Zachodnioeuropejski Egzarchat Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego – egzarchat podległy Patriarchatowi Moskiewskiemu obejmujący obszar Europy zachodniej. Został powołany przez patriarchę moskiewskiego i całej Rusi 21 kwietnia 1921. Funkcjonował do 1990. W 2018 r. został ustanowiony powtórnie.
Historia mały|lewo|200px|Metropolita Eulogiusz (Gieorgijewski) Egzarchat został powołany dla prowadzenia opieki nad parafiami prawosławnymi w Europie Zachodniej. Początkowo jego zwierzchnikiem był wikariusz metropolity petersburskiego z tytułem zarządzającego parafiami rosyjskimi w Europie Zachodniej. Pierwszym pełniącym tę funkcję był metropolita Eulogiusz (Gieorgijewski), powołany 30 stycznia 1922 przez patriarchę Tichona. Katedrą egzarchatu był paryski sobór św. Aleksandra Newskiego.
W 1931 większość hierarchów egzarchatu na czele z metropolitą Eulogiuszem przeszła pod jurysdykcję patriarchy Konstantynopola tworząc Zachodnioeuropejski Egzarchat Parafii Rosyjskich, by zaprotestować przeciw postępowaniu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego względem władz radzieckich. Kwestia poparcia Cerkwi dla białej emigracji i ruchów antybolszewickich była również tematem polemik prowadzonych przez przedstawicieli egzarchatu z Kościołem Prawosławnym poza granicami Rosji. Zwolennicy apolityczności struktur cerkiewnych związani z egzarchatem zyskali miano „eulogian”. Po II wojnie światowej siedziba egzarchatu najpierw znajdowała się w Paryżu, a następnie w Londynie.
W 1945 metropolita Eulogiusz zdecydował się na powrót pod jurysdykcję patriarchy Moskwy i został przyjęty. Decyzji tej nie przyjęła jednak do wiadomości większość kleru i wiernych egzarchatu, który postanowili pozostać w dotychczasowej jurysdykcji. Ten rozłam w środowiskach rosyjskiej emigracji, pogłębiający jeszcze dotychczasowe spory, przetrwał do końca istnienia egzarchatu. W 1990 sobór biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, podjął decyzję o reorganizacji zagranicznych eparchii i egzarchatów Kościoła, likwidując egzarchat zachodnioeuropejskiПравославная энциклопедия.
W 2018 r. egzarchat zachodnioeuropejski został erygowany ponownie. Siedzibą egzarchy ponownie został Paryż, a na urząd został powołany biskup Jan (Roszczin). W jurysdykcji egzarchy znalazły się parafie Patriarchatu Moskiewskiego na terytorium Francji, Szwajcarii, Włoch, Holandii, Belgii, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Portugalii, Hiszpanii, Andory, Monako, Luksemburga i Liechtensteinu.
Egzarchowie zachodnioeuropejscy HierarchaLata sprawowania obowiązkówUwagiEulogiusz (Gieorgijewski)1922–1930odszedł pod jurysdykcję patriarchy KonstantynopolaEleuteriusz (Bogojawleński)1930–1940równolegle metropolita wileński i litewski; zrezygnował z urzędu z powodu złego stanu zdrowiaEulogiusz (Gieorgijewski)1945–1946wrócił pod jurysdykcję patriarchy MoskwySerafin (Łukianow)1946–1949Focjusz (Topiro)1950–1951równocześnie metropolita wileńskiBorys (Wik)1951–1954równocześnie metropolita Berlina i całych Niemiec, locum tenensMikołaj (Jeriomin)1954–1963równocześnie biskup korsuńskiAntoni (Bloom)1963–1974równocześnie metropolita suroski, do 1966 locum tenensNikodem (Rotow)1974–1978równocześnie metropolita leningradzki i nowogrodzkiFilaret (Wachromiejew)1978–1984równocześnie metropolita miński i słuckiWłodzimierz (Sabodan)1984–1990równocześnie metropolita rostowski i nowoczerkaskiJan (Roszczin)2018–2019Antoni (Siewriuk)od 2019
Podział administracyjny W skład egzarchatu wchodziły w różnych okresach następujące eparchie: suroska, brukselsko-belgijska, zuryska, haska i niderlandzka, chersoneska, berlińska i niemiecka.
Od 28 grudnia 2018 r. w skład reaktywowanego egzarchatu wchodzą następujące administratury: Eparchia brukselska (Belgia, Luksemburg) Eparchia chersoneska (Francja, Szwajcaria, Liechtenstein, Monako) Eparchia haska (Holandia) Eparchia hiszpańsko-portugalska (Hiszpania, Portugalia, Andora) Eparchia suroska (Wielka Brytania, Irlandia) Patriarsze parafie we Włoszech (Włochy, Malta, San Marino)
Zobacz też Arcybiskupstwo Zachodnioeuropejskich Parafii Tradycji Rosyjskiej
Przypisy
Bibliografia
Histoire de l'Église orthodoxe en Europe occidentale au 20ème siècle, Paris, Dialogue entre orthodoxes, 2005,
*