1783

Wydarzenia w Polsce

18 marca – Antoni Protazy Potocki założył Kompanię Handlową Polską. 2 kwietnia – spółka Kompania Solna uzyskała od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego zezwolenie na poszukiwanie i eksploatację pokładów soli na Ponidziu w okolicach Buska. 11 grudnia – cesarz Józef II wydał rozporządzenie o utworzeniu Cmentarza Stryjskiego we Lwowie.

Założono Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Założono Arboretum w Lipnie najstarszy park dendrologiczny w Polsce. Zakończono budowę Kanału Ogińskiego.

Wydarzenia na świecie

3 lutego – Hiszpania uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych. 4 lutego – Wielka Brytania ogłosiła zawieszenie działań wojennych w koloniach w Ameryce Północnej. 4–5 lutego – seria wstrząsów i wywołane nimi tsunami spowodowały śmierć około 25 tys. osób w Kalabrii i na Sycylii. Luty – preliminaria pokojowe między Wielką Brytanią a USA. 19 marca – król Ludwik XVI założył École nationale supérieure des mines de Paris mającą kształcić zarządców królewskich kopalń. 3 kwietnia – Benjamin Franklin i Gustaf Filip Creutz podpisali w Paryżu szwedzko-amerykański traktat o przyjaźni i handlu, który miał obowiązywać przez 15 lat. 8 kwietnia – caryca Katarzyna II podpisała akt przyłączenia Krymu do Rosji. 14 kwietnia – w Berlinie odbyła się premiera dramatu Natan mędrzec autorstwa Gottholda Ephraima Lessinga. 15 kwietnia – papież Pius VI erygował archidiecezję mohylewską. 21 kwietnia – zainaugurował działalność Teatr Stanowy w Pradze. 13 maja – kombatanci wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych założyli Towarzystwo Cyncynatów. 31 maja – francuskie malarki Adélaïde Labille-Guiard i Louise Élisabeth Vigée Le Brun znalazły się w gronie kobiet po raz pierwszy przyjętych do Académie royale de peinture et de sculpture. 1 czerwca – założono miasto San José de Mayo w Urugwaju. 4 czerwca – bracia Montgolfier dokonali pierwszego udanego publicznego wzlotu bezzałogowego balonu na ogrzane powietrze. 8 czerwca – rozpoczęła się trwająca do lutego 1784 erupcja Laki, największa erupcja wulkaniczna w czasach historycznych. 22 czerwca – chmura trujących pyłów z islandzkiego wulkanu Laki dotarła do francuskiego Hawru. 25 czerwca – założono miasto Concepción del Uruguay w Argentynie. 15 lipca – „Pyroscaphe”, pierwszy statek napędzany silnikiem parowym, wypróbowano na rzece Saonie we Francji. 24 lipca – podyktowany władającemu wschodnią Gruzją carowi Herakliuszowi II przez gen. Pawła Potiomkina w imieniu rosyjskiej cesarzowej Katarzyny tzw. traktat gieorgijewski uznał „po wieczne czasy” protektorat i władzę zwierzchnią Rosji w Kartlii i Kachetii. 26 lipca – francuski chemik L. Lenormand na skonstruowanym przez siebie spadochronie skacze z drzewa, nie czyniąc sobie przy tym krzywdy. 27 sierpnia – Jacques Alexandre Charles wypuścił w Paryżu pierwszy balon (średnica 4 m) napełniony wodorem. 3 września – zawarcie pokoju w Paryżu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią. Po zwycięstwie w wojnie i zawarciu pokoju w 1783 roku niepodległe stany utworzyły nowe państwo – USA. 19 września – w Wersalu odbył się pokazowy lot balonem, na pokładzie którego znalazły się baran, kogut i kaczka. Celem lotu było zbadanie wpływu wysokości na organizmy żywe. 15 października – Francuz Jean-François Pilâtre de Rozier jako pierwszy człowiek na świecie wzleciał balonem – na uwięzi, na wysokość 20 metrów. 3 listopada – wojna o niepodległość USA: po sukcesie Amerykanów rozwiązano Armię Kontynentalną. 21 listopada – balon na ogrzane powietrze braci Montgolfier odbył pierwszy swobodny lot załogowy nad Paryżem. 25 listopada – wojna o niepodległość USA: wojska brytyjskie ewakuowały się z Nowego Jorku, ostatniego przyczółka w USA. 1 grudnia – Jacques Alexandre Charles i Nicolas Robert odbyli drugi w historii wolny lot balonem i pierwszy przy użyciu balonu wypełnionego wodorem. 19 grudnia – w Wielkiej Brytanii utworzono pierwszy gabinet Williama Pitta młodszego. 26 grudnia – według niektórych źródeł francuski fizyk Louis-Sébastien Lenormand wykonał, z balkonu obserwatorium w Montpelier, pierwszy w historii skok na spadochronie własnego projektu.

Rosja zaanektowała Chanat Krymski, tworząc jednocześnie nową prowincję – Nową Rosję. Rosjanie założyli Sewastopol przy Zatoce Sewastopolskiej na Półwyspie Krymskim, jako miasto-twierdzę. Gruzja była zmuszona przyjąć protektorat Imperium Rosyjskiego. W Prusach Powszechna Ordynacja Hipoteczna unormowała system ksiąg gruntowych.

Urodzili się 6 stycznia – Helena Lubomirska, polska księżna, malarka (zm. 1876) 23 stycznia – Stendhal, francuski pisarz (zm. 1842) 25 lutego – Franz Großmann, niemiecki duchowny katolicki, biskup pomocniczy warmiński (zm. 1852) 3 kwietnia – Joseph Ambrosius Geritz, niemiecki duchowny katolicki, biskup warmiński (zm. 1867) 10 kwietnia – Hortensja de Beauharnais, królowa Holandii (zm. 1837) 16 kwietnia – Joachima De Vedruna, hiszpańska zakonnica, założycielka karmelitanek miłosierdzia, święta katolicka (zm. 1854) 24 lipca – Simón Bolívar, bohater walk o wyzwolenie Ameryki Południowej spod władzy Hiszpanów (zm. 1830) 7 sierpnia - Amelia Hanowerska, księżniczka brytyjska (zm. 1810) 9 sierpnia – Aleksandra Pawłowna Romanowa, wielka księżna rosyjska, arcyksiężna austriacka (zm. 1801) 12 sierpnia – Franciszek Lewiński, polski duchowny katolicki, biskup pomocniczy janowski (zm. 1854) 3 września – Anna Maria Russell, brytyjska arystokratka (zm. 1857) 17 września – Nadieżda Durowa, rosyjska oficer, pisarka (zm. 1866) 25 listopada – Christian Andreas Zipser, austriacki pedagog i przyrodnik (zm. 1864)

data dzienna nieznana: Magdalena Han Yŏng-i, koreańska męczennica, święta katolicka (zm. 1839) Anna Pak A-gi, koreańska męczennica, święta katolicka (zm. 1839) Katarzyna Yi, koreańska męczennica, święta katolicka (zm. 1839)

Zmarli 15 stycznia – William Alexander, oficer i generał Armii Kontynentalnej 16 kwietnia – Benedykt Józef Labre, francuski tercjarz franciszkański, pielgrzym, święty katolicki (ur. 1748) 31 lipca – James Price, brytyjski chemik i alchemik, członek Royal Society (ur. 1757) 19 sierpnia – Franz Xaver Messerschmidt, niemiecko-austriacki rzeźbiarz (ur. 1736) 18 września – Leonhard Euler, szwajcarski matematyk i fizyk (ur. 1707) 20 grudnia – Antonio Soler, hiszpański kompozytor (ur. 1729)

data dzienna nieznana: Józef Tadeusz Kierski, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (ur. 1706)

Święta ruchome Tłusty czwartek: 27 lutego Ostatki: 4 marca Popielec: 5 marca Niedziela Palmowa: 13 kwietnia Wielki Czwartek: 17 kwietnia Wielki Piątek: 18 kwietnia Wielka Sobota: 19 kwietnia Wielkanoc: 20 kwietnia Poniedziałek Wielkanocny: 21 kwietnia Wniebowstąpienie Pańskie: 29 maja Zesłanie Ducha Świętego: 8 czerwca Boże Ciało: 19 czerwca

Przypisy

*1783