Eulogiusz (Gieorgijewski)

Eulogiusz, imię świeckie Wasilij Siemionowicz Gieorgijewski (ur. w , zm. 8 sierpnia 1946 w Paryżu) – rosyjski biskup prawosławny, od 1922 egzarcha zachodnioeuropejski. Przejściowo członek episkopatu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji.

W 1905 został pierwszym ordynariuszem prawosławnej eparchii chełmskiej. Zaangażowany w politykę rusyfikacji Chełmszczyzny, dążył do utrzymania przy prawosławiu maksymalnej liczby byłych unitów, którzy po ukazie tolerancyjnym z 1905 uzyskali możliwość legalnej konwersji na katolicyzm. Jako deputowany do Dumy Państwowej II i III kadencji, z powodzeniem starał się o utworzenie guberni chełmskiej i jej oderwanie od Królestwa Polskiego. W 1914 objął katedrę wołyńską i żytomierską. Podczas rosyjskiej okupacji Galicji koordynował działania Cerkwi rosyjskiej mające na celu nawracanie na prawosławie miejscowej ludności greckokatolickiej.

W 1920 emigrował z Rosji, zaś rok później objął nadzór nad rosyjskimi parafiami w Europie Zachodniej, od 1922 jako egzarcha patriarszy. Na emigracji unikał zaangażowania politycznego, był natomiast aktywny w rozwijającym się dialogu ekumenicznym.

W 1930, po konflikcie z locum tenens patriarchatu moskiewskiego Sergiuszem (Stragorodskim), przeszedł pod jurysdykcję patriarchy Konstantynopola, co nie zostało uznane przez Rosyjski Kościół Prawosławny. W 1945 wrócił do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Jeden z twórców Instytutu św. Sergiusza z Radoneża w Paryżu.

Życiorys Młodość Urodził się w rodzinie księdza prawosławnegoМитрополит Евлогий (Георгиевский Василий Семенович) (Euloge (Gueorgievsky)) (1868 – 1946) Szymona Gieorgijewskiego i jego żony Serafiny GłagolewejPersonnalité et itinéraire du métropolite Euloge. Wychowywał się w bardzo religijnej atmosferze. Urodził się jako piąte dziecko swoich rodziców, jednak pozostałe cztery zmarły w dzieciństwie. Jego matka, obawiając się, że jej kolejny syn również może umrzeć, kilkakrotnie zabierała go do Pustelni Optyńskiej, by modlić się za jego zdrowie i prosić o błogosławieństwo starca AmbrożegoМитрополит Евлогий (Георгиевский). ПУТЬ МОЕЙ ЖИЗНИ. Воспоминания. Глава 1. ДЕТСТВО. Po Wasiliju w rodzinie Gieorgijewskich przyszło na świat jeszcze dziewięcioro dzieci, z czego wczesne dzieciństwo przeżyło pięciu braci i siostra. W swoich wspomnienia metropolita opisywał sytuację materialną rodziny jako trudną.

Mimo takiego wychowania w czasie nauki w szkole średniej przyszły duchowny czasowo był zafascynowany ideami narodnictwa. Interesował się również literaturą rosyjską. Ostatecznie jednak zdecydował się na dalsze kształcenie teologiczne. Ukończył seminarium duchowne w Tule w 1888 jako najlepszy absolwent w swoim roczniku.

We wspomnieniach twierdził, że wahał się nad wyborem dalszej drogi życiowej, zastanawiając się nad podjęciem wyższych studiów teologicznych lub przyjęciem święceń kapłańskich jako biały duchowny, idąc w ślady ojca. Ostatecznie, idąc za radą starca Ambrożego z OptinyМитрополит Евлогий Георгиевский ПУТЬ МОЕЙ ЖИЗНИ Глава 4. АКАДЕМИЯ, wybrał kontynuację nauki i w 1892 uzyskał w akademii duchownej w Moskwie tytuł magistra teologii za pracę poświęconą postaci świętego Tichona Zadońskiego.

Jak wspominał, w tym czasie po raz pierwszy rozważał wstąpienie do monasteru. Postanowił jednak spędzić kilka lat jako człowiek świecki przed ostatecznym podjęciem decyzji. Po ukończeniu studiów podjął zatem pracę jako prywatny nauczyciel w rodzinie ŁopuchinówMétropolite Euloge (Guéorguievski). Od 1894 (lub 1895) wykładał język grecki w seminarium w Tule. mały|Monaster Ikony Matki Bożej „Karmiąca Mlekiem” w Szczegłowie – miejsce złożenia ślubów zakonnych przez przyszłego metropolitę Eulogiusza 3 grudnia 1895 złożył śluby zakonne przed archimandrytą Antonim (Chrapowickim), przyjmując imię mnisze Eulogiusz. 12 grudnia tego samego roku został hieromnichem. Na jego decyzję o wstąpieniu do monasteru i niemal natychmiastowym złożeniu ślubów wieczystych miał wpływ biskup tulski i bielowski Ireneusz (Orda), który był zdania, że tylko mnich może pełnić obowiązki inspektora seminarium duchownego, które planowano nadać Wasilijowi Gieorgijewskiemu. Biskup skierował go w celu złożenia ślubów do monasteru Ikony Matki Bożej „Karmiąca Mlekiem” w Szczegłowie k. TułyМитрополит Евлогий Георгиевский ПУТЬ МОЕЙ ЖИЗНИ Глава 6. ПОСТРИГSam Eulogiusz w swoich wspomnieniach pisał, iż złożył śluby zakonne dopiero 3 lutego 1896.. Po roku pracy dydaktycznej awansował na inspektora seminarium duchownego we Włodzimierzu.

Biskup Działalność na ziemiach Królestwa Kongresowego mały|Eulogiusz jako biskup lubelski mały|Otwarcie obrad II Dumy. Biskup Eulogiusz (Gieorgijewski) był w niej jednym z kilkunastu deputowanych-duchownych prawosławnych. mały|Eulogiusz błogosławi dikirionem i trikirionem podczas nabożeństwa w soborze katedralnym w Chełmie W 1897 otrzymał godność archimandryty i został rektorem seminarium duchownego w Chełmie. 12 stycznia 1903 miała miejsce jego chirotonia na biskupa pomocniczego eparchii chełmsko-warszawskiej z tytułem biskupa lubelskiego. Jej obrzędu dokonali biskupi: arcybiskup chełmsko-warszawski Hieronim, biskup wołyński Antoni, biskup grodzieński Joachim oraz biskup włodzimiersko-wołyński Arseniusz.

Od 1905, po zmianach terytorialnych eparchii, był biskupem ordynariuszem chełmskim i lubelskim. Od czasu swojego przyjazdu do Chełma, gdzie działał na rzecz ożywienia prawosławnego życia religijnego, podróżował po eparchii. Szczególną uwagę zwracał na działalność wydawniczą i edukacyjną, z osobistych funduszy dotował zakładane stowarzyszenia. Przewodniczył radzie kierującej Bractwem Przenajświętszej Bogurodzicy w ChełmieOtczet o sostojanii i diejatelnosti nachodiaszczegosja pod Wysoczajszym Jego Impieratorskogo Wieliczestwa pokrowitielstwom Chołmskago Prawosławnago Swiato-Bogorodickago Bratstwa za 1904–1905 (dwadcat szestoj) bratskij god, "Chołmskaja cerkownaja żizn'", Czast' Officijalnaja, nr 3/1906, s.69.. Biskup Eulogiusz podzielał przy tym pogląd o rosyjskości ziemi chełmskiej, a jego działalność wpisywała się w politykę rusyfikacji. Cieszył się jednak ogromną popularnością wśród ludności chłopskiej tego obszaruW relacji rzymskokatolickiego biskupa lubelskiego Franciszka Jaczewskiego z objazdu swojej diecezji, prawosławny biskup Eulogiusz opisywany jest jako osoba ciesząca się znacznie większym autorytetem wśród chłopstwa w regionie niż hierarchowie katoliccy. Por. G. J. Pelica, Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918–1939), s. 25.

W 1907 został wybrany posłem do II Dumy. Jako reprezentant guberni lubelskiej i siedleckiej zasiadał również w III Dumie. Odmówił natomiast przyjęcia mandatu deputowanego do IV Dumy. W czasie jego wyjazdów na obrady parlamentarne czasowo zastępował go biskup Andronik (Nikolski)G. J. Pelica, Kościół prawosławny..., s.24.

W parlamencie należał do deputowanych konserwatywno-nacjonalistycznychЕвлогий (Георгиевский Василий Семенович). Czynnie działał na rzecz oderwania ziemi chełmskiej od dawnego Królestwa Kongresowego i przyłączenia ich do Imperium Rosyjskiego. G. Pelica twierdzi, że chociaż biskup był jednym z głównych pomysłodawców tego rozwiązania, to jego postawa przyczyniła się do łagodzenia wynikłych z tej koncepcji konfliktów między ludnością polską i ruską na ChełmszczyźnieG. Pelica, Kościół prawosławny..., s.25Witold Kołbuk twierdzi, że koncepcja zmiany statusu Chełmszczyzny w celu m.in. skuteczniejszego propagowania prawosławia na tym terenie była podnoszona już wcześniej, a jej inicjatorem w kręgach cerkiewnych był arcybiskup chełmsko-warszawski Leoncjusz (Lebiedinski). Por. W. Kołbuk, Kwestia chełmska 1839–1918. Między religią a polityką [w:] Kościoły wschodnie, red. J. Drabina, s.146. Jako deputowany przeciwstawiał się ponadto projektowi uchwały o swobodzie zmiany wyznania religijnego. Wspierał tworzenie na ziemiach polskich żeńskich monasterów nowego typu, zajmujących się szeroko pojętą działalnością edukacyjną i dobroczynną. Dla jednego z nich, w Krasnymstoku, opracował szczegółową regułęA. Troc, Ihumenia Helena. Przełożona monasteru krasnostockiego, Przegląd Prawosławny, nr 5(191), maj 2001, ISSN 0867-7476, s.33.

Szczególnie zaangażowany w akcję przymusowego nawracania na prawosławie unitów, w 1905, po wydaniu edyktu tolerancyjnego zezwalającego wcześniej „nawróconym” na powrót do Kościoła rzymskokatolickiego starał się przeciwdziałać temu procesowi. Rozważał nawet propozycję przywrócenia do istnienia Kościoła unickiego, by uniemożliwić rozszerzanie się wpływów obrządku łacińskiegoW. Kołbuk, Kwestia chełmska..., s.150.

W swoich wspomnieniach opisywał rok 1905 jako szczególnie trudny okres dla swojej działalnościW. Kołbuk, Kwestia chełmska..., s.151. Dlatego w kolejnych latach zaangażował się w tworzenie stowarzyszeń rosyjsko-prawosławnych mających propagować wyznanie prawosławne i poparcie dla caratu (np. Chełmski Rosyjski Związek Monarchistów Dobra Ludu, Chełmski Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Dobroczynności, Towarzystwo Oświaty Ludowej Rusi Chełmskiej). Uzyskał hojne wsparcie materialne cara dla tego rodzaju inicjatyw, sam również tworzył bractwa cerkiewne i przyczynił się do ożywienia propagandowej działalności wydawniczej na ChełmszczyźnieW. Kołbuk, Kwestia chełmska..., s.153. W 1907 obiecywał nawet parcelację majątków ziemian wyznania katolickiego i narodowości polskiej między prawosławnych chłopów.

Po latach Eulogiusz przyznawał, że traktowanie kwestii nawracania unitów jako politycznej i zmuszanie do zmiany wyznania było błędne, a przy tym szkodliwe dla wizerunku Cerkwi RosyjskiejA. Mironowicz, Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, s.54. Twierdził jednak, że odpowiedzialność za to leżała głównie po stronie biurokracji carskiejA. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.56.

20 maja 1912 podniesiony do godności arcybiskupiej.

I wojna światowa i wojna domowa w Rosji 14 maja 1914 został biskupem wołyńskim i żytomierskim. W tym samym roku wstąpił do Związku Narodu Rosyjskiego i stał się jednym z jego liderów. Był zaangażowany w życie rosyjskiego ruchu nacjonalistycznego.

Po wybuchu I wojny światowej wielokrotnie wyjeżdżał na front, by sprawować nabożeństwa dla oddziałów armii rosyjskiej. Stanął na czele komitetu niesienia pomocy potrzebującym, zajmującym się organizacją szpitali polowych i punktów sanitarnychA. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.59. Bronił zależności lokalnych struktur prawosławnych od Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, przeciwstawiając się dążeniu do budowy autokefalicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego.

Działalność w okupowanej Galicji Rosyjski Kościół Prawosławny od razu po zajęciu Galicji przez wojska rosyjskie postanowił podjąć działania na rzecz natychmiastowego nawrócenia miejscowej ludności na prawosławie. 26 sierpnia 1914 oberprokurator Świątobliwego Synodu Rządzącego Władimir Sabler, bezpośrednio po posiedzeniu Synodu, w czasie którego omawiana była kwestia galicyjska, udał się do cara Mikołaja II w celu uzyskania zgody na skierowanie do Galicji prawosławnego biskupa rosyjskiego. Sugerowanym kandydatem na ten urząd był Antoni, arcybiskup charkowski, wcześniej wieloletni arcybiskup wołyński i żytomierski, organizator kampanii propagandy prawosławia w Galicji w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku. Mikołaj II wskazał jednak arcybiskupa Eulogiusza. Był on zwolennikiem rozpoczęcia natychmiastowej kampanii na rzecz propagowania prawosławia i na tym tle wszedł w konflikt z bardziej umiarkowaną administracją wojskową, w ocenie której zaognienie stosunków wyznaniowych w Galicji nie leżało w interesie armii. Jego przyjazd został negatywnie odebrany przez galicyjskich Polaków i z rezerwą przez Ukraińców. Obawiając się zaognienia sytuacji w Galicji wskutek działań Eulogiusza, wyższe władze wojskowe, w tym wódz naczelny, wyraźnie sygnalizowali konieczność prowadzenia polityki wyznaniowej w Galicji według zasad umiarkowanej tolerancji przedstawionych przez generał-gubernatora Giergija Bobrinskiego.