thumb|Awers banknotu o nominale 50 złotych z 1 września 1929 roku, wyemitownego przez Bank Polski
Bank Polski Spółka Akcyjna – bank prywatny z prawem emisji z siedzibą w Warszawie, założony 15 kwietnia 1924 (a faktycznie działający od 28 kwietnia 1924Obwieszczenie Ministra Skarbu z dnia 15 kwietnia 1924 r. w przedmiocie rozpoczęcia czynności przez Bank Polski ().), na mocy ustawy o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowejUstawa z dnia 11 stycznia 1924 r. o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej ()., w formie spółki akcyjnej z kapitałem 100 mln zł. Później kapitał podniesiono do 150 mlnObwieszczenie Ministra Skarbu z dnia 28 listopada 1927 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu statutu Banku Polskiego ()., podzielonych na 1,5 mln akcji po 100 zł każda.
Siedziba banku mieściła się w budynku dawnego rosyjskiego Banku Państwa przy ul. Bielańskiej 10.
Opis Głównymi zadaniami Banku Polskiego S.A. były: emisja pieniądza, regulowanie obiegu pieniężnego i ułatwianie kredytu. Powołanie Banku było jednym z etapów reformy pieniądza Władysława Grabskiego. Ponieważ Bank był spółką akcyjną prawa handlowego, której akcje nabyli w drodze emisji publicznej zwykli obywatele, był w dużej mierze niezależny od rządu, ale realizował jego politykę pieniężną.
Władzami banku byliRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 20 stycznia 1924 r. w przedmiocie ustanowienia statutu dla banku emisyjnego ().: Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Rada Banku (prezes, wiceprezes i 12 członków wybranych przez Zgromadzenia na 3 lata); wśród członków Rady znaleźli się między innymi: Stefan Przanowski, Alfred Falter, Zygmunt Karpiński. Prezes i wiceprezes Banku mianowani przez Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów na okres 5 lat z możliwością przedłużenia nominacji Dyrekcja Komisja Rewizyjna.
Prezesi Banku Polskiego: Stanisław Karpiński (1924–1929) Władysław Wróblewski (1929–1936) Adam Koc (1936) Władysław Byrka (1936–1941) Bohdan Winiarski (1941–1946) Edward Drożniak (1946–)
W latach 1926 i 1927 rząd zrzekł się ostatecznie prawa do emisji waluty polskiej na rzecz Banku Polskiego S.A., potwierdził jego niezależność od rządu i powołał stanowisko zagranicznego doradcy członka Rady BankuRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 października 1927 r. o planie stabilizacyjnym i zaciągnięciu pożyczki zagranicznej ().. Stanowisko to objął Charles Dewey, były zastępca sekretarza skarbu Stanów Zjednoczonych.
Bank miał monopol państwowy na emisję banknotów do 31 grudnia 1944 (przedłużony w 1939 r. do 31 grudnia 1954Ustawa z dnia 24 marca 1939 r. o zatwierdzeniu zmian statutu Banku Polskiego ().). Co najmniej 30% pieniądza miało mieć pokrycie w złocie (w mniejszej ilości w srebrze) i dewizach, po reformie z 1927 roku zwiększono ten próg do 40%Plan stabilizacyjny rządu Rzeczypospolitej Polskiej, załącznik do rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 października 1927 r. o planie stabilizacyjnym i zaciągnięciu pożyczki zagranicznej ().. Dywidenda wypłacana akcjonariuszom nie mogła przekraczać 8%. Gdy zysk wynosił od 8 do 12%, to połowa przypadała Skarbowi Państwa, a druga połowa akcjonariuszom jako superdywidenda. Powyżej 12% państwo pobierało 2/3.
Likwidacja banku, wygaśnięcie przywileju lub dalsze prowadzenie banku jako zwykłego banku wymagały 2/3 głosów Walnego Zgromadzenia.
We wrześniu 1939 roku Ignacy Matuszewski i Henryk Floyar-Rajchman w dramatycznych okolicznościachMichał Sokolnicki „Dziennik ankarski” Londyn 1965. ewakuowali poprzez Rumunię, Turcję i Syrię cały zapas złota i dewiz Banku Polskiego na terytorium Francji..
Siedzibą Banku Polskiego od 19 września 1939 roku był Paryż, a od 1 lipca 1940 r. – Londyn, skąd w roku 1946, decyzją zarządu pod przewodnictwem Bohdana Winiarskiego, Bank Polski przeniósł siedzibę władz do Warszawy. Do kraju przeniesiono także zapas złota z depozytów Banku w bankach brytyjskich, francuskich i amerykańskich, jak również wydrukowane w Wielkiej Brytanii banknoty, przeznaczone do obiegu w Polsce. Nie zostały jednak one dopuszczone do obiegu, ponieważ Rząd Tymczasowy (sukcesor PKWN) powołał 2 lutego 1945 roku Narodowy Bank Polski, odbierając BP prawo emisjiDekret z dnia 15 stycznia 1945 r. o Narodowym Banku Polskim ().. Z tego powodu BP wszedł 1951 r. w okres likwidacji zakończony w 1952 roku.
Zapas złota – majątek – będący pokryciem banknotów Banku Polskiego został rozdysponowany przez władze komunistyczne na wydatki budżetowe w latach 1946–1958, w tym częściowo został przeznaczony na odszkodowania dla wywłaszczonych w wyniku ustawy o nacjonalizacji przemysłu obywateli państw obcych (poprzez przekazanie stosownych kaucji rządom USA, Wielkiej Brytanii i Francji w konsekwencji stosownych umów kompensacyjnych (clearingowych), gdzie rządy tych krajów przejęły zobowiązania wobec swych obywateli z tytułu majątku pozostawionego (i wywłaszczonego) na terenie Polski).
Zobacz też banknoty Banku Polskiego (1919–1936) Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa Bank Emisyjny w Polsce marka polska złoty polski
Przypisy
Linki zewnętrzne Krzysztof Kopeć, Uratować złoto
Kategoria:Bankowość w II Rzeczypospolitej Kategoria:Przedsiębiorstwa w II Rzeczypospolitej Kategoria:Spółki akcyjne Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii