Ulica Brzezińska – ulica w północno-wschodniej części Łodzi, w północnej części dawnej dzielnicy Widzew, jedna z najdłuższych łódzkich ulic, licząca około 8,4 km, mająca w swym przebiegu 25 skrzyżowań z 33 ulicami, jedno rondo oraz jedno skrzyżowanie bezkolizyjne z autostradą A1 (Autostradą Bursztynową), będąca w całości fragmentem drogi krajowej nr 72. Jest trasą wylotową z Łodzi w kierunku wschodnim (na Brzeziny, Jeżów, Głuchów i Rawę Mazowiecką).
Ulica ma przebieg równoleżnikowy i jest przedłużeniem w kierunku wschodnim ulicy Wojska Polskiego, nazwanej w 1945 roku w miejsce przedwojennej ulicy Brzezińskiej. Biorąc początek na wiadukcie nad jednotorową linią kolejową nr 16 Łódź Widzew – Kutno, stanowi granicę między dwoma obszarami SIM: Starych Moskuli (na północy) a Sikawą (na południu). Posesje po północnej, parzystej stronie ulicy należą do Starych Moskuli, zaś posesje po stronie południowej, nieparzystej są położone na Sikawie. Od połowy swej długości ulica Brzezińska wkracza w obszar Nowosolnej, dzieląc go równoleżnikowo na dwie niemal równe części i przechodząc przez centralny punkt obszaru, którym jest Rynek Nowosolna. Jej koniec wyznacza wschodnia granica administracyjna Łodzi, przebiegająca tuż za bezkolizyjnym skrzyżowaniem z autostradą A1. Na całej długości ulicy obowiązuje ruch w obu kierunkach. Jedynie na krótkim, początkowym odcinku (ok. 1,35 km) – do posesji pod numerem 35 za skrzyżowaniem z ul. Andrzeja Kerna – jest ona dwujezdniowa. Nazwa ulicy ma uzasadnienie terenowe – pochodzi od nazwy miasta Brzezin, w których kierunku ulica prowadzi.
W przybliżeniu w połowie długości ulicy Brzezińskiej przebiega granica między dwoma makroregionami fizycznogeograficznymi: Niziną Południowowielkopolską (leży na niej zachodni odcinek ulicy) a Wzniesieniami Południowomazowieckimi (leży na nich wschodni odcinek ulicy) oraz między dwoma mezoregionami fizycznogeograficznymi: Wysoczyzną Łaską (odcinek zachodni) a Wzniesieniami Łódzkimi (odcinek wschodni).
Pierwsza część ulicy, do granicy Nowosolnej na skrzyżowaniu z ulicami Adama Hanuszkiewicza i Iglastą (posesje pod numerami 1–131 i 2–154), należy do rzymskokatolickiej parafii Matki Boskiej Różańcowej i św. Stanisława Biskupa i Męczennika, natomiast dalsza część ulicy, w obrębie Nowosolnej (posesje pod numerami 133–313 i 156–354) – do rzymskokatolickiej parafii św. Andrzeja Boboli.
Historia Historia Do roku 1918 Ulica Brzezińska jest częścią powstałego już w XIV w. traktu brzezińskiego, który połączył pierwotnie prywatne miasto szlacheckie Brzeziny (lokowane w 1332 roku) z Łodzią – wówczas osadą rolniczą – a ściślej z okolicą wzniesienia nazwanego później Górkami Kościelnymi (vel Plebańskimi) lub krótko Górką, prowadząc przez tereny kasztelanii brzezińskiej. Na przełomie XVIII i XIX w. trakt prowadził przez obszar szlacheckich dóbr Stoki oraz przez obszar dawnych dóbr królewskich wchodzących w skład klucza wiączyńskiego, które w latach 1793–1807 należały do Kamery Pruskiej, a następnie zostały przekształcone w tzw. dobra rządowe (zwane także narodowymi) należące do ekonomii Łaznów.
Początkowy odcinek traktu znalazł się w granicach administracyjnych Łodzi dopiero w 1823 roku – w wyniku prac nad regulacją miasta w związku z zaliczeniem go dekretem namiestnika Królestwa Polskiego, Józefa Zajączka, do rzędu miast fabrycznych. Odcinek ten, o długości około 400 m, został włączony w obszar Starego Miasta i nazwany ulicą Brzezińską vel Starobrzezińską (od roku 1945 jest on początkową częścią ul. Wojska Polskiego). Pozostałą część traktu – w całości poza obszarem Łodzi – nazwano natomiast Szosą (Szossą) Brzezińską ().
Kilkanaście lat wcześniej, prawdopodobnie już w 1806 roku, na trakcie brzezińskim powstało unikalne skrzyżowanie w formie ośmioramiennej gwiazdy, jedyne takie istniejące nadal w Polsce. Zbudowano je w rynku, w założonej w 1801 roku przez osadników z Wirtembergii regularnej rządowej kolonii pruskiej Neu-Sulzfeld (obecnie Nowosolna). Oprócz przecinającego je równoleżnikowo traktu brzezińskiego (ob. ul. Brzezińskiej) spotyka się w nim 6 dróg (ulic), prowadzących w pozostałych dwóch głównych i czterech pośrednich kierunkach świata (każda tworzy z sąsiadującymi po obu stronach kąt 45°).
W czasach Królestwa Kongresowego położona w Kraju Nadwiślańskim Szosa Brzezińska była drogą rządową, zarządzaną przez Ministerstwo Komunikacji, którą rosyjscy okupanci traktowali jako drogę o znaczeniu strategicznym, wymagającą utrzymania w dobrym stanie. Z tego względu wykonano na niej wtedy nawierzchnię tłuczniową, czyli przeprowadzono tzw. szosowanie.
18 lipca 1909 roku koncesjonariusz Bernard Habergrütz oraz dwaj brzezińscy przedsiębiorcy, Lejbus Fuchs i Wolf Rosen, uruchomili pasażerski ruch samochodowy na trasie Łódź (Nowy Rynek, ob. pl. Wolności) – Nowosolna – Brzeziny. Było to pierwsze regularne połączenie komunikacyjne między obydwoma miastami, prowadzące Szosą Brzezińską. Na linii firmy „Auto Express” kursował w godzinach 7:00–19:00 z częstotliwością co 3 godziny zaledwie jeden autobus (z silnikiem o mocy 22 KM), zabierający 15 pasażerów, a 20-wiorstowa podróż trwała od 45 minut do ponad godziny i kosztowała 60 kopiejek od osoby. Jego częste awarie powodowały tymczasowe zawieszanie połączenia.
Jeszcze przed I wojną światową powstał plan połączenia Łodzi z Brzezinami 24-kilometrową linią tramwaju podmiejskiego, która prowadziłaby ulicą Brzezińską (Starobrzezińską) i Szosą Brzezińską. Do jego realizacji jednak nigdy nie doszło – ostateczny projekt zakładał ukończenie prac w 1941 roku, lecz wybuch II wojny światowej spowodował, że w ogóle ich nie rozpoczęto. Już wtedy zauważono jednak konieczność budowy wiaduktu nad planowaną linią kolejową z Łodzi Widzewa do Kutna.
W czasie I wojny światowej podczas niemieckiej okupacji miasta obowiązywało od 1915 roku niemieckojęzyczne nazewnictwo ulic – nazwę dawnej ul. Brzezińskiej vel Starobrzezińskiej zastąpiła niemiecka nazwa Brzeziner Straße, która prawdopodobnie odnosiła się również do dawnej Szosy Brzezińskiej.
Lata 1918–1945 Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozamiejskiemu odcinkowi trasy do Brzezin przywrócono polską nazwę Szosy Brzezińskiej.
W 1920 roku rozpoczęła się budowa odcinka jednotorowej linii kolejowej nr 16 Łódź Widzew–Kutno, krzyżującej się bezkolizyjnie z Szosą Brzezińską dzięki wzniesieniu w ciągu ulicy, w latach 1924–1926, kamienno-betonowego wiaduktu nad wykopem, w którym przebiegał tor kolejowy. Najpóźniej – 15 listopada 1931 roku – został ukończony i oddany do eksploatacji 14-kilometrowy fragment linii z Łodzi Widzewa do Zgierza, przebiegający pod wiaduktem na Szosie Brzezińskiej.
W pierwszych dniach II wojny światowej, zwłaszcza po 5 września 1939 roku, gdy niemieckie wojska 8 i 10 Armii rozbiły siły Armii „Łódź”, Szosa Brzezińska stała się trasą masowej ucieczki mieszkańców Łodzi na wschód, w kierunku Brzezin i Warszawy, przed zbliżającymi się do miasta od zachodu i południa oddziałami Wehrmachtu. Wielu mężczyzn opuszczało również tą drogą Łódź, kierując się do Warszawy, by bronić stolicy przed najeźdźcą w odpowiedzi na rozkaz płk. Romana Umiastowskiego (szefa propagandy w Sztabie Naczelnego Wodza). Na otwartej przestrzeni ciągnące wraz z dobytkiem długie kolumny uchodźców były wielokrotnie ostrzeliwane przez samoloty Luftwaffe.
thumb|Kapliczka przydrożna przy skrzyżowaniu z ul. Listopadową, widok z ul. Listopadowej (maj 2007 roku, przed odrestaurowaniem) Wydarzenia z 6–7 września 1939 roku opisał we wspomnieniach Adaś Rozensztrauch, wówczas uczeń 9 klasy łódzkiego gimnazjum żydowskiego:
W listopadzie 1939 roku okupanci wprowadzili niemieckojęzyczne nazewnictwo ulic – nazwa Sulzfelder Straße (od nazwy miasta Sulzfeld lub od Neu-Sulzfeld – pierwotnej nazwy Nowosolnej) objęła zarówno dawną ulicę Brzezińską (ob. ul. Wojska Polskiego), jak i przyłączoną do miasta część Szosy Brzezińskiej. Z dniem 1 stycznia 1940 roku zarządzeniem niemieckich władz okupacyjnych do Łodzi () zostały przyłączone m.in. z gminy Nowosolna wsie Antoniew Sikawa, Budy Sikawa, Sikawa oraz folwark Sikawa, czyli tereny podmiejskie wzdłuż Szosy Brzezińskiej. Dzięki temu zachodnia, początkowa część Szosy Brzezińskiej (Sulzfelder Straße) o długości około 4 km – od wiaduktu nad linią kolejową nr 16 do zachodniej granicy wsi Nowosolna za skrzyżowaniem z Ödlandweg (ob. ul. Olkuska) – znalazła się w obszarze miasta.
Od 1 marca 1943 roku Szosą Brzezińską zaczęły kursować autobusy jednej z pierwszych łódzkich linii autobusowych, oznaczonej literą „C” (w kolorze czarnym), łączącej Łódź (wówczas Litzmannstadt) z Brzezinami (wówczas Löwenstadt). Linia przeznaczona była tylko dla Niemców (). Od czerwca 1944 roku kursy zawieszono, a w okresie powojennym takie samo oznaczenie otrzymała inna linia.
Według wspomnień jednego z mieszkańców w okresie II wojny światowej ulica Brzezińska miała już nawierzchnię brukowaną.
Lata 1945–1989 10 maja 1945 roku Miejska Rada Narodowa w Łodzi uchwaliła nadanie odcinkowi dawnej ulicy Brzezińskiej (od skrzyżowania z ul. Zgierską do wiaduktu nad linią kolejową nr 16) nazwy ulicy Wojska Polskiego. 13 lutego 1946 roku weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z 20 grudnia 1945 roku o zmianie granic miasta Łodzi, sankcjonujące przyłączenie do miasta m.in. terenów z gminy Nowosolna, które nastąpiło w okresie okupacji niemieckiej. Rozporządzenie określało jednocześnie m.in. przebieg wschodniej granicy Łodzi w tej okolicy: Od tego punktu [przecięcia się granic wsi Moskuliki, Nowosolna i Budy Sikawa] prowadzi nowa linia graniczna miasta na południe, trzymając się z jednej strony wschodnich granic wsi Budy—Sikawa, Antoniew—Sikawa, Antoniew—Stoki i wsi Budy—Stoki, a z drugiej strony trzymając się zachodnich granic wsi Nowosolna, wsi Popielarnia, Mileszki Poduchowne i Dworskie, Mileszki Włościańskie aż do drogi Łódź—Mileszki […]. Przedłużenie ulicy Wojska Polskiego – od wiaduktu nad linią kolejową nr 16 do ówczesnej wschodniej granicy miasta – otrzymało nazwę ulicy Brzezińskiej.
1 grudnia 1955 roku Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Łodzi uruchomiło pierwszą na ulicy Brzezińskiej powojenną linię autobusową, którą oznaczono numerem „52”. Autobusy kursowały ulicą na krótkiej trasie – z pętli zlokalizowanej w pobliżu wiaduktu nad linią kolejową nr 16 do ulicy Janosika, którą dojeżdżały do pętli na Sikawie przed kościołem Matki Boskiej Różańcowej przy skrzyżowaniu z ul. Wyżynną.
7 marca 1959 roku ulicą Brzezińską z tej samej pętli zaczęły kursować autobusy podmiejskiej pospiesznej linii do Nowosolnej. Linię oznaczono literą „A” (w kolorze czerwonym). Była to pierwsza podmiejska i pierwsza pospieszna linia autobusowa uruchomiona przez MPK w Łodzi, obsługiwana wówczas przez pojazdy marki San H01B.
Zakłady Przemysłu Pończoszniczego „Feniks”
W pierwszej połowie lat 70. XX w. przy ul. Brzezińskiej 5/15 rozpoczęto budowę nowej siedziby Zakładów Przemysłu Pończoszniczego „Feniks” – „Feniksa II”. W grudniu 1974 roku sześciokondygnacyjny budynek główny osiągnął stan surowy. W styczniu 1977 roku w nowych obiektach fabrycznych, do których ZPP „Feniks” przeniosły się ze starych budynków przy ul. Marcelego Nowotki 163/165 (ob. ul. Pomorska), uruchomiono częściowo produkcję. W czasach PRL zakłady były największym producentem pończoch i rajstop w kraju, wytwarzając około 200–250 tys. par wyrobów dziennie i zatrudniając ponad 3200 pracowników.
20 grudnia 1976 roku – tuż przed częściowym uruchomieniem produkcji w „Feniksie II” – oddano do użytku nową pętlę autobusów komunikacji miejskiej u zbiegu ulic Brzezińskiej i Śnieżnej, przed siedzibą zakładów, na którą zajeżdżały autobusy uruchomionej od tego dnia linii „67”, kursującej z pl. Henryka Dąbrowskiego.
21 lipca 1977 roku oficjalnego otwarcia „Feniksa II” dokonali Bolesław Koperski, I sekretarz Komitetu Łódzkiego PZPR, Jerzy Lorens, prezydent Łodzi i Tadeusz Kunicki, minister przemysłu lekkiego.