 wstąpił ochotniczo do LWP i został mianowany dowódcą 3 pułku ułanów, który objął 6 września w Lublinie. Razem z pułkiem dotarł do Warszawy i przygotowywał pułk do przeprawy przez Wisłę, aby iść na pomoc powstańcom Warszawy. Zdradzony przez innego oficera, zdekonspirowany jako czynny członek AK, internowany został w obozie NKWD dla żołnierzy AK w Skrobowie. Po słynnej ucieczce 48 podchorążych w kwietniu 1945, został aresztowany i więziony najpierw na Zamku w Lublinie, potem w siedzibie Zarządu Głównego Informacji Wojskowej we Włochach koło Warszawy w potwornych warunkach. Poddawany okrutnym śledztwom był zbyt słaby, aby uczestniczyć w rozprawie sądowej, w czasie której skazany został przez Mieczysława Widaja, sławnego „kata” AK-owców na trzy lata pozbawienia wolności za to, że wiedział o planowanym spisku lecz nie doniósł dowództwu. Przewieziony dnia 5 lipca 1945 z Głównego Zarządu Informacji Wojskowej do więzienia przy ul. 11 Listopada na Pradze zwanym „Toledo”. Zmarł 12 lipca w wyniku nieludzkiego śledztwa. Nie jest znane miejsce jego „pochówku”.

Rodzina W 1930 zawarł związek małżeński z Marią Aleksandrą (ur. 1910 w Berezowicy Wielkiej?), córką Jana Gużkowskiego-Janickiego (ur. 1868), majora kawalerii. Jej bracia służyli razem z Edwardem Pisulą w kawalerii: Andrzej (1897–1920), podporucznik 8 pułku ułanów, kawaler Virtuti Militari, Jerzy Franciszek (1898–1979), porucznik rezerwy 8 pułku ułanów i Marcin (1902–1939), porucznik 8 szwadronu pionierów, kawaler Virtuti Militari. Ze związku z Marią urodziło się dwoje dzieci: Tadeusz Kajetan (ur. 7 sierpnia 1931) i Maria Teresa (ur. 24 listopada 1932).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4409 – 1921 Krzyż Walecznych dwukrotnie Srebrny Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Miejsca pamięci tablica pamiątkowa w Kwatera na Łączce tablica pamiątkowa na Pomniku na cmentarzu Bródnowskim

Przypisy

Bibliografia

Kornel Krzeczunowicz, Ułani księcia Józefa. Historia 8 Pułku Ułanów ks. Józefa Poniatowskiego 1784–1945, Londyn 1960.

Jerzy Węgierski, W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989, Wydawnictwo Pax, . Jerzy Ślaski, Skrobów: dzieje obozu NKWD dla żołnierzy AK : 1944–1945, Warszawa 1990. Antoni Żurowski, W walce z dwoma wrogami: [Historia której nie znasz], Oficyna Wydawnicza Rytm (Warszawa)1991.

Jerzy Węgierski, Armia Krajowa w okręgach Stanisławów i Tarnopol, Wydawnictwo „Platan”, Kraków 1996 (9). Jerzy Węgierski, Grzegorz Mazur, Konspiracja lwowska 1939–1944: słownik biograficzny, Katowice 1997, .

Kategoria:Harcerze związani z Sanokiem Kategoria:Kwatermistrzowie 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich Kategoria:Kwatermistrzowie 10 Pułku Strzelców Konnych (II RP) Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowosielcach (powiat sanocki) Kategoria:Majorowie kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi Kategoria:Oficerowie Kedywu AK Kategoria:Oficerowie 9 Pułku Ułanów Małopolskich Kategoria:Oficerowie 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego Kategoria:Oficerowie ludowego Wojska Polskiego – ofiary represji politycznych w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Podpułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polscy skauci Kategoria:Uczestnicy akcji „Burza” Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczniowie Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku Kategoria:Więźniowie obozu NKWD w Skrobowie Kategoria:Więźniowie więzienia karno-śledczego nr III w Warszawie Kategoria:Wojskowi związani z Sanokiem Kategoria:Zastępcy dowódcy 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1945